Choroby tarczycy należą do najczęstszych schorzeń tego hormono-produkującego narządu. Tarczyca znajduje się w okolicy szyi i wytwarza ważne hormony tarczycy, takie jak T3 (trijodotyronina) i T4 (tyroksyna), które regulują liczne procesy metaboliczne. Choroba tarczycy może objawiać się niedoczynnością lub nadczynnością tarczycy i powodować różne objawy. Często w centrum uwagi znajdują się zmiany w produkcji hormonów, przy czym ważną rolę odgrywa TSH jako hormon regulujący.
Przyczyny chorób tarczycy są różne – od niedoboru jodu, przez choroby autoimmunologiczne, takie jak zapalenie tarczycy Hashimoto lub choroba Gravesa-Basedowa, aż po łagodne lub złośliwe zmiany w tarczycy. Do możliwych obrazów klinicznych należą również zapalenie tarczycy lub rak tarczycy. Wczesna diagnostyka chorób tarczycy ma kluczowe znaczenie dla oceny jej funkcji i rozpoczęcia odpowiedniego leczenia.
Jakie znaczenie ma tarczyca?
Tarczyca należy do tzw. narządów wydzielania wewnętrznego, czyli narządów produkujących hormony. Wytwarza hormony tarczycy, magazynuje je i uwalnia do organizmu. Jej aktywność jest kontrolowana przez podwzgórze (hipotalamus) i przysadkę mózgową (hypofiza).
Istnieją dwa hormony tarczycy: trijodotyronina (T3) i tetrajodotyronina (T4). Spośród nich T3 jest hormonem aktywnym metabolicznie. Wpływa on na podstawową aktywność każdej komórki. Z tego powodu hormony tarczycy są niezbędne do życia. Ich długotrwały brak prowadzi do śmierci.
Jakie są choroby tarczycy?
Choroby tarczycy można podzielić według aktualnego stanu metabolicznego. Rozróżnia się:
- choroby tarczycy związane z niedoczynnością (hipotyreozę), takie jak zapalenie tarczycy Hashimoto
- Choroby nadczynności tarczycy (nadczynność tarczycy), takie jak gruczolak autonomiczny (gorący guzek), choroba Gravesa-Basedowa z uogólnioną nadczynnością i problemami z oczami (orbitopatia endokrynna)
- Choroby tarczycy o prawidłowej czynności (eutyreozę), takie jak wole guzkowe o różnej wielkości („wole”)
Od tych łagodnych chorób tarczycy należy odróżnić bardzo rzadkie nowotwory złośliwe tarczycy.
Jakie są objawy chorób tarczycy?
Objawy chorób tarczycy zależą głównie od stanu metabolicznego tarczycy.
W przypadku nadczynności dochodzi do nadmiernej aktywności wszystkich komórek organizmu. Klinicznie objawia się to
- nerwowości,
- niepokoju,
- nadwrażliwość na ciepło,
- utratę wagi,
- biegunka,
- wypadanie włosów lub
- kołatanie serca.
Natomiast niedoczynność powoduje
- zmęczenie,
- brak energii,
- przyrost masy ciała oraz
- zaparcia.
Ponadto w przypadku chorób tarczycy, spowodowanych jej znacznym powiększeniem, mogą wystąpić objawy miejscowe, takie jak
- trudności w połykaniu,
- uczucie guzka w gardle,
- duszności i
- ochrypnięcie
.
Leczenie chorób tarczycy
Nie każda choroba tarczycy wymaga leczenia operacyjnego. W niektórych przypadkach wystarczające jest leczenie farmakologiczne. W wybranych przypadkach dostępne są alternatywne metody leczenia (terapia radiojodem).
Operacja tarczycy jest wskazana w następujących przypadkach:
- guzy o niskiej aktywności w badaniu scyntygraficznym,
- nadczynność tarczycy, której nie da się leczyć farmakologicznie,
- znacznie powiększona tarczyca z dusznościami lub zaburzeniami połykania,
- choroby autoimmunologiczne z zmianami w obrębie oczu oraz
- rak tarczycy.
Diagnoza choroby tarczycy
Wiele klinik oferuje pacjentom konsultacje ambulatoryjne. Oznacza to, że są oni badani i doradzani przez specjalistę.
Badanie tarczycy obejmuje również kontrolę ultrasonograficzną. Po uzyskaniu wszystkich wyników pacjent jest informowany o możliwych opcjach terapeutycznych. Należą do nich
- leczenie farmakologiczne,
- terapię radiojodową,
- operację.
W przypadku konieczności operacji, w zależności od indywidualnego profilu ryzyka pacjenta, można wybrać leczenie stacjonarne lub przedoperacyjne.
Przygotowanie do operacji w przypadku chorób tarczycy
Przed zabiegiem należy wykonać badanie laryngologiczne w celu kontroli nerwów strun głosowych.
Co najmniej 10 dni przed operacją pacjent nie może przyjmować leków przeciwzakrzepowych, takich jak
- aspiryna,
- ASS 100 lub
- Plavix
.
Na 48 godzin przed zabiegiem należy odstawić leki przeciwcukrzycowe z grupy biguanidów (np. Glucophage, Metformin, Mescorit).
W przypadku leczenia przedhospitalizacyjnego pacjent powinien zgłosić się do kliniki na czczo w dniu operacji.
Przebieg operacji tarczycy
Operacja tarczycy zawsze odbywa się w znieczuleniu ogólnym.
Przez nacięcie o długości około 3–5 cm na szyi usuwa się zmienioną chorobowo tkankę. Celem jest uzyskanie niewielkich i estetycznych blizn.
Jeśli zmiany występują tylko po jednej stronie, usuwa się tylko dotknięty chorobą płat (hermitireoidektomia). W przypadku
- rozległych zmian guzkowych,
- znacznym powiększeniu lub
- chorob autoimmunologicznych
usuwany jest cały narząd (tyreoidektomia). W przypadku nowotworów złośliwych tarczycy, w zależności od typu, konieczne jest również dodatkowe usunięcie otaczających węzłów chłonnych.
W pobliżu tarczycy znajdują się również nerwy strun głosowych. Aby nie wpłynąć negatywnie na głos pacjenta, należy zwrócić na nie szczególną uwagę podczas wszystkich operacji tarczycy. Chirurdzy monitorują ich funkcjonowanie za pomocą tzw. „neuro-monitoringu” podczas operacji.
Dzięki temu operację tarczycy można przeprowadzić bezpieczniej, bez uszkodzenia ważnych nerwów strun głosowych.
Jak należy postępować po operacji w przypadku chorób tarczycy?
Po operacji, w 2. lub 3. dniu pooperacyjnym, odbywa się kontrola nerwów strun głosowych przez laryngologa.
Pobyt w szpitalu trwa zazwyczaj od 3 do 4 dni. W zależności od wyników badań histopatologicznych i przeprowadzonej operacji konieczne jest dożywotnie przyjmowanie hormonów tarczycy.
Jeśli podczas operacji pozostawiono tkankę tarczycy, w celu zapobiegania nawrotom (ponownemu tworzeniu się guzków) zaleca się przyjmowanie tabletek jodu lub preparatu łączącego jod i hormony.
FAQ
Jakie są typowe objawy chorób tarczycy?
Typowe objawy chorób tarczycy zależą od nadczynności lub niedoczynności tarczycy. W przypadku niedoczynności tarczycy często występuje przyrost masy ciała, zmęczenie i nastrój depresyjny, natomiast w przypadku nadczynności tarczycy dominują objawy takie jak pocenie się, nerwowość i kołatanie serca. Objawy są różnorodne i mogą mieć różny nasilenie w zależności od rodzaju choroby.
Jaka jest różnica między niedoczynnością a nadczynnością tarczycy?
W przypadku niedoczynności tarczycy, zwanej również hipotiroidizmem, tarczyca wytwarza zbyt mało hormonów tarczycy. W przypadku nadczynności tarczycy, czyli hipertirozy, tarczyca wytwarza zbyt dużo hormonów. Choroba Gravesa-Basedowa jest chorobą autoimmunologiczną, w której nadczynność tarczycy jest wywoływana przez przeciwciała.
Jak diagnozuje się choroby tarczycy?
Diagnostyka obejmuje badanie krwi z oznaczeniem TSH, T3 i T4 oraz przeciwciał. Dodatkowo wykonuje się badanie ultrasonograficzne w celu oceny wielkości tarczycy i struktury tkanki tarczycowej. W przypadku podejrzenia choroby tarczycy konieczne mogą być również dalsze badania w celu wykluczenia guzków w tarczycy lub nowotworu.
Jakie są przyczyny chorób tarczycy?
Przyczyny chorób tarczycy są różnorodne. Niedobór jodu może prowadzić do powiększenia tarczycy i wola. Częstymi czynnikami wywołującymi są również choroby autoimmunologiczne, takie jak zapalenie tarczycy Hashimoto lub choroba Gravesa-Basedowa. Ponadto rolę mogą odgrywać stany zapalne, wrodzone zaburzenia lub zmiany nowotworowe w tkankach.
Jak leczy się choroby tarczycy?
Leczenie chorób tarczycy zależy od rodzaju schorzenia. Niedoczynność tarczycy jest zazwyczaj leczona farmakologicznie za pomocą tyroksyny. W przypadku nadczynności rozważa się stosowanie leków tyreostatycznych, terapię radiojodem lub, w niektórych przypadkach, usunięcie tarczycy. Kluczowe znaczenie ma indywidualnie dostosowana terapia i regularna kontrola czynności tarczycy.
Udostępnij artykuł