Nietrzymanie moczu, czyli osłabienie pęcherza, to termin określający mimowolne oddawanie moczu. Wyróżnia się różne formy nietrzymania moczu. Najbardziej rozpowszechnione są nietrzymanie naglące, wysiłkowe oraz przepełnieniowe. Nietrzymanie moczu często występuje u kobiet, ponieważ pewną rolę mogą odgrywać różnice anatomiczne.
Tutaj znajdziesz więcej informacji, a także listę wybranych specjalistów i ośrodków zajmujących się nietrzymaniem moczu.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: R32
Krótki przegląd:
Nietrzymanie moczu to mimowolne oddawanie moczu, które może przybierać różne formy, w tym nietrzymanie wysiłkowe, naglące i wysiłkowe. Do typowych objawów nietrzymania moczu należą, oprócz samego oddawania moczu, również nawracające parcie na mocz. Lekarz ustala również przyczynę nietrzymania moczu, aby podjąć odpowiednie działania, i korzysta z badań takich jak test paskowy, USG, test kaszlowy lub badanie urodynamiczne. Leczenie ma sens, gdy pacjentka odczuwa ograniczenie jakości życia. W zależności od rodzaju nietrzymania moczu terapia może obejmować leki, fizjoterapię lub zabieg chirurgiczny.
Przegląd artykułów
Przyczyny nietrzymania moczu
Przyczyny nietrzymania moczu mogą być bardzo różne i często zależą od konkretnej postaci tego schorzenia. Często przyczyną jest wysiłek fizyczny, na przykład kaszel, kichanie lub parcie, które powodują wzrost ciśnienia w jamie brzusznej. Również zaburzenia pracy mięśni pęcherza, mięśni dna miednicy lub zwieracza mogą powodować mimowolne oddawanie moczu. Do możliwych przyczyn należą ponadto choroby neurologiczne, cukrzyca, nadwaga, stany zapalne dróg moczowych lub niecałkowite opróżnienie pęcherza przy jego pełnym wypełnieniu, co może prowadzić do nietrzymania moczu z przepełnienia. Niektóre osoby dotknięte tym problemem nie są w stanie całkowicie opróżnić pęcherza, co nasila dolegliwości. Różne przyczyny mogą się znacznie różnić w zależności od pacjenta. W zależności od różnych form nietrzymania moczu czynniki wywołujące są różne – dlatego kluczowe znaczenie ma konsultacja lekarska w celu prawidłowego zdiagnozowania indywidualnej choroby.
W przypadku starszych pacjentów istotną rolę jako czynniki ryzyka wystąpienia lub pogorszenia nietrzymania moczu w podeszłym wieku odgrywają dodatkowo polipragmazja i cukrzyca. Również istniejący zespół słabości (frailty) lub unieruchomienie w podeszłym wieku mogą znacznie utrudniać radzenie sobie z nietrzymaniem moczu.
Kobiety częściej cierpią na nietrzymanie moczu niż mężczyźni. Porody często odgrywają rolę w powstawaniu nietrzymania moczu. Dotyczy to przede wszystkim dna miednicy jako narządu podtrzymującego cewkę moczową. Anatomia miednicy różni się u obu płci, a kobiece dno miednicy jest bardziej rozciągliwe. Ciąża i porody dodatkowo obciążają dno miednicy.
Rodzaje nietrzymania moczu
Nietrzymanie moczu z parcia charakteryzuje się
- częste oddawanie moczu,
- ciągłą potrzebę oddania moczu oraz
- czasami również spontaniczne oddawanie moczu.
Nietrzymanie moczu z parcia może mieć przyczyny zarówno fizyczne, jak i psychiczne.
Te dwie formy nietrzymania moczu występują najczęściej. Czasami mogą występować obie jednocześnie.
Nietrzymanie wysiłkowe to utrata moczu podczas wysiłku fizycznego. Występuje, gdy ciśnienie w jamie brzusznej przewyższa ciśnienie w cewce moczowej. Często przyczyną jest zerwanie aparatu podtrzymującego cewkę moczową, co powoduje brak oparcia dla cewki.
Więcej informacji na temat przyczyn można znaleźć w poprzedniej sekcji.
Kto wymaga leczenia?
Osoby cierpiące na nietrzymanie moczu różnie odczuwają to ograniczenie. Nietrzymanie moczu rzadko wymaga koniecznie leczenia. Ponadto ważną rolę odgrywa również samopoczucie danej osoby i sposób radzenia sobie z tym problemem. Wiele osób dotkniętych tym problemem musi częściej chodzić do toalety, co może być uciążliwe w codziennym życiu. Kompleksowa ocena geriatryczna może pomóc w określeniu indywidualnego obciążenia i odpowiednich opcji terapeutycznych.
Niektórzy pacjenci nie odczuwają znacznego obniżenia jakości życia, jeśli muszą zmieniać wkładki na nietrzymanie moczu kilka razy dziennie. Dla innych natomiast nawet niewielki wyciek moczu może stanowić poważne ograniczenie jakości życia.
Lekarz nie może opierać się wyłącznie na własnej ocenie stopnia nasilenia nietrzymania moczu. To nie lekarz decyduje, czy pacjent wymaga leczenia, czy nie. Decyzja należy do pacjenta, a lekarz doradza mu w zakresie możliwych opcji terapeutycznych.
Diagnoza nietrzymania moczu
Bardzo ważna jest rozmowa między lekarzem a pacjentem, czyli wywiad. Wywiad dostarcza ważnych informacji na temat funkcjonowania pęcherza i czynników wywołujących dolegliwości. W ten sposób można zidentyfikować nie tylko dolegliwości, ale także część przyczyn, np. określone leki. W wywiadzie dotyczącym przyjmowanych leków należy zwrócić szczególną uwagę na polipragmazję, ponieważ wiele preparatów wpływa na funkcjonowanie pęcherza.
Następnie wykonuje się test paskowy. Za pomocą paska testowego zanurzonego w świeżym moczu można zdiagnozować, czy występuje zapalenie dróg moczowych.
Częścią diagnozy u kobiet jest również badanie ginekologiczne z wykorzystaniem ultrasonografii. Służy to przede wszystkim wykryciu towarzyszących stanów opadania, np. opadania dna miednicy. Często diagnostyka ginekologiczna z wykorzystaniem ultrasonografii jest łączona z badaniem ultrasonograficznym dna miednicy.
Niektórzy pacjenci tracą mocz już przy niewielkich zmianach ciśnienia w organizmie. Lekarz może poprosić pacjenta o kaszlnięcie w pozycji stojącej i przy pełnym pęcherzu. Na tej podstawie często można już wyraźnie ocenić stopień nasilenia problemu.
W wielu przypadkach konieczne jest wykonanie tzw. badania urodynamicznego. Polega ono na pomiarze ciśnienia w pęcherzu moczowym i cewce moczowej. Dzięki temu można rozróżnić i sklasyfikować różne formy nietrzymania moczu.
W wielu klinikach ginekologicznych, a także na oddziałach urologicznych, organizowane są specjalne konsultacje poświęcone tym badaniom.
Leczenie nietrzymania moczu z parcia
Na nietrzymanie moczu z parcia można wpływać przede wszystkim za pomocą leków. Działają one na własne odczucie pęcherza („Jestem pełna!”). Ponadto zapobiegają one spontanicznym skurczom pęcherza. Leki mogą być skuteczne zarówno w przypadku nietrzymania moczu z parcia, jak i osłabienia pęcherza lub nietrzymania moczu. U starszych pacjentów wskazane jest ustrukturyzowane odstawianie leków, aby zminimalizować antycholinergiczne skutki uboczne w kontekście stosowania wielu leków jednocześnie.
Starsze preparaty mają niestety również silny wpływ na gruczoły ślinowe. Powodują one w ten sposób nieprzyjemną suchość w ustach. Nowsze preparaty są niestety znacznie droższe. Działają one jednak zgodnie z zasadą „klucz-zamek” w sposób ukierunkowany na komórki pęcherza.
Leki te często są bardzo skuteczne, ale muszą być przyjmowane długoterminowo. Dla pacjentów, którzy nie chcą przyjmować tabletek przez dłuższy czas, dostępne są również plastry.
Fizjoterapia
Fizjoterapia w przypadku nietrzymania moczu z parcia obejmuje- klasyczne ćwiczenia mięśni dna miednicy,
- elektrostymulację oraz
- terapię biofeedback.
Pomocne może być również tzw. trening pęcherza. Pacjenci uczą się wtedy, jak wytrzymać nieco dłużej przy pierwszym odczuciu potrzeby oddania moczu, „wytrenowując” w ten sposób pęcherz.
Środki te służą leczeniu nietrzymania moczu i zazwyczaj muszą być wspomagane lekami, ale mogą być wtedy bardzo skuteczne. W przypadku pacjentów w podeszłym wieku zaleca się włączenie ich do wczesnej rehabilitacji geriatrycznej.
Ukierunkowany trening mięśni dna miednicy pomaga w walce z nietrzymaniem moczu © Iván Moreno | AdobeStock
Zabieg chirurgiczny
Nie istnieje bezpośrednia terapia operacyjna nietrzymania moczu z parcia. Istnieją jednak pewne możliwości. Operacja stosowana w leczeniu zaburzeń czynności pęcherza spowodowanych zaburzeniami nerwowymi sprawdziła się również w przypadku nietrzymania moczu z parcia.
Podczas zabiegu lekarz wstrzykuje pod krótkim znieczuleniem ogólnym specjalną substancję do ściany pęcherza. Większość pacjentów odczuwa po tym zabiegu znaczną poprawę i może ponownie prowadzić normalne życie.
Efekt leczenia ustępuje po 6–8 miesiącach, po czym zabieg można powtórzyć. Metoda ta pozwala znacznie złagodzić objawy nietrzymania moczu u osób starszych. Ryzyko operacyjne u osób starszych należy oceniać indywidualnie.
Leczenie wysiłkowego nietrzymania moczu
Istnieją co prawda leki stosowane w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu, jednak ze względu na ich silne i bardzo uciążliwe skutki uboczne są one rzadko stosowane. Regularne ćwiczenia mięśni dna miednicy mogą pomóc w zapobieganiu nietrzymaniu moczu. Szczególnie u starszych pacjentek ważne jest równoczesne zapobieganie upadkom, ponieważ utrata moczu i pośpiech podczas korzystania z toalety zwiększają ryzyko upadków.
Fizjoterapia
Podobnie jak w przypadku nietrzymania moczu z parcia, pomocne są tutaj ćwiczenia mięśni dna miednicy z wykorzystaniem urządzeń do biofeedbacku. Dzięki temu można osiągnąć podobny wskaźnik poprawy wynoszący ponad 70%, jak w przypadku operacji. W przypadku kobiet pomocne jest dodatkowe stosowanie czopków estrogenowych.
Zasada fizjoterapii jest taka sama jak w przypadku operacji. Ma ona na celu uzyskanie lepszego podparcia dla cewki moczowej.
Zabieg operacyjny
Wielu pacjentów z wysiłkowym nietrzymaniem moczu, pomimo innych prób terapeutycznych, wymaga jednak zabiegu operacyjnego.
Operacja ma na celu stworzenie podparcia, tak aby ciśnienie w cewce moczowej przewyższało ciśnienie w pęcherzu. Wówczas cewka moczowa nie może się już przesuwać. Dla lepszego zrozumienia posłużę się analogią: jeśli wąż z wodą leży na podłodze, można na niego nadepnąć i w ten sposób przerwać przepływ wody. Jeśli wąż zwisa swobodnie, to nie zadziała.
Podobnie podczas operacji zawsze próbuje się tego samego: zapewnić cewce moczowej podparcie i stworzyć podkład.
Obecnie zabieg ten jest zazwyczaj wykonywany metodą minimalnie inwazyjną. Przez pochwę umieszcza się pod cewką moczową więzadła bez napięcia.
U 70–80% pacjentów objawy ulegają następnie poprawie. Dwa dni po operacji pacjent może wrócić do domu. Pozostają jedynie minimalne blizny.
Inną możliwością jest wstrzyknięcie wypełniaczy wokół cewki moczowej. Wymaga to również krótkiej operacji.
O tym, która metoda jest najodpowiedniejsza w danym przypadku, decyduje chirurg wspólnie z pacjentką.
Podsumowanie dotyczące nietrzymania moczu
Nietrzymanie moczu nie jest losem, z którym trzeba się pogodzić. Większości pacjentów można pomóc.
Dobrym pierwszym punktem kontaktowym jest ginekolog. W razie potrzeby może on skierować swoich pacjentów do specjalisty. W przypadku starszych pacjentów z wieloma schorzeniami wskazana jest również konsultacja w oddziale geriatrii i medycyny geriatrycznej, gdzie nietrzymanie moczu może być oceniane w ogólnym kontekście słabości, demencji w podeszłym wieku i depresji w podeszłym wieku.
Pierwszy krok musi jednak wykonać sam pacjent. Wielu pacjentów niepotrzebnie wstydzi się swoich objawów i dlatego nie idzie do lekarza.
FAQ
1. Jakie są typowe przyczyny nietrzymania moczu?
Do najczęstszych przyczyn należą osłabienie mięśni dna miednicy, zaburzenia pracy mięśni pęcherza, wysiłek fizyczny, taki jak kaszel lub kichanie, a także choroby dróg moczowych. Również nadwaga, cukrzyca lub niepełne opróżnienie pęcherza mogą powodować mimowolne oddawanie moczu.
2. Jakie są różne formy nietrzymania moczu?
Istnieje kilka różnych form nietrzymania moczu, w tym nietrzymanie wysiłkowe, naglące, obciążeniowe i przepełnieniowe. Każda forma ma inne czynniki wywołujące i dlatego jest leczona w różny sposób.
3. Jak diagnozuje się nietrzymanie moczu?
Diagnoza nietrzymania moczu obejmuje wywiad, test paskowy, badanie ultrasonograficzne, a często także test kaszlowy przy pełnym pęcherzu. W niektórych przypadkach przeprowadza się dodatkowo badanie urodynamiczne, aby lepiej określić stopień zaawansowania i dokładną postać schorzenia.
4. Jakie są możliwości leczenia?
Terapia zależy od konkretnej postaci nietrzymania moczu i obejmuje ćwiczenia mięśni dna miednicy, fizjoterapię, leki, a nawet zabieg chirurgiczny. Celem jest zmniejszenie utraty moczu i poprawa jakości życia osób dotkniętych tym problemem.
