Chirurgia tarczycy | Specjaliści i informacje

Tarczyca, zwana w medycynie glandula thyroidea, to narząd położony w dolnej części szyi, przylegający do tchawicy od przodu i z boków. Jako ważny gruczoł, wraz z dwoma płatami wytwarza hormony tarczycy: trijodotyroninę (T3) i tyroksynę (T4, tetrajodotyroninę), a także kalcytoninę.

Hormony te są zaangażowane w złożone procesy metaboliczne organizmu, takie jak regulacja podstawowej przemiany materii, pracy serca i poziomu wapnia we krwi. Sam proces wytwarzania hormonów tarczycy jest z kolei kontrolowany przez hormony wydzielane z określonych obszarów mózgu.

Ściśle związane z tarczycą są (zazwyczaj cztery) przytarczyce, które przylegają do tylnej ściany tarczycy i również wytwarzają hormon, tzw. parathormon. Parathormon zapewnia stały poziom wapnia we krwi, między innymi poprzez uwalnianie wapnia z kości w przypadku zbyt niskiego poziomu wapnia.

Cały układ hormonalny i metaboliczny organizmu ludzkiego jest niezwykle złożony, a poszczególne elementy są precyzyjnie ze sobą zgrane. Jeśli pojawią się tu zaburzenia, które mogą być wywołane na przykład niedoborem jodu, system traci równowagę. Może to spowodować, że tarczyca będzie produkować za dużo lub za mało hormonów – co pociąga za sobą odpowiednie konsekwencje zdrowotne dla organizmu.

Jakie choroby leczą specjaliści od tarczycy?

Jeśli tarczyca jest powiększona i wytwarza zbyt dużo hormonów, mamy do czynienia z nadczynnością tarczycy, zwaną również hipertiroidą lub hipertiroidizmem. Pacjenci cierpią na zwiększoną wrażliwość na ciepło i pocenie się, biegunkę, niepokój i zaburzenia snu, zbyt szybkie bicie serca oraz utratę wagi.

Jeśli natomiast tarczyca wytwarza zbyt mało hormonów, dochodzi do niedoczynności tarczycy, czyli hipotirozy lub hipotiroidizmu. Konsekwencjami mogą być między innymi obniżona wydajność, zmęczenie lub osłabienie. Przyczyny nadczynności lub niedoczynności tarczycy mogą być różnorodne. Czasami wystarczy leczenie farmakologiczne, ale często konieczna jest terapia operacyjna przeprowadzona przez specjalistę chirurgii tarczycy.

Wole, zwane medycznie strumą, to widoczne i wyczuwalne powiększenie tarczycy.

Zasadniczo specjaliści chirurgii tarczycy rozróżniają łagodne choroby tarczycy (takie jak struma lub nadczynność tarczycy) od nowotworów złośliwych tarczycy oraz zapaleń tarczycy. Do schorzeń, które często lub w określonych sytuacjach są leczone w chirurgii tarczycy, należą na przykład:

• Wole guzkowe eutyreotyczne to łagodna choroba tarczycy, w której dochodzi do powiększenia gruczołu i nadczynności.
• Również łagodna jest wole guzkowe autonomiczne, w którym tarczyca nie jest już kontrolowana przez mózg, co prowadzi do wzrostu tkanki tarczycy i nadczynności.
• Choroba Gravesa-Basedowa (lub nadczynność tarczycy o podłożu autoimmunologicznym lub immunogennym) to choroba autoimmunologiczna, w której organizm wytwarza przeciwciała stymulujące tarczycę do wzmożonego wzrostu i produkcji hormonów.
• Autonomia tarczycy jest łagodna i również charakteryzuje się nadczynnością.
• Rak tarczycy (rak tarczycy) może mieć swoje źródło w różnych typach komórek tarczycy. Objawami tej złośliwej choroby tarczycy są zazwyczaj szybki wzrost tarczycy, chrypka i/lub trudności w oddychaniu.
• Zapalenia tarczycy, takie jak ostre zapalenie tarczycy, zapalenie tarczycy Hashimoto i zwłókniające zapalenie tarczycy Riedela, są leczone operacyjnie tylko w wyjątkowych przypadkach.
• Nadczynność przytarczyc (hiperparatyreoidizm) wiąże się między innymi ze zwiększoną resorpcją kości i zaburzeniami czynności układu sercowo-naczyniowego. W przypadku wystąpienia objawów chirurg tarczycy usunie wszystkie cztery przytarczyce.

Jakie metody diagnostyczne stosują specjaliści chirurgii tarczycy?

W wywiadzie (rozmowie z pacjentem) pyta się o objawy choroby, obciążenie psychiczne i obciążenie rodzinne. Może to już dostarczyć pierwszych wskazówek dotyczących możliwej terapii. W ramach diagnostyki czynnościowej, czyli w celu ustalenia, czy występuje nadczynność, czy niedoczynność, ważne jest oznaczenie hormonów tarczycy w laboratorium. Poprzez badanie palpacyjne tarczycy lekarz może stwierdzić, czy jest ona powiększona, ruchoma lub czy występują w niej zmiany guzkowe.

Za pomocą badania ultrasonograficznego (sonografii) można dokładnie rozpoznać zmiany, takie jak torbiele i guzki. Czasami podczas badania ultrasonograficznego pobiera się również próbki tkanki (biopsje, aspiracyjna biopsja cienkoigłowa) do dalszej analizy. Aby ustalić, które obszary tarczycy wykazują nadczynność lub niedoczynność, często stosuje się scyntygrafię, w której podaje się substancję znakowaną radioaktywnie. Pozwala ona na przykład zidentyfikować guzki zimne i guzki gorące. Odgrywa ona ważną rolę w przygotowaniu do operacji tarczycy.

Czasami lub w przypadku określonych dolegliwości oraz podejrzenia nowotworowych chorób tarczycy stosuje się inne metody obrazowania, takie jak badanie rentgenowskie klatki piersiowej, w razie potrzeby z użyciem kontrastu, tomografii komputerowej (CT) oraz rezonansu magnetycznego (MRI).

Przed zabiegiem na tarczycy specjaliści chirurgii tarczycy, oprócz dodatkowych badań laboratoryjnych (określenie poziomu wapnia we krwi), często wykonują również laryngoskopię w celu sprawdzenia funkcjonowania strun głosowych.

Jakie metody leczenia wchodzą w zakres usług chirurga tarczycy?

Operacja jest zawsze konieczna, gdy inne możliwości leczenia (takie jak leki, radioterapia izotopowa) nie przyniosły oczekiwanych rezultatów lub nie są obiecujące. W tym przypadku eksperci w dziedzinie chirurgii tarczycy będą dążyć z jednej strony do całkowitego usunięcia zmienionej chorobowo tkanki tarczycy, a z drugiej strony do zachowania jak największej ilości tkanki sprawnej. W związku z tym, jeśli chodzi o ilość tkanki do usunięcia, chirurg tarczycy ma do wyboru kilka możliwości:

• W przypadku wycięcia guzka usuwa się tylko zmienioną chorobowo tkankę, na przykład łagodny guz (gruczolak) lub guzek zimny, wraz z marginesem zdrowej tkanki.
• W przypadku lobektomii (hemityreotomii) całkowicie usuwa się jeden z dwóch płatów tarczycy. Zabieg ten wykonuje się na przykład w przypadku podejrzenia miejscowo ograniczonego raka tarczycy.
• W ramach resekcji wola usuwa się wszystkie chore obszary tarczycy, pozostawiając jak najwięcej zdrowej, czyli produkującej hormony tkanki. Zakres zabiegu zależy od choroby i może być mniej lub bardziej rozległy.
• W przypadku nowotworów złośliwych zazwyczaj usuwa się całą tarczycę, co nazywa się całkowitą tyreoidektomią (całkowite usunięcie tarczycy).

W zależności od wskazań operacja tarczycy może być przeprowadzona jako zabieg minimalnie inwazyjny lub jako operacja otwarta. W zależności od ilości usuniętej tkanki tarczycy może być konieczne, aby pacjent po operacji przyjmował hormony tarczycy, a często także jod w celu zapobiegania ponownemu zaburzeniu funkcji.

Czym wyróżniają się specjaliści w dziedzinie chirurgii tarczycy?

Pierwszymi osobami kontaktowymi dla pacjentów z chorobami tarczycy są zazwyczaj specjaliści z zakresu medycyny wewnętrznej i medycyny ogólnej lub specjaliści z zakresu medycyny wewnętrznej oraz endokrynologii i diabetologii.

W zależności od choroby tarczycy, w grę wchodzą różni eksperci w dziedzinie chirurgii tarczycy, tacy jak chirurdzy jamy brzusznej, chirurdzy onkologiczni lub endokrynologiczni. Na przykład chirurdzy jamy brzusznej ukończyli specjalizację z chirurgii jamy brzusznej i dlatego są również specjalistami w zakresie wszystkich zabiegów operacyjnych na gruczołach endogennych (czyli wydzielających do wewnątrz), a tym samym również na tarczycy. Specjaliści w dziedzinie chirurgii tarczycy znają zarówno powszechnie stosowane, jak i najnowsze techniki operacyjne.