Kardiomiopatia: objawy, przyczyny i leczenie kardiomiopatii

Zasadniczo rozróżnia się kardiomiopatię pierwotną, która dotyka bezpośrednio mięśnia sercowego, od postaci spowodowanych innymi chorobami. Mówi się o kardiomiopatiach pierwotnych i wtórnych. Kardiomiopatie pierwotne rozwijają się bezpośrednio w mięśniu sercowym. O kardiomiopatii wtórnej mówi się, gdy inne dolegliwości uszkadzają tkankę mięśnia sercowego.

Pod względem zmian w budowie i funkcjonowaniu mięśnia sercowego kardiomiopatię można podzielić na pięć typów:

• Kardiomiopatia rozstrzeniowa (DCM): Najczęstsza postać kardiomiopatii, charakteryzująca się powiększoną komorą serca i znacznie zmniejszoną funkcją pompowania serca.
• Kardiomiopatia przerostowa (kardiomiopatia przerostowa / HCM): Druga najczęstsza postać kardiomiopatii. Ma podłoże genetyczne i występuje częściej w rodzinach. Mięsień sercowy jest zbyt gruby i nie jest już wystarczająco rozciągliwy. Średnica komory serca jest normalna lub zmniejszona, a funkcja pompowania jest normalna. Ten rodzaj kardiomiopatii może być również obturacyjny (HOCM), co oznacza, że przepływ krwi przez pogrubiony mięsień sercowy jest zaburzony. W zaawansowanych przypadkach mówi się o kardiomiopatii przerostowo-obturacyjnej, w której przepływ krwi jest dodatkowo utrudniony.
• Kardiomiopatia restrykcyjna (ograniczająca): rzadka postać, dokładne przyczyny nie są znane. Organizm wbudowuje w mięsień zwiększoną ilość tkanki łącznej, ściany komór serca twardnieją i nie mogą się już wystarczająco rozszerzać. Z przedsionka do komory serca trafia mniej krwi. Powstaje zastój krwi, przedsionki powiększają się. Same komory serca zachowują swój normalny rozmiar i są w stanie w większości normalnie pompować krew.
• Kardiomiopatia arytmogenna prawej komory: Dotyczy prawej komory serca i może wywoływać zaburzenia rytmu serca podczas wysiłku fizycznego. Przyczyna nie jest znana. Komórki prawej komory serca częściowo obumierają i są zastępowane przez tkankę tłuszczową i łączną. Tkanka mięśniowa staje się cieńsza, co wpływa na układ przewodzenia serca. Często chorują na to młodzi, mężczyźni uprawiający sport.
• Kardiomiopatia nadciśnieniowa: tę postać wywołuje przewlekłe nadciśnienie tętnicze. Serce pompuje mocniej z powodu większego oporu w tętnicach. W rezultacie lewa komora serca stopniowo pogrubia się i traci wydajność.

Do innych chorób mięśnia sercowego należy kardiomiopatia niezagęszczona. W tej wrodzonej postaci choroba dotyka wyłącznie lewą komorę serca. Na zdjęciu ultrasonograficznym mięsień sercowy wygląda na spuchnięty, jak gąbka. W wyniku procesów przebudowy na mięśniu sercowym powstają blizny, komory serca powiększają się i nie są już w stanie pracować wystarczająco wydajnie.

Kardiomiopatia stresowa wynika z silnego stresu emocjonalnego lub fizycznego. Nazywana jest również zespołem złamanego serca lub kardiomiopatią Tako-Tsubo.

Pierwotne kardiomiopatie, które rozwijają się bezpośrednio w mięśniu sercowym, mają często podłoże genetyczne. Często kluczową rolę odgrywają tu czynniki genetyczne, które prowadzą do zmian strukturalnych w mięśniu sercowym. Dziedziczne choroby mięśnia sercowego często występują już od urodzenia, a dolegliwości pojawiają się zazwyczaj dopiero później.

Wiele chorób może uszkodzić mięsień sercowy. Również leki, takie jak na przykład środki przeciwnowotworowe, mogą wywołać kardiomiopatię.

Jako przyczyny można rozważać:

• zapalenie mięśnia sercowego spowodowane infekcjami
• choroby autoimmunologiczne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów lub twardzina skóry (stwardnienie tkanki łącznej),
• choroby, które powodują nadmierne gromadzenie się określonych substancji w mięśniu sercowym,
• zaburzenia metaboliczne, takie jak ciężkie zaburzenia czynności tarczycy lub cukrzyca,
• Leki i metody leczenia nowotworów, takie jak chemioterapia i radioterapia,
• Ciężki niedobór witamin, np. niedobór witaminy B w berberii lub niedobór witaminy C w szkorbut
• narkotyki i zatrucia,
• choroby, które dotykają przede wszystkim mięśni szkieletowych (dystrofia mięśniowa) lub rozciągają się na układ nerwowy.

Gdy lekarz rozpozna przyczynę kardiomiopatii, może rozpocząć leczenie. Może to zapobiec szybkiemu postępowi choroby. Jednak dokładną przyczynę kardiomiopatii nie zawsze da się jednoznacznie ustalić.

W zależności od odmiany kardiomiopatii objawy mają różny nasilenie. Również moment pojawienia się dolegliwości zależy od rodzaju choroby mięśnia sercowego. W niektórych przypadkach kardiomiopatia może pozostawać długo niewykryta. Pierwsze objawy mogą być niespecyficzne, dlatego w przypadku odpowiednich dolegliwości należy wcześnie wykluczyć podejrzenie kardiomiopatii.

W każdym rodzaju kardiomiopatii dochodzi do zmian w tkance mięśnia sercowego (mięśniu sercowym). Funkcjonowanie i wydajność serca ulegają pogorszeniu. Pacjenci odczuwają różne dolegliwości, w zależności od konkretnej postaci i nasilenia choroby.

We wszystkich postaciach kardiomiopatii określone części mięśnia sercowego lub cały mięsień nie są już w stanie prawidłowo funkcjonować. Prowadzi to do typowych objawów.

Zaburzenia rytmu serca

Organizm potrzebuje więcej tlenu. W związku z tym wzrasta częstość akcji serca, serce bije szybciej i często nieregularnie. W ten sposób dochodzi do kołatania serca. Ponadto często występują zawroty głowy, a nawet krótkie omdlenia.

Zmęczenie

Serce nie jest w stanie pompować wystarczającej ilości natlenionej krwi do tętnic i mózgu. Dlatego pacjenci czują się wyczerpani, zmęczeni i zdezorientowani. Spowolniony przepływ krwi powoduje, że tkanki pobierają z krwi więcej tlenu.

Typowymi objawami są zimne i niebieskawe plamy na skórze, zwłaszcza na dłoniach i stopach.

Zatrzymanie płynów

Z powodu osłabienia pracy serca krew gromadzi się w naczyniach płucnych i żyłach. Płyn przedostaje się do tkanki ciała i płuc. W płucach rozwijają się obrzęki (zatrzymanie płynów), może to również dotyczyć wątroby, nerek i żołądka.

Skutkiem tego są bóle w prawej górnej części brzucha, uczucie wzdęcia i brak apetytu.

Niebieskawe przebarwienia skóry

Początkowa faza obrzęku płuc charakteryzuje się nasilonym kaszlem. W miarę postępu choroby pacjenci mają coraz większe trudności z oddychaniem. Występuje u nich duszność i odkrztuszanie pienistej wydzieliny.

Gdy w tkankach płuc gromadzi się zbyt dużo płynu, krew nie pobiera już wystarczającej ilości tlenu. W przypadku wyraźnej niewydolności serca usta lub język często przybierają niebieskawe zabarwienie (sinica).

Jeśli zauważysz u siebie jeden lub więcej z opisanych objawów, jak najszybciej zgłoś się do kardiologa. Jeśli choroba zostanie w porę leczona, można powstrzymać jej szybki postęp.

W przypadku kardiomiopatii istnieje ryzyko tworzenia się skrzepów krwi na wewnętrznych ściankach serca. Funkcja pompowania serca jest bardziej nieregularna i słabsza niż w stanie zdrowym. Powoduje to powstawanie wirów w komorach serca, a czasem skrzepów krwi. Skrzepy krwi to małe skupiska krwinek.

W pewnych okolicznościach skrzepy krwi mogą się oderwać i wraz z krwią przedostać się do innych narządów. W najgorszym przypadku taki skrzep krwi może tam zablokować ważne naczynie krwionośne, powodując zatorowość płucną lub udar mózgu.

W rzadkich przypadkach zaburzenia rytmu serca stają się nagle tak silne, że dochodzi do zapaści krążenia. Takie powikłania mogą wynikać z ograniczonej funkcji pompującej serca, ponieważ serce nie jest już w stanie wystarczająco zaopatrzyć organizmu w krew. Serce bije tak szybko, że komory serca nie są w stanie wypełnić się wystarczającą ilością krwi między kolejnymi uderzeniami. Konsekwencją tego może być nagła śmierć sercowa. 

Osłuchanie serca dostarcza kardiologowi pierwszych wskazówek. W przypadku choroby badania krwi wykazują obecność przeciwciał i markerów niewydolności serca (proBNP). Pomagają one zdiagnozować ewentualne uszkodzenie serca.

Do postawienia diagnozy stosuje się różne metody.

• Echokardiografia (badanie ultrasonograficzne serca): pokazuje ruchomość i grubość mięśnia sercowego. Dzięki temu lekarz może rozpoznać choroby zastawek serca. Ponadto może również sprawdzić, czy serce pompuje wystarczającą ilość krwi do krążenia ogólnego.
• EKG (elektrokardiogram, np. EKG wysiłkowe) mierzy aktywność elektryczną serca. Pozwala to wykryć zaburzenia rytmu serca. Szczególnie w przypadku kardiomiopatii przerostowej można rozpoznać typowe zmiany w EKG.
• Podczas badania cewnikowania serca kardiolog wprowadza cienką rurkę z tworzywa sztucznego przez naczynie krwionośne do serca. W ten sposób można zmierzyć ciśnienie w naczyniach krwionośnych w pobliżu serca oraz w poszczególnych obszarach serca.
• Biopsja mięśnia sercowego: Podczas cewnikowania serca lekarz może pobrać próbkę tkanki. Próbka jest badana mikroskopowo w laboratorium w celu rozpoznania struktury lub zmian w mięśniu.
• Badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny, prześwietlenie rentgenowskie lub tomografia komputerowa, pozwalają na obrazowanie serca i uwidocznienie zmian.
• Testy genetyczne pozwalają sprawdzić, czy choroba pacjenta wynika z mutacji genetycznych.

W wielu postaciach kardiomiopatii stosuje się leki, np. w przypadku

• reakcjach autoimmunologicznych,
• zaburzeń metabolicznych,
• zakażeniach oraz
• niedoborach witamin.

Leczenie farmakologiczne zależy od konkretnej postaci i stopnia zaawansowania choroby.

Konsekwentne oszczędzanie organizmu może zapobiec dalszym uszkodzeniom.

Leki są również przepisywane w celu leczenia wywołanych objawów. Należą do nich

• beta-blokery,
• inhibitory ACE lub
• diuretyki.

Odciążają one serce. Zaburzeniom rytmu serca zapobiega się za pomocą specjalnych leków przeciwarytmicznych i beta-blokerów. Tworzeniu się skrzepów krwi zapobiega się za pomocą leków przeciwzakrzepowych. Często można jedynie złagodzić objawy i uniknąć powikłań. W wielu przypadkach najpierw stosuje się leczenie objawowe, ponieważ leczenie przyczynowe nie zawsze jest możliwe. Jeśli to możliwe, dąży się do leczenia przyczynowego, które ukierunkowane jest na leczenie podstawowej przyczyny.

Jeśli konieczna jest operacja, kardiochirurg usuwa część mięśnia sercowego (miektoomia). Konieczne może być również wszczepienie rozrusznika serca lub defibrylatora.

Jeśli wszystkie możliwości leczenia zostaną wyczerpane, jedyną opcją jest przeszczep serca.

Kardiomiopatia jest w większości przypadków poważną chorobą, która rzadko jest uleczalna. Niemniej jednak wielu pacjentów może pozostawać w stabilnym stanie przez długi czas dzięki wczesnej diagnozie i konsekwentnej terapii. W wielu przypadkach nie da się zapobiec pogorszeniu stanu zdrowia.

Rokowanie, również w odniesieniu do oczekiwanej długości życia, jest silnie związane z daną postacią i stadium choroby. Dla wielu pacjentów rokowanie zależy w dużej mierze od przebiegu choroby i indywidualnej reakcji na leczenie.