Podczas przeszczepu płuc pojedyncze płaty płuc, jedno płuco lub obie płuca od innej osoby są przeszczepiane pacjentowi cierpiącemu na ciężką chorobę płuc. Często zabieg ten stanowi dla chorych ostatnią szansę na wyleczenie.
Więcej informacji na temat wskazań i przebiegu przeszczepu płuc można znaleźć poniżej.
Przeszczep płuc to operacja, podczas której do organizmu wszczepia się część lub całe nowe, zdrowe płuco. Chore płuco lub jego chore fragmenty muszą zostać usunięte. Przeszczep płuc jest konieczny w przypadku niektórych chorób płuc w stadium końcowym. W takich przypadkach żadne inne środki terapeutyczne już nie pomagają, a ostatnią szansą jest nowe płuco od zdrowego dawcy.
Czasami wystarczy zastąpić tylko część płuca, ale często konieczne jest wszczepienie całkowicie nowego płuca. W większości przypadków jest to płuco od dawcy zmarłego, w rzadkich przypadkach można przeprowadzić przeszczep od żywego dawcy. W tym ostatnim przypadku chodzi o oddanie części zdrowego płuca, przy czym bez wyjątku są to bliscy członkowie rodziny.
Czasami choroba płuc wpływa również na serce. W niektórych rzadkich przypadkach konieczne jest wówczas przeprowadzenie wspólnego (= łącznego) przeszczepu serca i płuc. Obecnie przeszczep łączony jest rzadko konieczny, ponieważ wiele uszkodzeń serca ustępuje, gdy płuca znów działają normalnie. Zazwyczaj jednoczesny przeszczep serca i płuc stosuje się tylko wtedy, gdy pacjent ma również wadę serca.
Ponieważ płuca mają stały kontakt z otoczeniem zewnętrznym poprzez wdychanie powietrza i w związku z tym są narażone na działanie wszelkich szkodliwych substancji i czynników chorobotwórczych, występuje wiele chorób. W odpowiednim stopniu zaawansowania mogą one ostatecznie prowadzić do pogorszenia funkcji płuc, a nawet do konieczności przeszczepu. Poniżej wymieniono najważniejsze schorzenia:
Ogólnie rzecz biorąc, nie ma wystarczającej liczby odpowiednich narządów do przeszczepu, dlatego obowiązują surowe kryteria ich przydzielania. W związku z tym istnieje lista oczekujących, na podstawie której odbywa się przydzielanie narządów od dawców. O kolejności na liście oczekujących i o priorytecie decyduje przede wszystkim to, jak bardzo dana osoba potrzebuje płuca od dawcy i jakie są jej szanse na sukces. W grę wchodzi to, czy bez przeszczepu pacjent jest w poważnym zagrożeniu, a jego oczekiwana długość życia wynosi poniżej 18 miesięcy. Również szybkie pogorszenie funkcji płuc jest powodem do przeszczepu.
Ponadto brany jest pod uwagę wiek, przy czym górna granica wieku wynosi 65 lat. Nie zależy on jednak wyłącznie od wieku kalendarzowego (tj. obliczonego na podstawie daty urodzenia), ale także od stanu zdrowia i kondycji fizycznej. Na przykład w Stanach Zjednoczonych w specjalnych ośrodkach przeszczepia się płuca również pacjentom powyżej 65 roku życia. Wymaga to jednak specjalnych badań wstępnych i oceny ryzyka. Uwzględnia się również inne schorzenia i choroby przebyte. Przeciwwskazaniem do przeszczepu płuc jest na przykład ciężka miażdżyca (zwapnienie naczyń) lub nadużywanie alkoholu, narkotyków lub leków.
Do 2012 roku przeszczepiano wyłącznie płuca od zmarłych, od tego czasu możliwe jest również dawstwo od żywego dawcy. Wiąże się to jednak z niebagatelnym ryzykiem powikłań dla dawcy, dlatego w tym przypadku stosuje się bardzo surowe kryteria dopuszczające do dawstwa od żywego dawcy. Ponadto, co zrozumiałe, w przypadku dawstwa od żywego dawcy możliwy jest jedynie przeszczep części płuc, dlatego wykonalność i powodzenie takiego przeszczepu zależy od podstawowej choroby biorcy.
Dokładny przebieg przeszczepu płuc zależy oczywiście w szczególności od choroby podstawowej. Na przykład przewlekłe infekcje, takie jak mukowiscydoza, wymagają przeszczepu obu płuc, podczas gdy w przypadku wielu innych chorób płuc wystarczający może być przeszczep tylko jednego płuca.
Przydzielanie narządów od dawców podlega surowym kryteriom. Ponieważ płuca są najczęściej pobierane po śmierci (w przypadku śmierci mózgowej), dwóch niezależnych lekarzy musi stwierdzić śmierć mózgową dawcy. Następnie narządy są pobierane i transportowane w pojemnikach chłodniczych do centrum transplantacyjnego. Tam również przygotowuje się biorcę do zabiegu.
Na początku operacji wykonuje się nacięcie między ósmym a dziewiątym żebrem, przez które można usunąć chore płuco. Po usunięciu chorego płuca wszczepia się płuco dawcy. Następnie łączy się je ze wszystkimi istotnymi strukturami, takimi jak oskrzela i naczynia krwionośne. W przypadku obustronnego przeszczepu płuc postępuje się w ten sam sposób z drugim płucem. Następnie klatka piersiowa pacjenta zostaje ponownie zamknięta. W ciągu kolejnych godzin pacjent jest odłączany od respiratora i zazwyczaj po około trzech dniach może zostać przeniesiony z oddziału intensywnej terapii na oddział ogólny. Cały pobyt w szpitalu trwa zazwyczaj około trzech tygodni, podczas których pacjent otrzymuje również fizjoterapię w celu szybkiej mobilizacji.
Przeszczep płuc wiąże się z takim samym ryzykiem jak każda inna operacja. Obejmuje to stany zapalne, krwawienia i reakcje niepożądane na środek znieczulający. Infekcje po przeszczepie płuc objawiają się zazwyczaj zapaleniem płuc. Może jednak dojść również do sepsy oraz infekcji przewodu pokarmowego, nerek, dróg moczowych lub układu nerwowego. Najczęściej są one wywoływane przez wirusy, ale przyczyną mogą być również grzyby.
Ponadto istnieje jednak kilka specyficznych zagrożeń związanych z przeszczepem płuc. Może dojść zarówno do zwężenia, jak i rozwarstwienia miejsc zszycia oskrzeli i naczyń płucnych. Ponadto może dojść do niewydolności płuc oraz odrzucenia nowych płuc przez organizm. Organizm traktuje nowy organ jako ciało obce i uruchamia swoje mechanizmy obronne. Obecnie ostre reakcje odrzucenia można skutecznie tłumić za pomocą leków immunosupresyjnych.
Jednym z najpoważniejszych powikłań jest zespół obliteracyjnego zapalenia oskrzelików (BOS). Może on być zarówno przyczyną przeszczepu, jak i pojawić się po nim. Jest to przewlekła reakcja odrzucenia, która powoduje zapalenie oskrzelików, a co za tym idzie, zwężenie dróg oddechowych. W najgorszym przypadku reakcja odrzucenia może być tak silna, że pacjent potrzebuje nowych płuc, w przeciwnym razie umrze.
W pierwszym okresie po operacji ważna jest dokładna opieka pooperacyjna. Co tydzień odbywają się wizyty kontrolne u lekarza. Lekarz bada wyniki krwi oraz wykonuje badania rentgenowskie i ultrasonograficzne. Szczególnie ważne jest również ciągłe dostosowywanie dawek leków. Immunoterapia po przeszczepie płuc może powodować poważne skutki uboczne, dlatego dawka leków musi być regularnie kontrolowana. W tym celu za każdym razem określa się stężenie leku we krwi i w razie potrzeby lekarz zmienia dawkę leków. Jeśli podczas badań kontrolnych nie pojawią się żadne problemy, można wydłużyć odstępy między wizytami. Również długo po operacji pacjent powinien regularnie (mniej więcej co trzy miesiące) zgłaszać się na wizyty kontrolne. W przeciwnym razie istnieje ryzyko, że przewlekła reakcja odrzucenia pozostanie niewykryta, a tym samym nieleczona.
