Guzek na małym palcu (Digitus quintus varus): objawy i leczenie bolesnego guzka na małym palcu

Kiedy but uciska, większość ludzi od razu myśli o paluchu koślawym. Jednak również po przeciwnej stronie stopy bolesna deformacja może powodować cierpienie podczas chodzenia: jest to guzek krawiecki. Ta deformacja małego palca, zwana medycznie digitus quintus varus lub bunionette, prowadzi do widocznego wybrzuszenia na zewnętrznej krawędzi stopy. To, co historycznie kojarzono z pozycją siedzącą krawców, jest dziś często wynikiem predyspozycji genetycznych, płaskostopia rozstawowego i niewłaściwego obuwia. Dobrą wiadomością jest to, że dolegliwości często można złagodzić bez konieczności natychmiastowej operacji. Jeśli jednak środki zachowawcze zawiodą, nowoczesna chirurgia stopy oferuje delikatne metody korekcji.

Czym jest haluks?

Haluks krawiecki to wada postawy na zewnętrznej krawędzi przedniej części stopy. Z medycznego punktu widzenia schorzenie to określa się jako digitus quintus varus. Jest to w pewnym sensie lustrzane odbicie znacznie bardziej znanego hallux valgus, który dotyczy palucha.

W przypadku palucha krawieckiego piąta kość śródstopia odchyla się na zewnątrz, podczas gdy mały palec (palec mały) pochyla się do wewnątrz w kierunku czwartego palca. W wyniku tego przesunięcia w stawie podstawowym małego palca powstaje kostne wybrzuszenie. Ponieważ miejsce to jest stale narażone na ucisk w bucie, organizm często reaguje tworzeniem bolesnego modzela lub kaletki. Nazwa „haluks krawiecki” wywodzi się z historii: dawniej krawcy często siedzieli ze skrzyżowanymi nogami, co powodowało duże obciążenie zewnętrznej strony stóp, sprzyjając powstawaniu tej deformacji.

Przyczyny i objawy guzka krawieckiego. Jak powstaje guzek krawiecki

Powstawanie guzka krawieckiego jest zazwyczaj procesem powolnym. Ale jak dokładnie powstaje guzek krawiecki? W większości przypadków jest to połączenie predyspozycji genetycznych i obciążenia mechanicznego. Kluczową rolę odgrywa tu stopa płaska.

W przypadku stopy płaskostopowej obniża się poprzeczne sklepienie przedniej części stopy, co powoduje rozchodzenie się kości śródstopia. Kąt między kościami śródstopia (zwłaszcza między czwartą a piątą) powiększa się. To znacznie poszerza przednią część stopy. Jeśli osoba dotknięta tą dolegliwością nosi zbyt ciasne lub zwężające się buty, piąta kość śródstopia jest wypychana na zewnątrz, podczas gdy mały palec jest zepchnięty do wewnątrz.

Objawy często rozwijają się przez lata:

• Bolesne wybrzuszenie: na zewnętrznej krawędzi stopy tworzy się widoczny guzek.

• Zapalenie i zaczerwienienie: w wyniku tarcia w bucie skóra nad głową kości śródstopia ulega zaczerwienieniu.

• Modzele i odciski: skóra pogrubia się (hiperkeratoza) lub tworzą się bolesne odciski (clavi).

• Zapalenie kaletki: nad wyrostkiem kostnym może dojść do zapalenia kaletki (bursitis), co prowadzi do obrzęku.

Dolegliwości pojawiają się szczególnie podczas chodzenia w sztywnych butach. Na boso pacjenci często nie odczuwają dolegliwości.

Haluks szewca powoduje wyraźny obrzęk małego palca © Aksana | AdobeStock

Diagnostyka ortopedyczna w przypadku guzka krawieckiego

Droga do diagnozy prowadzi do ortopedii. Specjalista zazwyczaj rozpoznaje guzek krawieckiego już na pierwszy rzut oka dzięki typowej deformacji na zewnętrznej krawędzi stopy. Podczas badania klinicznego lekarz sprawdza ruchomość stawu podstawowego, ukrwienie i wrażliwość. Ponadto szuka modzeli lub miejsc ucisku.

Aby dokładnie określić stopień deformacji, konieczne jest wykonanie zdjęcia rentgenowskiego stopy w pozycji stojącej (pod obciążeniem). W tym przypadku ortopeda mierzy kąt między czwartą a piątą kością śródstopia. Jeśli kąt ten jest nienormalnie powiększony, potwierdza to diagnozę digitus quintus varus. Ma to decydujące znaczenie dla planowania ewentualnej operacji.

Więcej informacji na temat możliwości diagnostycznych w przypadku schorzeń stóp można znaleźć w naszej sekcji poświęconej chirurgii stóp.

Leczenie zachowawcze: leczenie haluksów bez operacji

Dopóki deformacja jest elastyczna i nie powoduje silnego bólu, najlepszym rozwiązaniem są środki zachowawcze. Celem jest odciążenie stopy i zmniejszenie podrażnienia tkanek.

Dopasowanie obuwia Najważniejszym krokiem jest noszenie butów, które są wystarczająco szerokie w przedniej części stopy i wykonane z miękkiej skóry. Wkładki mogą pomóc w wyprostowaniu łuku poprzecznego w przypadku stopy płaskostopnej, a tym samym w zwężeniu przedniej części stopy.

Pomoce ortopedyczne Specjalne wkładki, pierścienie lub silikonowe ortezy mogą pomóc w zmniejszeniu nacisku na palce małe i zapobieganiu powstawaniu odcisków. Wkładki ortopedyczne z pelotą wspierają łuk stopy.

Fizjoterapia i gimnastyka stóp Ukierunkowane ćwiczenia wzmacniające mięśnie stóp mogą spowolnić postęp płaskostopia rozstawionego. Fizjoterapia pomaga również rozciągnąć ścięgna i więzadła, które często są skrócone i utrwalają nieprawidłowe ustawienie stopy. Również maści przeciwzapalne lub chłodzące okłady mogą przynieść ulgę w ostrym bólach.

Leczenie operacyjne: kiedy konieczna jest operacja?

Jeśli dolegliwości nie ustępują w wystarczającym stopniu po leczeniu zachowawczym, a cierpienie jest duże, rozważa się leczenie operacyjne. Celem każdej operacji jest trwałe skorygowanie wady i przywrócenie stopie węższej sylwetki.

Istnieją różne metody operacyjne, które stosuje się w zależności od stopnia zaawansowania deformacji:

Usunięcie kości W bardzo łagodnych przypadkach wystarczy jedynie usunięcie uciążliwego wyrostka kostnego na piątej głowicy śródstopia. Jednak samo to nie koryguje wady ustawienia kości.

Osteotomia (przemieszczenie kości) Najpopularniejszą metodą jest osteotomia. Polega ona na przecięciu piątej kości śródstopia, jej przemieszczeniu i ponownym zespoleniu w skorygowanej pozycji. Często stosowaną metodą jest dystalna osteotomia typu Chevron. Polega ona na przesunięciu główki kości śródstopia do wewnątrz w celu zwężenia przedniej części stopy. Kość jest zazwyczaj unieruchamiana za pomocą małego drutu lub śruby.

Zabieg często można wykonać metodą minimalnie inwazyjną lub techniką otwartą. Operacja odbywa się zazwyczaj ambulatoryjnie lub po krótkim pobycie w klinice ortopedii i chirurgii urazowej.

Leczenie pooperacyjne i rokowanie

Leczenie pooperacyjne ma decydujące znaczenie dla powodzenia zabiegu. W pierwszych tygodniach po operacji stopa musi być odciążona za pomocą specjalnego buta ortopedycznego. Pełne obciążenie jest często możliwe po 4 do 6 tygodniach, gdy tylko kość się zrośnie.

Zanim stopa całkowicie opuchnie, może minąć kilka miesięcy. Fizjoterapia wspomaga w tej fazie mobilizację stawów palców. Rokowania są bardzo dobre, jeśli zabieg zostanie przeprowadzony prawidłowo: ból ustępuje i znów można nosić normalne obuwie. Nawroty są rzadkie, jeśli nadal zwraca się uwagę na odpowiednie obuwie.

FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących haluksów

Jaka jest różnica między palcem koślawym a haluksem?

Hallux valgus dotyczy palucha (pierwszego palca) i pierwszej kości śródstopia po wewnętrznej stronie stopy. Haluks krawiecki (bunionette) jest jego dokładnym odpowiednikiem po zewnętrznej stronie: dotyczy małego palca (piątego palca) i piątej kości śródstopia. Oba wady postawy często występują razem w połączeniu z płaskostopiem rozstawowym.

Skąd wzięła się nazwa „palec krawiecki”?

Haluks krawiecki zawdzięcza swoją nazwę historycznej grupie zawodowej krawców. Często siedzieli oni godzinami w pozycji skrzyżnej na twardych stołach. W ten sposób zewnętrzna strona stopy i piąta głowa kości śródstopia mocno uciskały podłoże, co sprzyjało przewlekłym stanom zapalnym, powstawaniu modzeli i typowej deformacji.

Czy można wyćwiczyć haluksa krawieckiego?

Nie, istniejącej już deformacji kostnej nie da się „wyćwiczyć”. Jednak ukierunkowane ćwiczenia stóp i fizjoterapia mogą wzmocnić mięśnie stóp, przeciwdziałać płaskostopiu rozstawowemu, a tym samym spowolnić postęp deformacji i złagodzić dolegliwości.

Kiedy konieczna jest operacja?

Zabieg chirurgiczny jest wskazany, gdy środki zachowawcze, takie jak wkładki, wyściółki i szerokie buty, nie przynoszą wystarczającej ulgi w bólu. Również w przypadku nawracających zapaleń kaletki lub powstawania otwartych odleżyn wskazana jest korekcja operacyjna (np. osteotomia typu Chevron).

Jakie obuwie jest odpowiednie w przypadku haluksów?

Idealne są buty z szerokim czubkiem, które zapewniają wystarczającą ilość miejsca dla przedniej części stopy. Należy unikać butów z wąskim czubkiem i wysokimi obcasami, ponieważ dodatkowo obciążają one przednią część stopy i uciskają palce. Miękka skóra lub elastyczne materiały high-tech zapobiegają powstawaniu odleżyn.

Jak długo będę na zwolnieniu lekarskim po operacji?

Czas trwania niezdolności do pracy zależy od wykonywanego zawodu. W przypadku pracy biurowej powrót do pracy jest często możliwy już po 2–3 tygodniach. W przypadku zawodów wymagających pracy w pozycji stojącej lub dużego wysiłku fizycznego zwolnienie lekarskie może trwać od 6 do 8 tygodni, aż do całkowitego zrośnięcia się kości i możliwości noszenia normalnych butów.

Czy wkładki ortopedyczne mogą wyleczyć haluksy?

Wkładki ortopedyczne nie mogą cofnąć nieprawidłowego ustawienia stopy, a więc nie mogą go wyleczyć. Są one jednak ważnym elementem leczenia zachowawczego. Wkładka podnosząca podbicie stopy unosi poprzeczne sklepienie stopy płaskostopnej, co nieco zwęża przednią część stopy i odciąża dotknięty staw podczas chodzenia.

Czy haluksy są dziedziczne?

Tak, skłonność do osłabienia tkanki łącznej i deformacji stóp, takich jak stopa płaska, często występuje rodzinnie. Jeśli rodzice lub dziadkowie cierpieli na haluksy, ryzyko wystąpienia haluksów u Ciebie jest większe. Niewłaściwe obuwie dodatkowo pogarsza sytuację.