Zazwyczaj osoby dotknięte płaskostopiem rozstawowym w ogóle tego nie zauważają. Ta deformacja stopy przez długi czas przebiega całkowicie bezobjawowo. Jednak w zaawansowanym stadium czasami pojawia się ból w śródstopiu: główki kości śródstopia mogą boleć podczas chodzenia.
Charakterystyczną cechą płaskostopia rozstawionego jest rozstawienie śródstopia. Rozstawienie to rozwija się w szczególności w wyniku
- nadwagi,
- zbyt ciasne obuwie oraz
- butów na bardzo wysokich obcasach.
Stopa płaskostopia występuje szczególnie często wraz z „palcem koślawym” (hallux valgus). W przypadku palca koślawego duży palec stopy jest coraz bardziej skierowany do wewnątrz. Przyczyną może być również zbyt ciasne obuwie.
Ogólnie rzecz biorąc, śródstopie i przednia część stopy człowieka charakteryzują się jednak z natury dużą zmiennością szerokości.
W przypadku stopy płaskostopowej kości śródstopia odchylają się na zewnątrz, a stopa wydaje się szersza © Henrie | AdobeStock
Diagnoza stopy płaskiej opiera się na obrazie ortopedycznym. W wyniku niestabilności zewnętrznych krawędzi śródstopia dochodzi do coraz większego skrzywienia pierwszego i piątego palca. W związku z tym główny ciężar podczas chodzenia przenosi się na środkowe kości śródstopia, których głowy również ulegają bolesnym zmianom pod wpływem obciążenia.
Poniżej palców, w okolicy śródstopia, dochodzi do wyraźnego tworzenia się modzeli oraz palców szponiastych lub pazurkowatych. Na zdjęciu rentgenowskim widać większy niż normalnie odstęp między kościami śródstopia – jest to dodatkowa wskazówka na rozstawienie śródstopia.
Większość pacjentów z płaskostopiem rozstawionym przez długi czas nie odczuwa żadnych dolegliwości. Dlatego w wielu przypadkach specjalne leczenie nie jest w ogóle konieczne. Aby jednak objawy nie pojawiły się później, lekarze zalecają tzw. bandaże na stopę płaską. Służą one do ściśnięcia przedniej części śródstopia, aby zapobiec dalszemu rozstawianiu się kości śródstopia.
Jeśli stopa płaskostopia staje się objawowa, czyli pojawiają się bóle w okolicy głowek kości śródstopia, pomocne mogą być specjalne wkładki. Wkładki można również stosować jako długoterminową opcję terapeutyczną.
Towarzyszący paluch koślawy jest często korygowany chirurgicznie, aby ustabilizować śródstopie również na jego zewnętrznych krawędziach. Dzięki temu pacjent może ponownie obciążać śródstopie w większym stopniu. W ten sposób fizjologiczna funkcja zostaje przywrócona w najlepszy możliwy sposób.
Po zakończeniu leczenia pacjent powinien regularnie zgłaszać się do ortopedy na kontrolę stopy. Lekarz doradzi mu w sprawie dalszych możliwości terapeutycznych, takich jak na przykład chirurgiczna korekcja stopy płaskostopnej.
Ogólnie rzecz biorąc, stopa płaskostopia jest uważana za schorzenie dobrze ulegające leczeniu. Dotyczy to zarówno leczenia za pomocą wkładek do butów, jak i ewentualnej korekcji operacyjnej.
Warto jednak dodatkowo zadbać o odpowiednie obuwie i utrzymanie prawidłowej wagi ciała. Odciąża to śródstopie i zmniejsza ryzyko wystąpienia płaskostopia rozstawowego lub jego pogorszenia.
Stopa, ze swoją delikatną budową kości i stawów, należy do zakresu kompetencji specjalistów ortopedii. Niektórzy ortopedzi specjalizują się w szkielecie stopy i jego korekcjach chirurgicznych.
Centra ortopedyczne zajmujące się chirurgią stopy są właściwym punktem kontaktowym, jeśli konieczne jest operacyjne leczenie objawowej płaskostopia. Oprócz ortopedii i chirurgii pomocne w przypadku płaskostopia mogą być również inne (nie medyczne) dyscypliny specjalistyczne, np.
- technicy ortopedyczni przy dopasowywaniu wkładek i obuwia ortopedycznego, a także
- terapeuci funkcjonalni (manualni) oraz
- fizjoterapeuci.
Wspomagają one ruchomość stopy i przeciwdziałają dalszemu pogłębianiu się płaskostopia.
Jakie objawy powoduje stopa płaskostopia?
Typowymi objawami płaskostopia rozstawionego są bóle przedniej części stopy, modzele, odciski oraz kłujące bóle w okolicy głowek kości śródstopia. Często występuje również paluch koślawy, palce młotkowate lub dolegliwości w stawach podstawnych palców. Stopa wydaje się poszerzona, a wiele osób cierpiących na tę dolegliwość skarży się na ból stóp podczas długiego stania lub chodzenia.
Jak powstaje stopa płaskostopia?
Stopa płaska powstaje zazwyczaj w wyniku obniżenia łuku poprzecznego i zmiany kąta między kościami śródstopia. Czynnikami ryzyka są nadwaga, słaba tkanka łączna, niewłaściwe obuwie oraz buty na wysokich obcasach. Również wrodzone wady stóp lub płaskostopie mogą sprzyjać tej wadzie.
Jak leczyć stopę płaską?
Leczenie stopy płaskostopowej jest początkowo zachowawcze. Często pomagają specjalne wkładki z pelotami, odpowiednie obuwie, fizjoterapia i ćwiczenia fizjoterapeutyczne mające na celu stabilizację mięśni stopy. Terapia zachowawcza i leczenie zachowawcze mają na celu złagodzenie dolegliwości i odciążenie przedniej części stopy.
Kiedy konieczna jest operacja płaskostopia rozstawionego?
Leczenie operacyjne staje się konieczne, gdy środki zachowawcze nie przynoszą wystarczających efektów lub występują poważne wady postawy. Operacja może być wskazana zwłaszcza w przypadku palucha koślawego, palców młoteczkowatych lub silnego bólu zapalnego w przedniej części stopy. Celem jest trwała korekta stawu, palca i kształtu stopy.
Jak można zapobiegać płaskostopiu rozstawowemu?
W profilaktyce pomaga chodzenie boso, gimnastyka stóp oraz noszenie obuwia ortopedycznego. Ważne jest również noszenie odpowiedniego obuwia z wystarczającą ilością miejsca w przedniej części stopy, a także regularna aktywność fizyczna wzmacniająca mięśnie. Osoby, które chcą wcześnie rozpoznać płaskostopie rozstawione, powinny zwracać uwagę na typowe objawy i pierwsze dolegliwości w stopie.
