Choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekłe zapalenie przewodu pokarmowego i podobnie jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego zalicza się do przewlekłych chorób zapalnych jelit.
Znana jest również pod nazwą regionalnego zapalenia jelit Crohna, zapalenia końcowego odcinka jelita grubego, zapalenia końcowego odcinka jelita krętego lub bliznowaciejącego zapalenia jelit.
Choroba przebiega zazwyczaj w postaci nawrotów i nie jest zakaźna.
Choroba Leśniowskiego-Crohna może dotknąć cały przewód pokarmowy, tj. od jamy ustnej do odbytu. Najczęściej jednak choroba objawia się w dolnym odcinku jelita cienkiego, w miejscu przejścia do jelita grubego.
W tym miejscu powstają:
- przetoki
- zwężenia oraz
- wrzody we wszystkich warstwach ściany jelita
Natomiast wrzodziejące zapalenie jelita grubego występuje wyłącznie w jelicie grubym i dotyka błony śluzowej jelita wyłącznie powierzchownie. W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna stan zapalny może obejmować również głębsze warstwy ściany jelita.
W zależności od zajętego odcinka lekarze rozróżniają:
- chorobę Leśniowskiego-Crohna z zajęciem odcinka jelitowo-kątniczego: występuje, gdy ostatni odcinek jelita cienkiego i wyrostek robaczkowy (kątnica) są objęte stanem zapalnym
- Wrzodziejące zapalenie jelita grubego typu Crohna: występuje, gdy zapalenie obejmuje całe jelito grube lub jego części
Choroba Leśniowskiego-Crohna w liczbach
Choroba Leśniowskiego-Crohna należy do najczęściej występujących przewlekłych chorób zapalnych jelit:
- Na 100 000 mieszkańców około 120 do 200 cierpi na chorobę Leśniowskiego-Crohna.
- W Europie Środkowej każdego roku na chorobę Leśniowskiego-Crohna zapada około 5,2 do 8,6 osób na 100 000 mieszkańców.
- W Niemczech co roku na chorobę Leśniowskiego-Crohna zapada około 5 osób na 100 000 mieszkańców.
Zasadniczo choroba może wystąpić w każdym wieku.
Jednak najczęściej choroba Leśniowskiego-Crohna dotyka młodych dorosłych w wieku od 15 do 35 lat. U około 15–25 procent wszystkich chorych pierwsze objawy pojawiają się przed 20. rokiem życia, a czasami nawet w okresie niemowlęcym.
Aktywność choroby często zmniejsza się w starszym wieku.
Choroba Leśniowskiego-Crohna występuje mniej więcej równie często u kobiet, jak i u mężczyzn.
Porównanie skutków wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i choroby Leśniowskiego-Crohna © bilderzwerg | AdobeStock
Przyczyny powstawania choroby Leśniowskiego-Crohna nie są dokładnie znane. Jednak ze względu na częste występowanie w rodzinach zakłada się, że istnieje predyspozycja genetyczna.
Jeśli bliski krewny już choruje na chorobę Leśniowskiego-Crohna, ryzyko zachorowania dla innych członków rodziny wzrasta około dziesięciokrotnie.
Przyczyną mogą być również zaburzenia układu odpornościowego. Prowadzą one do patologicznych interakcji ze ścianą jelita, a tym samym do stanu zapalnego.
Wydaje się, że kolejnymi czynnikami sprzyjającymi rozwojowi choroby Leśniowskiego-Crohna są czynniki środowiskowe. Na przykład palacze i mieszkańcy krajów uprzemysłowionych są bardziej narażeni na tę chorobę. Czynniki psychiczne (np. obciążenia psychiczne, stres) nie mają wprawdzie wpływu na powstawanie choroby, ale na jej przebieg.
Natomiast dieta nie ma wpływu ani na powstawanie choroby, ani na nawroty.
Choroba Leśniowskiego-Crohna charakteryzuje się zazwyczaj:
- skurczowe bóle brzucha, najczęściej w prawej dolnej części brzucha oraz
- wodnistą, częściowo śluzową biegunkę, która utrzymuje się przez kilka tygodni i rzadko zawiera krew.
- Do tego dochodzi zazwyczaj brak apetytu i utrata wagi. Objawy przypominają te w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.
Dokładne dolegliwości zależą między innymi od tego, który odcinek układu pokarmowego jest dotknięty stanem zapalnym. Dlatego niektórzy pacjenci odczuwają jedynie łagodne objawy, podczas gdy inni cierpią z powodu silnych dolegliwości.
Ponadto objawy mogą być niespecyficzne, zwłaszcza na początku choroby. U dzieci choroba Leśniowskiego-Crohna objawia się również spowolnieniem wzrostu i późniejszym osiągnięciem dojrzałości płciowej.
Ponieważ stany zapalne występują również poza jelitami, mogą pojawić się objawy pozajelitowe.
Należą do nich:
- bóle w okolicy kolan lub kostek
- Zmiany zapalne skóry
- Chroniczne zmęczenie (zespół zmęczenia)
Choroba Leśniowskiego-Crohna ma przebieg przewlekły i nawracający, w którym aktywność choroby wzrasta, a następnie maleje.
W zależności od stopnia nasilenia stanu zapalnego lekarze klasyfikują ostry nawrót choroby Leśniowskiego-Crohna jako:
- łagodny
- umiarkowany lub
- ciężki
Choroba Leśniowskiego-Crohna może dotyczyć tylko jednego odcinka lub jednocześnie kilku obszarów przewodu pokarmowego.
Najczęściej dotknięte są następujące odcinki:
- Dolny odcinek jelita cienkiego (końcowa część jelita krętego): około 30 procent przypadków
- Przejście między jelitem cienkim a grubym (ileokolon): około 40 procent przypadków
- Jelito grube i kanał odbytu: około 25 procent przypadków
- Inne odcinki: około 5 procent przypadków
Chociaż choroba Leśniowskiego-Crohna jest chorobą przewlekłą, nie ma ona większego wpływu na długość życia pacjentów. Zdecydowana większość pacjentów może prowadzić w dużej mierze normalne życie.
Poniższy film przedstawia wyniki kolonoskopii (badania jelita grubego):
W zależności od rozległości i czasu trwania choroby mogą wystąpić powikłania. Jednak zdarza się to raczej rzadko.
Wystąpienie powikłań często może stanowić wskazanie do operacji choroby Leśniowskiego-Crohna.
Najważniejsze powikłania choroby Leśniowskiego-Crohna występują w obrębie jelita:
- Zwężenia (stenozy)
- Niedrożność jelit: w zależności od przyczyny konieczna jest operacja choroby Leśniowskiego-Crohna
- Przerwanie jelita (perforacja): zagrażające życiu powikłanie, które wymaga natychmiastowej operacji choroby Leśniowskiego-Crohna
- Przetoki (przejścia łączące, najczęściej między odcinkami jelita lub między jelitem a skórą)
- Szczeliny (pęknięcia, najczęściej w okolicy odbytu i kanału odbytu)
- Ropnie (nagromadzenia ropy, głównie w okolicy odbytu)
- Guz konglomeracyjny (zrośnięte ze sobą, zapalne pętle jelitowe)
- Zespół złego wchłaniania (niedobór składników odżywczych)
- Krwawienia z jelit: Jeśli nie da się już wyrównać utraty krwi za pomocą transfuzji, konieczna jest operacja z powodu choroby Leśniowskiego-Crohna.
Najważniejsze powikłania choroby Leśniowskiego-Crohna poza jelitami to:
Diagnoza rozpoczyna się zazwyczaj od wywiadu z pacjentem (anamnezy) dotyczącego:
- dolegliwości
- historii choroby
- Obciążenia rodzinnego
Następnie przeprowadza się badanie fizykalne i dalsze badania.
Podczas badania fizykalnego lekarz bada palpacyjnie jamę brzuszną. Zwraca przy tym uwagę na ból przy ucisku w prawej dolnej części brzucha oraz na stwardnienia. Lekarz bada również odbyt pod kątem przetok i szczelin.
Badanie krwi: W morfologii krwi można wykryć pewne zmiany.
Często występują następujące dolegliwości:
- Niedokrwistość
- Podwyższona szybkość opadania krwinek czerwonych (OSG) i liczba leukocytów
- Podwyższony poziom CRP (wskazuje na ostry proces zapalny)
- Obniżony poziom kwasu foliowego, witaminy D i witaminy B12
Niektóre wyniki badań krwi mogą wskazywać na chorobę Leśniowskiego-Crohna © Henrik Dolle | AdobeStock
Kolonoskopia umożliwia wizualną ocenę jelita oraz pobranie próbek tkanki błony śluzowej. Dzięki temu lekarze mogą potwierdzić diagnozę na podstawie badania histopatologicznego.
Za pomocą badania ultrasonograficznego (sonografii) lekarze mogą sprawdzić, czy ścianka jelita jest pogrubiona. Ponadto konieczne może być wykonanie gastroskopii i innych badań obrazowych, takich jak rezonans magnetyczny (MRI).
Ponieważ przyczyny rozwoju choroby Leśniowskiego-Crohna nie są znane, choroba ta jest nieuleczalna.
Dlatego leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna ma przede wszystkim następujące cele:
- Zatrzymanie procesu zapalnego
- Łagodzenie dolegliwości oraz
- zmniejszenie ryzyka powikłań
W zależności od stopnia zaawansowania i przebiegu choroby dostępne są zasadniczo różne opcje leczenia choroby Leśniowskiego-Crohna:
- Podczas ostrego zaostrzenia choroby stosuje się leczenie farmakologiczne (np. kortyzon lub specjalne leki przeciwzapalne).
- W przypadku nawracających zaostrzeń może być konieczne długotrwałe przyjmowanie leków.
- Zmiana diety u dzieci i pacjentów z niedowagą
- Spożywanie ważnych składników odżywczych w przypadku ich niedoboru
W przypadku powikłań, takich jak przetoki lub niedrożność jelit, lub gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi oczekiwanych rezultatów, konieczne jest leczenie operacyjne (operacja choroby Leśniowskiego-Crohna).
Leczenie operacyjne choroby Leśniowskiego-Crohna
Operacja choroby Leśniowskiego-Crohna jest ważną opcją terapeutyczną dla pacjentów z tą chorobą, co potwierdzają następujące dane:
U 80 procent pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna pierwsza operacja choroby Leśniowskiego-Crohna odbywa się około 10 lat po wystąpieniu choroby.
Około 90 procent pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna musi poddać się operacji co najmniej raz w życiu.
Najważniejsze powody operacji w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna to:
- niedrożność jelit (niedrożność jelit)
- Przerwanie jelita (perforacja) lub
- Ciężkie krwawienia
Operacja choroby Leśniowskiego-Crohna w odpowiednim czasie może zapobiec dolegliwościom i powikłaniom. Podczas operacji lekarze usuwają jak najmniej jelita cienkiego, ponieważ może dojść do nawrotu (ponownego wystąpienia) choroby.
Cel operacji w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna
Można wyróżnić dwa rodzaje operacji w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna:
- Operacja w trybie nagłym
- Operacja planowa w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna
Operacja w trybie nagłym jest konieczna w stanach zagrażających życiu.
Należą do nich na przykład:
- zwężenia (stenozy) oraz
- niedrożność jelit (ileus)
- zapalenie otrzewnej (peritonitis) oraz
- perforacja jelita
Operacje planowe w chorobie Leśniowskiego-Crohna stanowią część indywidualnego planu leczenia i mogą być planowane z dużym wyprzedzeniem. Operacje planowe w chorobie Leśniowskiego-Crohna stanowią zdecydowaną większość wszystkich operacji wykonywanych w tej chorobie.
Wskazania do operacji w chorobie Leśniowskiego-Crohna
Operacja nie jest w stanie wyleczyć choroby. Nawet po operacji z powodu choroby Leśniowskiego-Crohna istnieje ryzyko nawrotu (recydywy). Dlatego lekarz musi indywidualnie rozważyć zalety i wady operacji w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna.
Zasadniczo istnieją jednak następujące wskazania do operacji w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna:
- Choroba Leśniowskiego-Crohna oporna na leczenie (leczenie farmakologiczne nie przynosi wystarczających efektów): wskazanie planowe
- Niekompletna/przewlekła niedrożność jelit, której nie można leczyć: wskazanie planowe
- Całkowita niedrożność jelit: wskazanie nagłe
- Zdiagnozowane stany przedrakowe (nowotwory śródnabłonkowe niskiego stopnia): wskazanie planowe
- Toksyczne megakolon (rozszerzenie jelita grubego z szkodliwym nagromadzeniem treści jelitowej): wskazanie pilne
- Perforacja (przerwanie ściany jelita): wskazanie nagłe
- Ciężkie krwawienia z jelit: wskazanie pilne
- Zapalenie otrzewnej: wskazanie nagłe
W następujących przypadkach lekarz powinien jak najdłużej odłożyć operację z powodu choroby Leśniowskiego-Crohna:
- W przypadku ropni
- W przypadku przetok
- W przypadku guzów konglomeracyjnych
Diagnostyka przed operacją w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna
Jeśli planowana jest operacja z powodu choroby Leśniowskiego-Crohna, przed zabiegiem przeprowadza się następujące badania:
- Kolonoskopia
- Badanie ultrasonograficzne i radiologiczne jelita cienkiego
- Określenie niektórych wyników badań laboratoryjnych
Diagnostyka przed operacją w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna powinna odpowiedzieć na następujące pytania:
- Czy rzeczywiście mamy do czynienia z chorobą Leśniowskiego-Crohna (a może jednak z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego lub inną przewlekłą chorobą zapalną jelit)?
- Jaki jest wzór zmian chorobowych, czyli jak rozprzestrzeniła się choroba?
- Czy występuje typowe wskazanie do operacji w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna?
Kolonoskopia należy do ważnych badań diagnostycznych wykonywanych przed operacją choroby Leśniowskiego-Crohna © phonlamaiphoto | AdobeStock
Procedura operacyjna w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna
Najczęstsze zabiegi chirurgiczne w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna to:
- resekcja jelita (usunięcie fragmentów jelita),
- usunięcie przetok oraz
- drenaż ropni
Operacja w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna wykonywana jest wyłącznie na dotkniętym odcinku jelita. Z doświadczenia wynika, że radykalne operacje w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna, tj. usunięcie dużych odcinków jelita, są niekorzystne i dlatego należy ich unikać. Lekarze operują obszar objęty stanem zapalnym dopiero wtedy, gdy powoduje on dolegliwości.
Czasami blizny lub zrosty mogą powodować zwężenia (stenozy) w jelicie. Uniemożliwia to transport treści jelitowej. Wówczas konieczne jest usunięcie dotkniętego chorobą odcinka jelita.
Operacja w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna przy zwężeniach polega na oszczędnym usunięciu zwężonego odcinka jelita. W przypadku krótkich zwężeń (striktur) czasami wystarczy plastyczne poszerzenie, bez konieczności usuwania przez lekarzy samej tkanki jelitowej.
Dzięki przywróceniu nieograniczonego przepływu stolca (plastyka zwężenia) stan zapalny ustępuje, a pacjent nie odczuwa już dolegliwości.
Niebezpieczne mogą być przetoki z jelita do pęcherza (przetoki jelitowo-pęcherzowe) oraz przetoki kończące się ślepo w tylnej części jamy brzusznej.
Może to spowodować zajęcie innych narządów (np. dróg moczowo-płciowych). Może również dojść do niebezpiecznego gromadzenia się ropy w organizmie (ropni). Po usunięciu chorych odcinków jelita przetoka zazwyczaj szybko się goi.
Lekarze mogą nakłuć ropień lub odprowadzić płyn za pomocą rurki drenażowej.
Operacja ratunkowa w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna
Na szczęście prawdziwe nagłe przypadki w chirurgii choroby Leśniowskiego-Crohna zdarzają się rzadko. Stanowią one nieco poniżej 5 procent wszystkich zabiegów operacyjnych.
Wskazania do operacji w trybie nagłym to:
- przerwanie jelita (w wyniku ciężkiego zapalenia lub po kolonoskopii),
- Ciężkie krwawienia z jelita
- ostre, ciężkie zapalenie oraz
- nagła całkowita niedrożność jelit (niedrożność jelit)
We wszystkich tych sytuacjach lekarze muszą zawsze działać natychmiast. Wyniki są nieco gorsze niż w przypadku planowanych operacji z powodu choroby Leśniowskiego-Crohna.
Operacje ratunkowe powinny jednak być wyjątkiem przy dobrej opiece medycznej nad pacjentami z chorobą Leśniowskiego-Crohna!
Za operację w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna odpowiada specjalista chirurgii jamy brzusznej lub specjalista chirurgii ogólnej.
Czym dokładnie jest choroba Leśniowskiego-Crohna?
Choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekła choroba zapalna jelit obejmująca cały przewód pokarmowy. Choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekła choroba zapalna, która może dotyczyć wszystkich odcinków jelita i jest również nazywana chorobą Crohna lub chorobą Leśniowskiego-Crohna. Podobnie jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba ta należy do grupy chorób zapalnych jelit.
Jakie objawy często występują w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna?
Typowym objawem choroby Leśniowskiego-Crohna jest przewlekła, nawracająca biegunka. Często towarzyszą jej bóle brzucha, utrata masy ciała i zmęczenie. W aktywnej fazie choroby Leśniowskiego-Crohna mogą pojawić się przetoki, ropnie lub zwężenia. U niektórych pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna występują dodatkowo dolegliwości poza jelitami.
Jak stawia się diagnozę choroby Leśniowskiego-Crohna?
Diagnoza choroby Leśniowskiego-Crohna opiera się na badaniu klinicznym, wynikach badań laboratoryjnych i diagnostyce obrazowej. Kluczowe znaczenie ma kolonoskopia z oceną błony śluzowej i ściany jelita. W przypadku podejrzenia choroby Leśniowskiego-Crohna diagnostyka choroby Leśniowskiego-Crohna przeprowadzana jest zgodnie z wytycznymi. Diagnoza choroby Leśniowskiego-Crohna uwzględnia również inne choroby jelit, takie jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
Jak wygląda leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna?
Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna zależy od stopnia zaawansowania i nasilenia objawów. Celem leczenia choroby Leśniowskiego-Crohna jest opanowanie stanu zapalnego i zapobieganie powikłaniom. Często stosuje się leczenie farmakologiczne środkami przeciwzapalnymi lub terapię blokerami TNF-α. W ciężkich przypadkach może być konieczne leczenie operacyjne. Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna jest dostosowywane indywidualnie.
Jaką rolę odgrywają przyczyny i czynniki ryzyka w chorobie Leśniowskiego-Crohna?
Dokładne przyczyny choroby Leśniowskiego-Crohna nie są w pełni wyjaśnione. Za czynniki ryzyka uważa się czynniki genetyczne, zaburzenia regulacji układu odpornościowego oraz czynniki środowiskowe. Powstanie choroby Leśniowskiego-Crohna postrzegane jest jako współdziałanie kilku czynników. Ryzyko wystąpienia choroby Leśniowskiego-Crohna jest zwiększone w przypadku obciążenia rodzinnego. Przy konsekwentnym leczeniu oczekiwana długość życia w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna jest zazwyczaj nieograniczona.
