Naciągnięcie mięśnia | Zerwanie włókien mięśniowych – objawy i dodatkowe informacje na temat typowych urazów mięśni

W przypadku naciągnięcia mięśnia (dystensji) włókna mięśniowe są nadmiernie rozciągane, przekraczając granice swojej elastyczności. Prowadzi to do podrażnienia i stanu zapalnego w tkance mięśniowej, które powoli się nasilają. W przeciwieństwie do zerwania włókien mięśniowych nie dochodzi jednak do ich pęknięcia, a jedynie do silnego nadmiernego rozciągnięcia.

Ponieważ tkanka dotkniętego mięśnia pozostaje nienaruszona, zazwyczaj nie dochodzi do krwawienia. Zazwyczaj jednak w wyniku reakcji zapalnej dochodzi do obrzęku tkanki mięśniowej, który może mieć różny nasilenie w zależności od stopnia urazu.

Jak zbudowane są włókna mięśniowe, pokazuje film:

Najczęstszą przyczyną naciągnięcia mięśnia jest nieprawidłowe obciążenie, w wyniku którego napięte mięśnie ulegają nagłemu nadmiernemu rozciągnięciu. Dzieje się to często podczas uprawiania sportu, a zwłaszcza przy gwałtownym przyspieszeniu – na przykład podczas szybkiego startu lub finiszu.

Również gwałtowna zmiana między przyspieszeniem a hamowaniem lub zmiana kierunku, na przykład w tenisie lub piłce nożnej, jest typowym mechanizmem prowadzącym do naciągnięcia mięśnia. Szczególnie narażeni są sportowcy, którzy nie rozgrzali się, ponieważ ich mięśnie są znacznie bardziej podatne na kontuzje. Mięśnie rozciągnięte podczas rozgrzewki są znacznie mniej podatne na nadmierne rozciągnięcie i naciągnięcie.

Nadmierne obciążenie mięśnia spowodowane silnym, często powtarzającym się ruchem podczas uprawiania sportu lub pracy może również wywołać tego rodzaju uraz. Naciągnięcia mięśni nie dotyczą więc wyłącznie sportowców. Niemal każda osoba wykonująca ciężką pracę fizyczną od czasu do czasu boryka się z nieprzyjemnym naciągnięciem mięśnia.

Naciągnięcie mięśnia może dotknąć każdy mięsień. Istnieją jednak grupy mięśni, które są na to szczególnie podatne. Należą do nich w szczególności mięśnie nóg, głównie mięśnie ud i łydek. Znane i budzące strach jest również naciągnięcie mięśnia pachwiny (naciągnięcie mięśnia przywodziciela). 

Mięśnie kończyn górnych, a więc w szczególności barku i ramienia, są rzadziej narażone na kontuzje. Wynika to między innymi z tego, że mięśnie nóg są z reguły znacznie silniejsze i bardziej rozwinięte niż mięśnie ramion. Naciągnięcie może również wystąpić w mięśniach klatki piersiowej i pleców, jednak również znacznie rzadziej niż w mięśniach nóg. 

Naciągnięcie mięśnia powoduje ból, który często początkowo nasila się i osiąga maksimum po około 48 godzinach. Wynika to z narastającego stanu zapalnego tkanki i spowodowanego tym obrzęku. Ponadto uszkodzony mięsień twardnieje, a przy dalszym obciążeniu osoby dotknięte tym problemem odczuwają skurczowe, ciągnące bóle. Również środki rozluźniające i potrząsanie pozostają bezskuteczne i nie prowadzą do złagodzenia dolegliwości. W spoczynku dolegliwości zazwyczaj ustępują, dlatego zazwyczaj dobrowolnie rezygnuje się z aktywności fizycznej i treningu sportowego, aż do ustąpienia bólu.

Naciągnięcie mięśnia można zazwyczaj zdiagnozować wyłącznie na podstawie przebiegu wypadku i opisanych dolegliwości. Pacjenci zazwyczaj zgłaszają

• niezwykły wysiłek fizyczny,
• podjęcie nowej pracy wiążącej się z nadmiernym obciążeniem określonych grup mięśni lub
• „dziwny” ruch (np. wykrok, potknięcie, poślizgnięcie się) podczas treningu lub zawodów.

Podczas badania fizykalnego prawie zawsze wyczuwalne jest miejsce wrażliwe na ucisk w okolicy dotkniętego mięśnia. Stosunkowo szybko po wypadku często pojawia się również przebarwienie spowodowane powiększającym się krwiakiem. Często obserwuje się również obrzęk dotkniętego mięśnia oraz zaczerwienienie skóry nad nim.

Badanie ultrasonograficzne pozwala również w prosty i wiarygodny sposób zobrazować uszkodzone mięśnie. Zazwyczaj wykazuje ono obrzęk oraz krwiak w dotkniętych mięśniach.

W przypadku podejrzenia urazu struktur przyczepowych kości (ścięgien) lub w przypadku bardzo długotrwałego, ciężkiego przebiegu choroby można również zlecić badanie rezonansu magnetycznego, aby wykluczyć inne schorzenia, takie jak zerwanie mięśnia lub inne. W tym przypadku tkanka jest widoczna jeszcze lepiej i bardziej wiarygodnie niż w diagnostyce ultrasonograficznej. Jeśli istnieje podejrzenie urazu kości, zaleca się wykonanie badania rentgenowskiego. 

Zachowanie spokoju jest szczególnie ważne w leczeniu naciągnięcia mięśni: należy więc natychmiast przerwać uprawianie sportu lub wykonywanie forsownych czynności! Boląca część ciała potrzebuje teraz odpoczynku.

W nagłych przypadkach jako środek natychmiastowy stosuje się zasadę RICE:

• P – PAUZA
• E – LÓD
• C – Ucisk
• H – UNIESIENIE

Jak najszybsze schłodzenie pomaga, na przykład za pomocą okładów chłodzących, okładów z zimną wodą lub zanurzenia uszkodzonej części ciała (można też ją wykąpać) w chłodnej wodzie. Lodu nie należy jednak nigdy przykładać bezpośrednio do skóry, tylko owinąć go w ochronną ściereczkę. 

Ciepło jest przeciwwskazane w fazie ostrej (czyli bezpośrednio po wypadku), co oznacza, że należy bezwzględnie unikać ciepła. Stosowanie ciepła jeszcze bardziej nasila proces zapalny, a obrzęk i objawy bólowe nasilają się. Dlatego w fazie ostrej w żadnym wypadku nie należy stosować ciepła!

Po początkowym schłodzeniu zaleca się konsekwentne oszczędzanie naciągniętego mięśnia. Najlepiej to zrobić poprzez unieruchomienie za pomocą podtrzymującego i ochronnego bandaża elastycznego (bandaż uciskowy). Bardzo sprawdzają się również bandaże. Specjalne obuwie lub bandaże sztywne (np. gipsowe) nie są konieczne.

Jednak dodatkowe uniesienie dotkniętej części ciała może być bardzo pomocne i szybko złagodzić objawy bólowe. Dzięki zmniejszonemu dopływowi krwi obrzęk często znacznie się zmniejsza, a siniaki pojawiają się rzadko lub znacznie wolniej. Dzięki uniesieniu organizm może również łatwiej odprowadzić płyn, który przedostał się do otaczających tkanek. Obrzęk jest ważną przyczyną objawów bólowych w przypadku naciągnięcia mięśnia, dlatego uniesienie jest zazwyczaj odczuwane jako bardzo przyjemne.

Również stosowanie masażu jest bardzo pomocne i wspomaga proces gojenia. Sprzyja to regeneracji uszkodzonych mięśni i zmniejsza istniejący obrzęk. Ponadto zabieg masażu jest z reguły bardzo przyjemny dla pacjenta. 

Po ustąpieniu ostrych objawów pomocne może być również stosowanie ciepła, jednak z umiarem i w zależności od tego, czy i jak pacjent toleruje takie zabiegi. W tym celu można również stosować maści rozgrzewające i poprawiające krążenie. 

Zdrowa dieta bogata w magnez i białko oraz odpowiednie nawodnienie pomagają organizmowi w regeneracji uszkodzonych mięśni, a także ułatwiają odprowadzanie płynów, które przedostały się do tkanek w wyniku procesu zapalnego. 

To, jak długo trwa okres odpoczynku w przypadku naciągnięcia mięśnia, zależy od rodzaju i ciężkości urazu. Ważne jest również, które mięśnie są dotknięte urazem. Jeśli stan naciągniętego mięśnia nie ulegnie znacznej poprawie w ciągu kilku dni, należy zwrócić się o pomoc medyczną. Za rzekomym naciągnięciem mięśnia może kryć się również zerwanie włókien mięśniowych lub uraz ścięgien lub kości. Z tego powodu długotrwały przebieg choroby i nasilający się ból należy traktować bardzo poważnie i wymagają one badania lekarskiego. 

Często wystarczy wizyta u lekarza pierwszego kontaktu, który zdecyduje, czy konieczne jest skierowanie do specjalisty (chirurga urazowego, ortopedy lub lekarza medycyny sportowej). Tam można zlecić dalsze badania i ocenić, jak długo powinien trwać okres odpoczynku. Należy jednak zawsze rozważyć konieczność odpoczynku mięśni w stosunku do negatywnych skutków dłuższej przerwy w treningu. Dlatego też szczególnie zmotywowani sportowcy z sektora profesjonalnego będą chcieli, aby okres odpoczynku był jak najkrótszy. Niemniej jednak zbyt wczesne wznowienie treningów może pociągać za sobą długotrwałe negatywne konsekwencje, co w przypadku zawodowych sportowców może prowadzić do załamania formy lub zakończenia kariery sportowej. Z doświadczenia wynika, że do wyleczenia naciągnięcia mięśni wystarczy 5–7 dni odpoczynku.

Jaka jest różnica między naciągnięciem mięśnia a zerwaniem włókien mięśniowych?

Naciągnięcie mięśnia powstaje w wyniku nadmiernego rozciągnięcia włókien mięśniowych, bez ich zerwania. Natomiast w przypadku zerwania włókien mięśniowych dochodzi do częściowego lub całkowitego zerwania włókien mięśniowych. W związku z tym zerwanie włókien mięśniowych jest zazwyczaj bardziej bolesne, a czas gojenia znacznie dłuższy.

Jak rozpoznać naciągnięcie mięśnia?

Typowe objawy naciągnięcia mięśnia to ból ciągnący, zesztywnienie mięśnia, wrażliwość na dotyk i ograniczona ruchomość. Ból często nasila się w ciągu pierwszych 48 godzin, a po oszczędzaniu mięśnia ustępuje.

Co najlepiej pomaga w ostrej fazie naciągnięcia mięśnia?

W fazie ostrej należy stosować zasadę RICE. Odpoczynek, lód, ucisk i uniesienie. Chłodzenie i oszczędzanie mięśni łagodzą ból i zapobiegają obrzękom. Po fazie ostrej delikatny ruch, ciepło lub maści poprawiające krążenie wspomagają regenerację.

Jak długo trwa leczenie naciągnięcia mięśnia?

W zależności od stopnia nasilenia naciągnięcie mięśnia goi się zazwyczaj w ciągu 5–7 dni. Jeśli dolegliwości utrzymują się dłużej lub nasilają się, należy zgłosić się do lekarza, aby wykluczyć zerwanie włókien mięśniowych lub inne urazy.