Gdy but uciska i powstają bolesne odciski, przyczyną jest często nieprawidłowe ułożenie palców. Palec szponiasty i palec młotkowaty należą do najczęstszych deformacji stóp, które stanowią nie tylko problem kosmetyczny, ale mogą również sprawić, że chodzenie staje się prawdziwą udręką. W tym przypadku dotknięty palec, zazwyczaj drugi do czwartego, jest tak zdeformowany, że jest stale zgięty, a jego czubek dotyka podłoża. Schorzenie to często rozwija się stopniowo w wyniku noszenia zbyt ciasnego obuwia lub wysokich obcasów, które uciskają palce. Również choroby neurologiczne lub płaskostopie rozstawowe mogą sprzyjać nierównowadze mięśniowej w stopie. Specjalista ortopeda może zdecydować, czy wystarczą środki zachowawcze, takie jak wkładki ortopedyczne i gimnastyka palców, czy też konieczna jest operacja, na przykład korekcja metodą Hohmanna, aby trwale złagodzić dolegliwości.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: M20.5
Krótki przegląd:
Palec szponiasty to wada postawy, w której staw podstawowy palca jest nadmiernie wyprostowany, podczas gdy staw środkowy i końcowy pozostają w silnym zgięciu. Natomiast w przypadku palca młotkowatego dotyczy to głównie końcowego paliczka. Często palce młotkowate i palce szponiaste występują razem, co często sprzyja paluchowi koślawemu lub płaskostą. Palec szponiasty powstaje, gdy mięśnie stopy i ścięgna tracą równowagę, co często jest spowodowane noszeniem zbyt ciasnych, zwykłych butów. Objawami są modzele, odciski i stan zapalny kaletki nad stawem. Diagnozę stawia ortopeda na podstawie badania klinicznego i prześwietlenia. Leczenie palca szponiastego zależy od stopnia sztywności deformacji. Dopóki stawy są jeszcze ruchome, możliwe jest leczenie zachowawcze z użyciem wkładek i szerokiego obuwia. Jeśli deformacja jest utrwalona, zazwyczaj konieczna jest operacja w celu wyprostowania palca i przywrócenia jego funkcji.
Przegląd artykułów
Czym jest palec szponiasty?
Palec szponiasty to nieprawidłowe ułożenie palców, które dotyczy głównie mniejszych palców stóp. Nie występuje tak często jak deformacja palucha (hallux valgus) czy palec młotkowaty.
Palec szponiasty jest powiązany z deformacją szyjki łabędziej. Jest to skrzywienie stawów palców stóp lub rąk spowodowane uszkodzeniem ścięgien.
Małe palce mają trzy stawy:
- staw podstawowy,
- środkowy staw palca (staw PIP) oraz
- staw końcowy palca (staw DIP).
Palcem szponiastym nazywamy
- patologiczne nadmierne wyprostowanie w stawie podstawowym oraz
- zwiększone zgięcie w stawie środkowym i końcowym palca.
W tej pozycji palec wydaje się być wygięty jak pazur.
Anatomia stopy © bilderzwerg / Fotolia
Przyczyny palca szponiastego
Palec szponiaste prawie nigdy nie jest wrodzony. Powstaje w trakcie dorosłego życia w związku z nadrzędnymi deformacjami stopy, takimi jak
- płaskostopia,
- stopa rozstawiona lub stopa płaska oraz
- palucha koślawego.
Palec szponiasty rozwija się również w przypadku porażenia i niektórych chorób nerwów. Ponadto za czynnik wywołujący tę dolegliwość uznaje się noszenie obuwia nieodpowiedniego z ortopedycznego punktu widzenia (buty na wysokich obcasach).
Jakie mogą być konsekwencje palca szponiastego?
W zależności od stopnia zaawansowania palec szponiasty staje się coraz bardziej problematyczny już z estetycznego punktu widzenia. Dolegliwości kliniczne pojawiają się często w postaci odleżyn: wygięty palec nie mieści się już prawidłowo w obuwiu, a w szczególnie narażonych miejscach powstają modzele i odleżyny (kurze łapki). Prowadzi to do silnego bólu, a czasami do powikłań zapalnych.
Leczenie palca szponiastego
Palec szponiasty często można skorygować poprzez zachowawcze leczenie deformacji stopy, która zazwyczaj jest przyczyną tego schorzenia. Warunkiem jest to, aby deformacja palca szponiastych nie była jeszcze zesztywniała, tzn. nie doszło do przykurczu.
Przez zachowawcze metody ortopedyczne rozumie się na przykład stosowanie
- wkładek do butów,
- bandaży ściągających,
- szyn nocnych oraz
- silikonowych wkładek międzypalcowych.
Pomocne mogą być ćwiczenia palców stóp. Obuwie musi być odpowiednio szerokie i miękkie.
Wyniki leczenia takich metod zachowawczych są niestety w wielu przypadkach niezadowalające. W przypadku przykurczów metody zachowawcze i tak nie są skuteczne. Całkowicie bezsensowne są próby zwalczania odcisków lub modzeli za pomocą odpowiednich maści lub miejscowego wycinania, bez leczenia przyczyny deformacji.
W związku z tym wyraźna deformacja palców w kształcie pazura często wymaga leczenia operacyjnego. Przeciwwskazaniem do tego jest nieukończony wzrost kości oraz ciężkie zaburzenia krążenia tętniczego.
Porównanie pozycji zdrowego palca z palcem szponiastym © rob3000 | AdobeStock
Operacja palca szponiastego
Najbardziej znaną metodą operacyjną jest tzw. operacja według Hohmanna. Zasadą tego zabiegu jest trwała korekcja deformacji poprzez
- częściowego usunięcia znacznie zdeformowanego stawu oraz
- zabezpieczenie usztywnienia tkanką łączną.
Technicznie postępuje się w ten sposób, że usuwa się około jednej trzeciej paliczka podstawowego po stronie stawu środkowego palca. Często jest to możliwe w znieczuleniu miejscowym zamiast ogólnym.
W zależności od wyników śródoperacyjnych często skrócone ścięgno prostujące można dodatkowo wydłużyć. Czasami konieczne jest również rozcięcie torebki stawowej w stawie podstawowym. Wówczas właściwa korekcja deformacji jest łatwa do wykonania.
Wynik zabiegu zabezpiecza się za pomocą drutu stabilizującego, wprowadzanego na całej długości palca aż do kości śródstopia. Po dwóch do trzech tygodniach następuje wystarczająca stabilizacja bliznowata i drut można usunąć. W tym czasie nosi się tzw. but odciążający przednią część stopy, czyli specjalny but opatrunkowy.
Następnie pacjent może szybko powrócić do noszenia zwykłego obuwia.
Alternatywnie lub dodatkowo można wykonać sztywniznę kostną dotkniętych stawów (tzw. artrodezę MTP lub PIP). Jest to szczególnie wskazane w przypadku ciężkich przykurczów.
Perspektywy wyleczenia palca szponiastego
Rokowania są dobre, jeśli zespół lekarzy leczy nie tylko sam palec szponiasty, ale także jego przyczynę. Najczęściej przyczyną jest nieprawidłowe ułożenie całej przedniej części stopy lub występuje ona wraz z palcem szponiastym.
Pacjenci zazwyczaj trwale pozbywają się dolegliwości i nie odczuwają już utrudnień w codziennym życiu. W większości przypadków można również bez problemu powrócić do uprawiania sportów rekreacyjnych.
FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących palca szponiastego i palca młotkowatego
Jaka jest różnica między palcem młotkowatym a palcem szponiastym?
Różnica polega na rodzaju deformacji stawów. W przypadku palca młotkowatego staw końcowy jest zgięty, przez co palec wygląda jak młotek, podczas gdy staw podstawowy często pozostaje w normalnej pozycji. Natomiast w przypadku palca szponiastego staw podstawowy jest nadmiernie wyprostowany, a staw środkowy i końcowy są zgięte, co przypomina pazur zwierzęcia. W praktyce te wady postawy często występują łącznie, dlatego lekarze często mówią ogólnie o palcach młotkowatych i szponiastych lub o palcu młotkowatym i szponiastym.
Jakie są najczęstsze przyczyny palców szponiastych?
Najczęstszą przyczyną jest niewłaściwe obuwie. Noszenie zbyt ciasnych butów lub butów na wysokim obcasie ściska palce i wymusza ich nieprawidłową pozycję. Inne przyczyny to wady stóp, takie jak stopa płaska, w której zapada się łuk poprzeczny, a także choroby neurologiczne, które prowadzą do porażenia małych mięśni stóp. Również predyspozycje genetyczne i choroby, takie jak zapalenie stawów, mogą sprzyjać powstawaniu palców szponiastych i młoteczkowatych.
Jak leczyć palce szponiaste?
Leczenie palców szponiastych zależy od stadium choroby. We wczesnym stadium, gdy palce są jeszcze ruchome, pomagają środki zachowawcze. Należą do nich noszenie wkładek podtrzymujących łuk stopy, bandaże stabilizujące oraz ukierunkowane ćwiczenia palców w celu wzmocnienia mięśni. Ważna jest również zmiana obuwia na wygodne, zapewniające wystarczającą ilość miejsca dla palców. Jeśli metody zachowawcze zawiodą, palce szponiaste należy leczyć poprzez korektę chirurgiczną.
Kiedy konieczna jest operacja palca szponiastego?
Zabieg chirurgiczny jest zalecany, gdy deformacja jest sztywna (przykurcz) i powoduje silny ból lub oporne na leczenie odciski. Celem operacji jest wyprostowanie palca i odciążenie stawu. Powszechną metodą jest operacja według Hohmanna, podczas której usuwa się część kości w palicu podstawowym, aby zmniejszyć napięcie ścięgien i trwale skorygować palec młotkowaty lub szponiasty.
Jakie objawy powodują palce młotkowate i szponiaste?
Głównym objawem są bolesne odciski i modzele na stawach palców, ponieważ z powodu zgięcia stale ocierają się one o but. Często dotyczy to drugiego do czwartego palca. Powstaje zrogowacenie lub stan zapalny. W ciężkich przypadkach może dojść do zwichnięcia w stawie podstawowym palca, co znacznie utrudnia chodzenie. Palce szponiaste to wady postawy, które mogą dodatkowo zmienić sposób chodzenia.
Jak można zapobiegać powstawaniu palców szponiastych?
Często wystarczy wieloletnie noszenie nieodpowiedniego obuwia, aby powstały palce szponiaste. Dlatego najlepszym sposobem zapobiegania jest rezygnacja z wysokich obcasów i zbyt ciasnych czubków butów. Chodzenie boso i regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie stóp pomagają zapobiegać nierównowadze mięśniowej. Wkładki ortopedyczne mogą pomóc w przypadku początkowych deformacji, takich jak płaskostopie rozstawione, w zapobieganiu palcom szponiastym w połączeniu z deformacjami.
Który lekarz leczy palce szponiaste?
W przypadku problemów z palcami stóp należy zgłosić się do specjalisty ortopedy lub chirurga specjalizującego się w chirurgii stopy. Ortopeda może ocenić, czy mamy do czynienia z palcem młotkowatym, czy pazurem, oraz czy wystarczy leczenie zachowawcze, czy też wskazana jest operacja pazura. Wyjaśnia również różne przyczyny i rokowania.
Czy palce szponiaste są dziedziczne?
Chociaż sam palec szponiasty nie jest bezpośrednio dziedziczny, to skłonność do deformacji stóp, takich jak paluch koślawy lub stopa płaskostopia, może występować częściej w rodzinie. Te wady postawy są często przyczyną powstawania palców szponiastych. Dlatego osoby z obciążeniem rodzinnym powinny szczególnie wcześnie zadbać o odpowiednie obuwie i ćwiczenia stóp, aby palce szponiaste w ogóle nie powstały.
