Autonomia tarczycy jest częstą przyczyną nadczynności tarczycy i wpływa na regulację hormonalną tego gruczołu. W przypadku autonomii tarczycy część tkanki działa niezależnie i wymyka się kontroli TSH. W rezultacie hormony tarczycy są wytwarzane niezależnie od zapotrzebowania.
W zależności od stopnia nasilenia może występować stan eutyreozy lub rozwinąć się jawna nadczynność tarczycy. Autonomia tarczycy występuje częściej zwłaszcza w starszym wieku. Znaczenie kliniczne mogą mieć przy tym gruczolak autonomiczny lub postać rozsiana.
Autonomię tarczycy rozumie się jako uniezależnienie się części tkanki tarczycy.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: E04.1, E04.2, E05.9
Krótki przegląd:
Autonomia tarczycy oznacza samodzielne wytwarzanie hormonów przez tarczycę. Często wynika ona z niedoboru jodu i może prowadzić do nadczynności tarczycy. Rozsiana autonomia tarczycy dotyczy kilku obszarów tkanki, podczas gdy gruczolak autonomiczny występuje zazwyczaj jako ognisko pojedyncze. Diagnostyka i leczenie zależą od rozległości zmiany, poziomu hormonów i objawów klinicznych.
Przegląd artykułów
Formy autonomii tarczycy
Obszary mózgu, takie jak podwzgórze lub przysadka mózgowa, kontrolują produkcję hormonów przez tarczycę. Substancje przekaźnikowe (neuroprzekaźniki) z podwzgórza i przysadki mózgowej stymulują komórki tarczycy do wydzielania hormonów tarczycy lub do zmniejszenia produkcji hormonów.
Hormony tarczycy regulują ważne procesy metaboliczne w organizmie. Nawet u osób zdrowych w tkance tarczycy występują pojedyncze komórki, które wymykają się nadrzędnej kontroli podwzgórza i przysadki mózgowej.
Jednak ich aktywność nie ma większego wpływu na metabolizm. Inaczej wygląda sytuacja, gdy całe fragmenty tarczycy działają autonomicznie i samodzielnie wytwarzają hormony.
Tarczyca to gruczoł hormonalny, który znajduje się na szyi poniżej krtani i przed tchawicą @ Rasi /AdobeStock
Możliwe są następujące formy:
- Autonomia tarczycy może być jednoogniskowa, tzn. występuje w określonym obszarze tarczycy. Często ta forma autonomii tarczycy towarzyszy rozrostowi tkanki (gruczolakowi).
- Lekarze mówią o wieloogniskowej autonomii tarczycy, gdy komórki autonomiczne występują w kilku miejscach w obrębie tarczycy.
- W rzadkich przypadkach komórki autonomiczne mogą również powstawać całkowicie swobodnie w tkance tarczycy. Wówczas eksperci mówią o rozproszonej autonomii tarczycy.
Na tle autonomii tarczycy często dochodzi do nadczynności tarczycy (hipertyreozy). Inną częstą przyczyną nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa-Basedowa, w której organizm błędnie wytwarza przeciwciała przeciwko receptorowi TSH w tarczycy (tyreopatia autoimmunologiczna).
Przyczyny autonomii tarczycy
Najważniejszą przyczyną autonomii tarczycy jest niedobór jodu. Prowadzi to do wola jodowego („wola”).
Z powodu niedoboru jodu dochodzi do niekontrolowanego wzrostu komórek w tarczycy. Organizm próbuje zatem wchłonąć więcej jodu poprzez wytworzenie większej liczby komórek. W końcu komórki zostają odłączone od obwodu regulacyjnego (stają się autonomiczne) i po dostarczeniu jodu zaczynają niekontrolowaną produkcję hormonów.
Inną przyczyną jednoogniskowej autonomii tarczycy są zmiany genetyczne, które utrudniają komórkom wykrywanie substancji przekaźnikowych w mózgu. Utrata kontroli prowadzi również do zwiększonego wzrostu komórek i autonomicznej produkcji hormonów.
Objawy autonomii tarczycy
Objawy często pojawiają się dopiero w późniejszym wieku, ponieważ autonomia tarczycy rozwija się dość powoli. Zazwyczaj w tkance tarczycy powstają guzkowe narośla, które powodują trudności w połykaniu lub problemy z oddychaniem. Wtedy osoby dotknięte tą chorobą zazwyczaj zgłaszają się do lekarza.
Ponadto, w wyniku nieograniczonej produkcji hormonów w przypadku autonomii tarczycy dochodzi do zauważalnych zmian w metabolizmie organizmu.
Osoby dotknięte tą chorobą wykazują takie objawy jak:
- kołatanie serca (tachykardia)
- utrata masy ciała
- uczucie gorąca
- Niepokój psychomotoryczny
- zaburzenia snu
- Wypadanie włosów
- Biegunki i zaburzenia trawienia
- Problemy z cyklem u kobiet
- Diagnoza autonomii tarczycy
Za obrazowanie autonomicznie aktywnych obszarów w obrębie tarczycy odpowiada radiologia. Tam lekarze mogą uwidocznić aktywne komórki za pomocą radioaktywnie znakowanego jodu (scyntygrafia).
Obszary w obrębie tarczycy, które wykazują wysoki stopień autonomii, są przedstawiane za pomocą scyntygrafii jako „gorące guzki”. Ponadto istnieje możliwość określenia autonomii tarczycy na podstawie niektórych parametrów krwi.
Kluczową rolę odgrywają tu wartości hormonu tarczycy i hormonu tyreotropowego (TSH). W przypadku podejrzeń bierze się pod uwagę również autoprzeciwciała, które mogą prowadzić do zapalenia tarczycy, np. w przypadku choroby Gravesa-Basedowa.
Scyntygrafia to obrazowa diagnostyka funkcjonalna tarczycy z wykorzystaniem kamery gamma @ Werner /AdobeStock
Leczenie autonomii tarczycy
Metody farmakologiczne (np. leki tyreostatyczne) nie są w stanie wyleczyć przyczyny autonomii tarczycy. Dlatego często stosuje się je tylko przez określony czas, na przykład w celu przygotowania do zabiegu operacyjnego.
Liczbę komórek autonomicznych w tarczycy można zmniejszyć za pomocą środków chemicznych lub operacyjnie.
Wśród metod chemicznych wyróżnia się terapię radiojodem oraz skleroterapię za pomocą alkoholu.
- W przypadku terapii radiojodowej ukierunkowane leczenie jodem znakowanym radioaktywnie prowadzi do obumarcia komórek autonomicznych.
- W przypadku skleroterapii lekarze wstrzykują alkohol do obszarów komórkowych, co również powoduje obumarcie komórek. Następnie organizm zastępuje obumarłe komórki tkanką łączną (sklerotyzacja).
Jeśli leczenie kuratywne nie jest możliwe, opcją może być resekcja tarczycy. W tym przypadku lekarze chirurgicznie usuwają tarczycę, co ostatecznie wymaga dożywotniego przyjmowania hormonów tarczycy.
W rzadkich przypadkach może dojść do kryzysu tyreotoksycznego. Jest to stan zagrożenia życia, objawiający się kołataniem serca, zaburzeniami rytmu serca, a nawet niewydolnością sercowo-naczyniową. Pacjenci ci wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Przyczyny kryzysu tyreotoksycznego to:
- Niektóre leki
- Spożycie jodu lub
- odstawienie terapii tyreostatycznej
Kto leczy autonomię tarczycy?
Specjaliści zajmujący się autonomią tarczycy zajmują się gospodarką hormonalną i metabolizmem człowieka. Z tego powodu należą oni do specjalności endokrynologii i diabetologii.
W zależności od chorób współistniejących ważne mogą być również pulmonologia, kardiologia i inne dziedziny medycyny wewnętrznej. Radiologia odgrywa kluczową rolę przede wszystkim w diagnostyce i terapii radiojodowej.
FAQ
Czym jest autonomia tarczycy
Autonomia tarczycy to sytuacja, w której część tkanki tarczycy działa niezależnie od układu regulacyjnego tyreotropowego. Dotknięte obszary produkują hormony tarczycy autonomicznie, czyli niezależnie od TSH i przysadki mózgowej.
Czym jest rozproszona autonomia tarczycy
Rozsiana autonomia tarczycy to postać wieloogniskowa, w której w tkance występuje kilka autonomicznych obszarów. Ta postać może stopniowo prowadzić do jawnej nadczynności tarczycy.
Jak powstaje autonomia tarczycy
Najczęstszą przyczyną autonomii tarczycy jest niedobór jodu. Somatyczne heterozygotyczne mutacje w komórkach tarczycy mogą prowadzić do konstytutywnej aktywacji kaskady cAMP, co stymuluje wzrost i produkcję hormonów.
Jak stawia się diagnozę
Diagnostyka obejmuje oznaczenie podstawowego poziomu TSH oraz ft3 i ft4 w celu oceny czynności tarczycy. Scyntygrafia umożliwia lokalizację tkanki autonomicznej i pokazuje rozmieszczenie autonomicznych obszarów.
Jak leczy się autonomię tarczycy
W terapii można rozważyć stosowanie leków tyreostatycznych, terapię radiojodem lub resekcję tarczycy. Wybór zależy od udziału tkanki autonomicznej, wieku oraz nasilenia klinicznego nadczynności tarczycy.
