Z boku, za tarczycą (Thyreoidea), znajdują się cztery przytarczyce (Parathyreoideae) wielkości ziarenka ryżu. Odgrywają one ważną rolę w metabolizmie kostnym. Za pomocą wytwarzanego przez siebie parathormonu regulują one gospodarkę wapniowo-fosforanową organizmu. Zaburzeniem czynności przytarczyc jest nadczynność przytarczyc. W tym przypadku przytarczyca wytwarza zbyt dużo parathormonu, co prowadzi między innymi do różnych objawów kostnych.
W normalnych warunkach przytarczyce mierzą poziom wapnia we krwi w ciągu dnia i nocy. Jeśli poziom ten znacznie spadnie, hormon przytarczyc wydzielany przez gruczoły powoduje, że z zapasów w kościach uwalnia się więcej wapnia.
W przypadku nadczynności przytarczyc dochodzi do nadmiernej aktywności tych gruczołów. Nawet przy stałym poziomie wapnia we krwi przytarczyce nadal wydzielają zbyt dużo parathormonu.
Oprócz wapnia z kości uwalnia się coraz więcej fosforanu. Stężenie wapnia i fosforanu we krwi bardzo mocno wzrasta.
Wraz z uwalnianiem minerałów kości tracą coraz bardziej swoją stabilność. W konsekwencji znacznie łatwiej dochodzi do złamań kości.
Lekarze nazywają to „mięknięciem kości”, czyli osteoporozą. Nadmiar wapnia i fosforanu jest w końcu usuwany z krwi w postaci kamieni. W ten sposób w pęcherzu moczowym, a często też w nerkach, powstają kamienie pęcherzowe lub nerkowe.
Tarczyca i przytarczyce © Henrie | AdobeStock
Lekarze rozróżniają zasadniczo dwie główne formy nadczynności przytarczyc:
W przypadku pierwotnego nadczynności przytarczyc lekarze zazwyczaj usuwają chirurgicznie gruczolaka będącego przyczyną choroby.
Ponieważ zazwyczaj dotyczy to tylko jednej lub dwóch gruczołów, pozostałe przytarczyce przejmują kontrolę nad gospodarką wapniową.
Po operacji przytarczyc lekarze muszą nadal regularnie monitorować pacjenta, aby na bieżąco obserwować pozostałą funkcję przytarczyc.
Usunięcie przytarczyc lekarze nazywają również paratyreoidektomią.
W zależności od tego, czy lekarze usuwają chirurgicznie wszystkie cztery, czy tylko pojedyncze przytarczyce, rozróżniają:
Szczególnym przypadkiem jest tyreoidektomia, czyli częściowe lub całkowite usunięcie tarczycy, np. w wyniku nowotworu tarczycy.
Operacja przytarczyc może być przeprowadzona metodą konwencjonalną lub, co jest regułą, metodą minimalnie inwazyjną. Zależy to przede wszystkim od tego, czy jednocześnie występuje choroba tarczycy.
Jeśli zajęte są wszystkie cztery gruczoły przytarczyc, podczas operacji lekarze starają się zachować część tkanki jednego gruczołu.
Po operacji na bieżąco sprawdzają, czy funkcja pozostałej tkanki gruczołowej jest wystarczająca do stabilizacji poziomu wapnia we krwi.
Reimplantacja tkanki przytarczyc odbywa się w okolicy mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego (musculus sternocleidomastoideus) lub mięśnia ramienno-promieniowego (musculus brachioradialis).
W razie konieczności ponownej operacji umożliwia to szybki dostęp do tkanki przytarczyc. Dzięki temu lekarze nie muszą ponownie otwierać struktur szyi ani okolicy strun głosowych.
Paratyreoidektomia jest jedyną metodą leczenia pierwotnego nadczynności przytarczyc, mającą na celu wyleczenie. Szanse powodzenia wynoszą 95–99%, są więc bardzo dobre.
Jednak ze względu na bliskość obszaru operacyjnego, np. do strun głosowych, istnieje również ryzyko powikłań. Częstość powikłań wynosi około 1–3%.
Częstotliwość powikłań jest znacznie mniejsza, jeśli operacja odbywa się w specjalistycznym centrum leczenia tarczycy. Podobnie jest w centrum chirurgii endokrynologicznej.
Jeśli lekarze w porę rozpoznają i leczą chorobę, rokowanie jest ogólnie bardzo dobre. Dotyczy to leczenia operacyjnego (chirurgia przytarczyc, paratyreoidektomia), o ile przeprowadzane są częste kontrole poziomu wapnia.
Operacje przytarczyc są wykonywane w specjalistycznych ośrodkach chirurgii tarczycy i przytarczyc oraz w ośrodkach chirurgii endokrynologicznej.
Niemieckie Towarzystwo Chirurgii Ogólnej i Wewnętrznej przeprowadza certyfikacje takich ośrodków kompetencyjnych. Dzięki temu pacjenci mogą szybko rozpoznać, gdzie dostępna jest wystarczająca wiedza specjalistyczna, aby bezpiecznie przeprowadzić operację przytarczyc.
Obecnie certyfikat ten posiada 36 ośrodków w całych Niemczech.
