Przetoka kości ogonowej (sinus pilonidalis) – informacje na temat minimalnie inwazyjnej operacji i leczenia przetoki kości ogonowej

Przetoka kości ogonowej (sinus pilonidalis, przetoka pilonidalna) to częsta dolegliwość występująca w okolicy fałdu pośladkowego, dotykająca przede wszystkim młodych mężczyzn. Może mieć przebieg ostry lub przewlekły i wiąże się z różnymi dolegliwościami. W większości przypadków konieczne jest leczenie chirurgiczne, aby trwale wyeliminować stan zapalny. Nowoczesne metody pozwalają obecnie na leczenie minimalnie inwazyjne.

Przetoka kości ogonowej: stan zapalny w podskórnej tkance tłuszczowej

Otyli, mocno owłosieni mężczyźni są znacznie bardziej narażeni na przetokę kości ogonowej (sinus pilonidalis). Często zapalenie w głębszych warstwach skóry jest punktem wyjścia tej choroby. Ponadto intensywne pocenie się sprzyja powstawaniu zapalenia. 

Jak dokładnie powstaje przetoka kości ogonowej?

Przetoka pilonidalna – potocznie nazywana przetoką kości ogonowej – często tworzy się w miejscach, gdzie „złamane” włosy wrastają głęboko w tkankę podskórną. Ruchy tarcia pośladków i zwiększone wydzielanie potu powodują podrażnienie skóry, co może prowadzić do stanów zapalnych. W głębi skóry powstaje ziarniniak obcokształtowy, który ma za zadanie otoczyć i odizolować wrastający włos. Może on ulec zakażeniu i dalszemu zapaleniu, co prowadzi do powstania ropnia. W wyniku tego zapalenia tworzą się kanały przetokowe, które mogą rozprzestrzeniać się dalej w podskórnej tkance tłuszczowej lub dotrzeć do powierzchni skóry, tworząc widoczne ujście przetoki. 

Następujące czynniki sprzyjają powstawaniu przetoki kości ogonowej:

• silne owłosienie ciała,
• duża potliwość,
• praca w pozycji siedzącej,
• znaczna nadwaga (otyłość) oraz
• trądzik odwrócony.

Przetoka kości ogonowej objawia się zaczerwienionym i opuchniętym guzem na pośladku @ Pepermpron /AdobeStock

Jak często występuje przetoka kości ogonowej?

Szczególnie często na przetokę kości ogonowej cierpią mężczyźni w wieku od 20 do 30 lat. Ogólnie rzecz biorąc, mężczyźni chorują na nią około dwa razy częściej niż kobiety. W literaturze podaje się częstość występowania na poziomie 20–30 przypadków na 100 000 mieszkańców.

Jakie objawy wskazują na przetokę kości ogonowej?

Zasadniczo rozróżnia się trzy formy przetoki kości ogonowej (sinus pilonidalis):

1. bezobjawową,
2. ostrą ropną,
3. przewlekłą zapalną.

Przetoka kości ogonowej bezobjawowa – jak sama nazwa wskazuje – nie daje żadnych objawów i dlatego zazwyczaj nie wymaga natychmiastowego leczenia. Niemniej jednak nierzadko na powierzchni skóry można dostrzec ujścia przetoki, które z czasem mogą ulec zmianom zapalnym.

W postaci ostrej ropnej dochodzi do obrzęków, zaczerwienienia i bólu. Może również wystąpić gorączka. Natomiast przewlekła postać zapalna przetoki kości ogonowej charakteryzuje się zmiennymi dolegliwościami. Cechą charakterystyczną przewlekłej postaci przetoki kości ogonowej jest przede wszystkim nawracające wydzielanie ropy z ujść przetoki.

Ponadto postać przewlekła nie ustępuje samoistnie i wymaga leczenia. Jeśli zmiany zapalne w okolicy przetoki kości ogonowej utrzymują się przez dłuższy czas, istnieje również ryzyko wystąpienia raka płaskonabłonkowego, nowotworu złośliwego skóry.

Rak płaskonabłonkowy jest drugim najczęściej występującym nowotworem złośliwym skóry @ Luis /AdobeStock

Jak diagnozuje się przetokę kości ogonowej?

Aby postawić diagnozę „Sinus pilonidalis”, specjaliści od przetok kości ogonowej nie potrzebują większego zestawu narzędzi, ponieważ jest to diagnoza oparta na oględzinach. Wywiad, oględziny, a w razie potrzeby również badanie palpacyjne odpowiednich obszarów skóry często wystarczają do pewnego rozpoznania przetoki kości ogonowej. Jeśli skóra w okolicy przetoki zostanie lekko wciśnięta, zazwyczaj można nawet wycisnąć ropną wydzielinę, co dodatkowo potwierdza diagnozę.

W diagnostyce różnicowej specjaliści od przetok kości ogonowej muszą zawsze wykluczyć teratom przedkrzyżowy, a także rozszczep kręgosłupa („otwarty grzbiet”) u noworodków, zwłaszcza w nietypowych przypadkach. Ponadto należy zawsze brać pod uwagę chorobę Leśniowskiego-Crohna lub łuszczycę (psoriasis).

Jak leczy się przetokę kości ogonowej?

Przetoka kości ogonowej jest zazwyczaj leczona operacyjnie. W fazie ostrej dodatkowo można wykonać nacięcie, aby opróżnić ropień i umożliwić odpływ wydzieliny. Gdy stan zapalny nieco ustąpi, specjaliści od przetok kości ogonowej operacyjnie zamykają otwory przetoki. To, czy zostanie zastosowane zszycie, czy też przetoka zostanie oczyszczona, a następnie zagoi się w sposób naturalny, należy rozstrzygnąć indywidualnie dla każdego przypadku.

Ważne jest przy tym przede wszystkim preferencje pacjenta, ponieważ natychmiastowe zszycie zazwyczaj szybciej rozwiązuje problem przetoki kości ogonowej, jednak częściej dochodzi do nawrotów, czyli ponownego pojawienia się przetoki. Natomiast naturalne gojenie się rany trwa znacznie dłużej, ale wiąże się z mniejszym odsetkiem nawrotów.

Czy można zapobiec przetokom kości ogonowej?

Ponieważ zapalne odmiany przetoki kości ogonowej rozwijają się z odmiany bezobjawowej, szczególne znaczenie w profilaktyce ma właśnie przetoka kości ogonowej bezobjawowa. Dzięki higienie okolicy odbytu, goleniu i badaniom kontrolnym w przypadku powtarzających się stanów zapalnych w okolicy odbytu, w większości przypadków można zapobiec powstawaniu przetok kości ogonowej.

Kto leczy przetokę kości ogonowej?

Specjalistami w zakresie przetok kości ogonowej są zazwyczaj lekarze specjaliści proktologii, koloproktologii i chirurgii. W niektórych przypadkach w leczeniu mogą jednak brać udział również specjaliści dermatologii, chirurgii jamy brzusznej lub gastroenterologii.

Powyżej zebraliśmy dla Państwa listę specjalistów wykonujących operacje przetok kości ogonowej oraz wyspecjalizowanych ośrodków w Państwa okolicy.

Często zadawane pytania dotyczące przetoki kości ogonowej

Czym jest przetoka kości ogonowej?

Przetoka kości ogonowej to choroba zapalna podskórnej tkanki tłuszczowej w fałdzie pośladkowym, spowodowana najczęściej wrastaniem włosów.

Czy przetoka kości ogonowej jest niebezpieczna?

Z reguły nie, jednak w przebiegu przewlekłym może prowadzić do nawracających dolegliwości i infekcji.

Czy przetoka kości ogonowej wymaga operacji?

W większości przypadków tak, ponieważ samoistne wyleczenie jest rzadkie, a zabiegi chirurgiczne dają najlepsze wyniki.

Jak długo trwa rekonwalescencja po operacji?

W zależności od metody kilka tygodni, w przypadku zabiegów minimalnie inwazyjnych znacznie krócej.