Zaburzenia związane ze stresem i adaptacją to reakcje na poważne stresujące sytuacje i traumy. Rozróżnia się ostrą reakcję na stres, zaburzenia adaptacyjne oraz zespół stresu pourazowego. Po przeżyciu ekstremalnych sytuacji mogą również wystąpić trwałe zmiany osobowości.
Poniżej znajdą Państwo więcej informacji oraz listę wybranych specjalistów zajmujących się leczeniem zaburzeń stresowych i adaptacyjnych.
Zaburzenia związane ze stresem są bezpośrednio spowodowane jednorazowym silnym stresem (traumą), takim jak
lub też przez długotrwałe, poważne stresujące sytuacje (np. długotrwałe wykorzystywanie seksualne). Objawy takich nadmiernych reakcji na stres mogą być bardzo różne.
Zasadniczo jest normalne, że traumy lub tragiczne wydarzenia życiowe wywołują smutek, lęk, przerażenie, zaburzenia snu itp. Takie reakcje określa się jako zaburzenia psychiczne dopiero wtedy, gdy
Ostrą reakcją na stres nazywamy objawy, które pojawiają się w ciągu kilku godzin bezpośrednio po stresującym wydarzeniu. Po maksymalnie 48 godzinach ustępują one („załamanie nerwowe”, szok psychiczny).
Występują przy tym uczucia wewnętrznej pustki, rozpaczy i lęku, a w niektórych przypadkach również myśli samobójcze. Ważne jest, aby nie pozostawiać osób dotkniętych tym problemem samych i wspierać je w procesie stabilizacji („interwencja kryzysowa”).
W przypadku zaburzeń adaptacyjnych pojawiają się różne objawy, takie jak lęk, zmartwienia i napięcie. Powodują one silne cierpienie osoby dotkniętej tym problemem. Zaburzenia adaptacyjne rozpoczynają się w ciągu miesiąca od zdarzenia wywołującego i trwają maksymalnie kilka miesięcy.
Wydarzeniami wywołującymi mogą być sytuacje nagłe, takie jak śmierć lub poważna choroba bliskiej osoby. Mogą to być jednak również długotrwałe obciążenia, np. problemy małżeńskie lub trudności w miejscu pracy.
Zaburzenia adaptacyjne leczy się głównie ambulatoryjnie za pomocą psychoterapii. Oprócz niezbędnej interwencji kryzysowej pomocne może być również wsparcie w przetworzeniu wydarzenia wywołującego zaburzenie. W razie potrzeby można również przepisać na krótki czas lek uspokajający.
Przykład: zaburzenie adaptacyjne
34-letnia mężatka, matka dwójki małych dzieci, zgłasza się do psychoterapeuty za radą swojego lekarza rodzinnego. Właściwie w ostatnich latach czuła się całkiem dobrze, aż trzy tygodnie temu jej mąż poinformował ją, że poznał w Internecie inną partnerkę i chce się z nią rozstać. Obecnie nadal mieszkają w tym samym mieszkaniu, w oddzielnych pokojach, a on szuka nowego mieszkania.
Od tego wydarzenia czuje się zdesperowana, jest często poirytowana, odczuwa silny lęk przed przyszłością, ma problemy ze snem i często płacze. Nadal jest w stanie wykonywać swoją pracę w niepełnym wymiarze godzin. To nawet zapewnia jej pewną odmianę i pozwala się odciągnąć, podobnie jak spotkania z przyjaciółmi. Jednak gdy tylko wraca do mieszkania, wszystkie objawy powracają i nie wie, jak ma dalej postępować.
Zespół stresu pourazowego (PTSD) pojawia się po bardzo ciężkich, katastrofalnych sytuacjach stresowych, takich jak napady, gwałty czy tortury. Objawami są
Wiele osób dotkniętych tym zaburzeniem wstydzi się tego, co przeżyło, oraz samego zaburzenia. Dlatego często szukają pomocy psychiatrycznej lub psychoterapeutycznej zbyt późno lub wcale. Często dochodzi również do nadużywania alkoholu lub środków uspokajających w celu samodzielnego opanowania objawów. Może to prowadzić do skomplikowanych problemów związanych z uzależnieniem.
Około 60 procent wszystkich ludzi doświadcza traumy w ciągu swojego życia. Jednak tylko 5 do 10 procent zapada na zespół stresu pourazowego (PTSD). Kobiety są dotknięte tym zaburzeniem około dwa razy częściej niż mężczyźni. W zależności od rodzaju traumy prawdopodobieństwo rozwoju zespołu stresu pourazowego jest bardzo zróżnicowane:
Leczenie PTSD powinno odbywać się głównie w formie psychoterapii. Najpierw jednak konieczna jest stabilizacja, np. poprzez
.
Następnie często warto zmierzyć się z traumatyczną sytuacją, zamiast ciągle jej unikać. Można to zrobić poprzez ponowne przeżycie tego, co się wydarzyło w myślach, ale także poprzez odwiedzenie miejsca traumatycznego wydarzenia. W razie potrzeby psychoterapię można uzupełnić terapią farmakologiczną z użyciem leków przeciwdepresyjnych.
Przykład: zespół stresu pourazowego (PTSD)
24-letnia studentka zgłasza się do przychodni specjalistycznej kliniki psychosomatycznej z powodu silnego lęku, zaburzeń snu, drażliwości i złego samopoczucia. Objawy te występują od czasu, gdy 4 miesiące temu, wracając nocą do domu, została napadnięta przez nieznanego sprawcę przed swoim mieszkaniem. Podczas zamykania roweru otrzymała silny cios w głowę. Nie pamiętała nic, co działo się od tego momentu aż do 25 minut później, kiedy doszła do siebie. Zginęła jej torebka. W wyniku uderzenia i upadku odniosła poważne obrażenia.
Od tego czasu nie dotknęła już roweru, po zmroku nie może sama wychodzić z domu i ma ciągłe koszmary. Również w ciągu dnia to wydarzenie wciąż powtarza się w jej głowie jak film.
Po szczególnie ciężkich, długotrwałych i powtarzających się traumach mogą również wystąpić trwałe zmiany osobowości. Takimi wydarzeniami są na przykład
Osoby dotknięte tym problemem, nawet po ustąpieniu zagrożenia, obawiają się, że wydarzenia mogą się powtórzyć. Są niezwykle nieufne wobec otoczenia. Częstymi dolegliwościami są przewlekłe zaburzenia snu i inne dolegliwości fizyczne. Niektóre osoby dotknięte tym problemem całkowicie wykluczają się w ten sposób ze swojego dotychczasowego środowiska społecznego.
