Niektórzy pacjenci z rakiem odczuwają ból nowotworowy w trakcie choroby. Ból ten może wynikać z samego guza, na przykład gdy uciska on na nerwy, daje przerzuty do kości lub uciska na narząd. Również leczenie nowotworowe, zwłaszcza operacja, chemioterapia lub radioterapia, może wywoływać ból.
Pojedynczy objaw może początkowo wydawać się niespecyficzny, ale kilka objawów może znacznie obniżyć jakość życia. Osoby dotknięte chorobą nie muszą jednak znosić bólu: w wielu przypadkach można go znacznie złagodzić, a nawet całkowicie opanować.
Tutaj znajdziesz więcej informacji, a także listę wybranych specjalistów i ośrodków zajmujących się bólem nowotworowym.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: R52.1
Krótki przegląd:
Ból pojawia się w związku z chorobą nowotworową. Może być spowodowany samą chorobą nowotworową, leczeniem lub innymi czynnikami. Ważne jest, aby ból został zbadany wcześnie, aby można było zdiagnozować ból nowotworowy i odpowiednio go leczyć. Rodzaj bólu decyduje o tym, jaka terapia jest wskazana. Często stosuje się leki zgodnie z ustalonym schematem dawkowania, a w przypadku nagłych napadów bólu lub bólu przebijającego może być konieczne dodatkowe stosowanie leków doraźnych. Celem jest opanowanie bólu, poprawa jakości życia oraz indywidualne dostosowanie leczenia do potrzeb pacjenta.
Przegląd artykułów
- Ogólne informacje na temat bólu nowotworowego
- Jak prowadzić dziennik bólu dotyczący objawów bólu nowotworowego?
- Jakie leki są dostępne w leczeniu bólu nowotworowego?
- Inne metody w specjalistycznej terapii bólu: jak leczy się ból nowotworowy?
- Wskazówki dotyczące codziennego życia z nowotworem – jak zapobiegać bólom nowotworowym i co robić, gdy się pojawią?
- Często zadawane pytania
Ogólne informacje na temat bólu nowotworowego
U pacjentów z rakiem mogą występować bóle nowotworowe o różnym nasileniu z różnych przyczyn. Przyczynami są sama choroba nowotworowa, stosowane leczenie lub procesy niezwiązane z rakiem. Rosnący nowotwór może uciskać nerwy, kości lub otaczające tkanki. Również przerzuty mogą powodować ból, zwłaszcza gdy dotyczą kości. Wrośnięcie w zdrową tkankę może nasilać dolegliwości. Również wzrost nowotworu w zaawansowanym stadium może wywoływać ból.Ból związany z nowotworem stanowi duże obciążenie dla osób dotkniętych chorobą. Prowadzi on do ograniczeń w zdolności do pracy, spędzaniu wolnego czasu, współżyciu z innymi ludźmi oraz w codziennym życiu. Może on wystąpić w postaci ostrej lub przekształcić się w ból przewlekły.
Termin „pacjent onkologiczny” jest tutaj ogólnie stosowany w odniesieniu do osób chorych. Pojedynczy ból nowotworowy, podobnie jak pojedynczy objaw lub nowa dolegliwość, może początkowo wydawać się niegroźny, ale w przypadku istniejącej choroby należy go traktować poważnie.
Ważne jest, aby pamiętać, że nie trzeba po prostu znosić bólu. U wielu pacjentów ból można znacznie złagodzić lub całkowicie opanować. W tym celu lekarz najpierw przeprowadza badanie, a następnie rozpoczyna odpowiednie leczenie bólu. Jeśli nadal odczuwają Państwo silny ból lub inne uciążliwe skutki uboczne, proszę ponownie porozmawiać z zespołem terapeutycznym lub zasięgnąć drugiej opinii medycznej.
Jak prowadzić dziennik bólu dotyczący objawów bólu nowotworowego?
Aby rejestrować ból nowotworowy, warto prowadzić dziennik bólu. Pomaga on w odpowiednim czasie rozpoznać czynniki wywołujące ból. Ponadto ułatwia prawidłowe planowanie i dawkowanie terapii farmakologicznej. Dzięki temu zarówno Państwo, jak i Państwa lekarz możecie lepiej reagować na zaistniałą sytuację.
Dzięki dziennikowi bólu można np. stwierdzić związek między intensywnym trybem życia a nasileniem bólu. Wówczas konieczna byłaby zmiana warunków życia.
W przypadku niejasnej przyczyny pomocne mogą być badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI), które pozwalają dokładniej zidentyfikować zmiany.
Istnieją już gotowe formularze dzienników bólu. Zapytaj o nie swojego lekarza prowadzącego.
W dzienniku bólu należy zapisywać następujące informacje:
- Jak silny jest ból? (Skala od 0 do 10)
- Gdzie w ciele pojawia się ból?
- Jak można scharakteryzować ból? Istnieją często używane terminy:
- ostry,
- kłujący,
- palący,
- tępy,
- ciągający,
- uciskający,
- skurczowy.
- Kiedy pojawia się ból?
- Jaki wpływ ma mój nastrój na ból i odwrotnie?
- Jakie leki przyjmuję i kiedy?
- Jaki jest związek między bólem a różnymi codziennymi czynnościami?
- Czy występuje ból ciągły, nagłe ataki bólu czy ból ciągły z dodatkowymi nasileniami?
Dokumentacja ta jest szczególnie cenna w przypadku pacjentów cierpiących na ból nowotworowy, ponieważ pokazuje, czy obecne leczenie jest wystarczające, czy też należy dostosować dawkę.
Jakie leki są dostępne w leczeniu bólu nowotworowego?
Podstawą leczenia jest terapia przyczynowa, tj. leczenie nowotworu za pomocą
- operacji
- chemioterapii
- radioterapii
Celem jest opanowanie choroby nowotworowej. Jeśli dzięki temu wzrost guza ulegnie spowolnieniu, może to zmniejszyć ból.
Nie zawsze takie leczenie wystarcza, aby złagodzić ból nowotworowy. Wtedy stosuje się leki przeciwbólowe. Leczenie farmakologiczne zazwyczaj działa szybko i wiąże się ze stosunkowo niewielkim ryzykiem.
Rodzaj bólu decyduje o tym, jakie leki przeciwbólowe pacjent otrzyma. Czas działania leków określa częstotliwość ich przyjmowania. Podawanie leków odbywa się zazwyczaj zgodnie z planem stopniowym WHO. Jest to schemat opracowany przez WHO (Światową Organizację Zdrowia).
Leki przeciwbólowe stosowane w leczeniu bólu nowotworowego
W przypadku bólu o nasileniu od słabego do umiarkowanego wystarczają leki przeciwbólowe niezawierające opiatów. Nazywa się je również lekami przeciwbólowymi o działaniu obwodowym. Należą do nich na przykład substancje
- kwas acetylosalicylowy (ASA)
- ibuprofen
- Paracetamol
Oprócz działania przeciwbólowego niektóre z tych leków mają również działanie przeciwzapalne. Proszę nigdy nie przyjmować leków (nawet tych dostępnych bez recepty) przez dłuższy czas bez konsultacji z lekarzem. Lekarz wie, który lek jest dla Państwa odpowiedni i może wcześnie rozpoznać ewentualne skutki uboczne.
Leki przeciwbólowe działają szybko i skutecznie © Lyudmyla V | AdobeStock
Leki wspomagające
Oprócz leków przeciwbólowych możliwe jest również przepisanie tzw. leków wspomagających. Stanowią one uzupełnienie terapii przeciwbólowej. Łagodzą dolegliwości, które mają związek przyczynowy z bólem nowotworowym lub mogą go wywoływać lub nasilać. Należą do nich:
- Napięcie
- Lęk
- Przygnębienie
- bezsenność
Pomocne w tym przypadku są leki psychotropowe, czyli leki przeciwdepresyjne, uspokajające lub neuroleptyki.
W przypadku bólu nowotworowego często stosuje się również kortykosteroidy w celu zwalczania bólu wywołanego procesami zapalnymi. Pozytywnym efektem ubocznym tego leczenia jest zwiększenie apetytu i poprawa nastroju spowodowane działaniem kortykosteroidów.
Należy natychmiast skonsultować się z lekarzem, jeśli złagodzenie bólu jest niezadowalające lub występują silne skutki uboczne. Być może istnieje inny lek, który będzie bardziej odpowiedni.
W przypadku dolegliwości, takich jak bóle neuropatyczne i bóle nerwowe, często stosuje się specjalne leki, które działają na podrażnione lub uszkodzone nerwy. W przypadku bólu neuropatycznego klasyczny lek przeciwbólowy czasami nie wystarcza. Również w przypadku dolegliwości neuropatycznych konieczne może być połączenie różnych środków.
Opioidy w leczeniu bólu nowotworowego
W przypadku silnego bólu lub gdy ból nasila się z upływem czasu, często wybierane są opioidy. Należą do nich na przykład morfina, oksykodon, hydromorfon i fentanyl. Leki te mogą być podawane w postaci kropli, kapsułek, tabletek lub plastrów. Leki te są zazwyczaj przyjmowane doustnie, jeśli jest to możliwe. Ważne jest regularne przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza, aby zapewnić stały poziom stężenia w organizmie. W przypadku bólu przebijającego można dodatkowo przepisać leki stosowane doraźnie.
Równomierne przyjmowanie leków
Nowsze preparaty morfiny są dostępne w postaci o przedłużonym uwalnianiu. Oznacza to, że substancja czynna jest uwalniana stopniowo i równomiernie. W ten sposób zapewniona jest pożądana ulga w bólu przez długi czas.
Takie preparaty należy przyjmować na przykład tylko raz lub dwa razy dziennie. Pacjenci z zaburzeniami połykania mogą otworzyć kapsułki o przedłużonym uwalnianiu i przyjąć zawartość wraz z niewielką ilością płynu. Jest to jednak możliwe tylko w przypadku niektórych preparatów.
Jeśli nie da się znacząco złagodzić bólu, w niektórych przypadkach konieczne może być dożylne podanie opioidów. W takich sytuacjach szczególnie sprawdzają się tzw. systemy pomp PCA. Dzięki nim pacjent może samodzielnie podawać sobie niezbędną dawkę morfiny w razie potrzeby, bez ryzyka przedawkowania.
Pompy PCA mogą być stosowane jako wlew ciągły również w domu, po konsultacji z lekarzem.
Postępowanie w przypadku skutków ubocznych
Chociaż korzyści płynące ze stosowania opioidów w leczeniu bólu przeważają, ich stosowanie nadal wiąże się z wieloma uprzedzeniami.
W tym kontekście często porusza się temat strachu przed uzależnieniem i nałogiem. Obawy te są jednak bezpodstawne, zwłaszcza jeśli przestrzega się podstawowej zasady – regularnego przyjmowania leku zgodnie z harmonogramem. Przy równomiernym, wysokim poziomie substancji czynnej nie występuje mechanizm euforyzujący (wywołujący uczucie szczęścia), a tym samym wywołujący uzależnienie.
Inny bezpodstawny stereotyp: opioidy działają hamująco i w ten sposób utrudniają kontakty społeczne. Działanie hamujące, podobnie jak nudności, występuje tylko w pierwszych dniach leczenia. W większości przypadków następnie ustępuje.
Kolejnym skutkiem ubocznym terapii opioidami jest zaparcie. Występuje ono jednak od początku leczenia i powinno być leczone w odpowiednim czasie, najlepiej profilaktycznie. Istnieją również leki, takie jak środki przeczyszczające.
Można również samodzielnie przeciwdziałać zaparciom za pomocą prostych środków, np.
- spożywając pokarmy bogate w błonnik (o ile je tolerują),
- pij dużo płynów oraz
- poruszając się w miarę możliwości.
Inne metody w specjalistycznej terapii bólu: jak leczy się ból nowotworowy?
Nie tylko leki mogą zmniejszyć ból. Inne metody to na przykład
- zabiegi fizjoterapeutyczne, takie jak stosowanie ciepła i zimna,
- metody psychologiczne, takie jak techniki relaksacyjne i hipnoterapia itp.
Wymienienie i opisanie ich wszystkich wykraczałoby poza ramy niniejszego poradnika.
Porozmawiaj ze swoim lekarzem i/lub terapeutą bólu o możliwych dodatkowych metodach i poproś o dokładne wyjaśnienie ich zastosowania. W przypadku wielu z tych metod koszty pokrywa kasa chorych, jednak należy to wcześniej wyjaśnić.
Dobre leczenie nowotworów łączy w sobie łagodzenie objawów, leczenie przyczynowe, leki, zabiegi towarzyszące oraz wsparcie w codziennym życiu. Skorzystaj ze wszystkich możliwości, które mogą Ci pomóc.
Wskazówki dotyczące codziennego życia z nowotworem – jak zapobiegać bólom nowotworowym i co robić, gdy się pojawią?
Poniżej przedstawiamy kilka propozycji dla bliskich i pacjentów, które pomogą lepiej radzić sobie z bólem i chorobą w codziennym życiu.
Porady dla pacjentów:
- Powiedz „nie”, jeśli czujesz się fizycznie przeciążony.
- Nie czekaj, aż ból stanie się silny i nie do zniesienia.
- Bądź gotowy przyjąć pomoc i poproś o nią.
- Zasięgnij porady u swojego lekarza lub specjalisty od leczenia bólu.
- Pozostań aktywny, angażuj się w życie.
- Staraj się, mimo choroby, pozostawać otwartym na inne dziedziny życia lub je odkrywać.
- Zachowaj swoją niezależność, na ile to możliwe.
Porady dla bliskich:
- Okaż rozsądną troskę i nie przeciążaj osoby cierpiącej na ból.
- Jednak motywujcie chorego w ramach jego możliwości.
- Pamiętajcie o swoich własnych potrzebach i zapewnijcie sobie czas wolny, w którym będziecie mogli się zrelaksować.
- Może się zdarzyć, że osoba chora na raka buntuje się nawet przeciwko tym, których kocha. Staraj się nie brać tych ataków do siebie. Wyjaśnij sytuację, gdy emocje opadną. Omów z bliskimi podział obowiązków i niezbędną dla wszystkich przestrzeń osobistą.
- Jeśli samodzielnie nie radzisz sobie z sytuacją, pomocna może być rozmowa w poradni psychospołecznej, u psychoterapeuty lub duszpasterza. Rozmowę tę możesz przeprowadzić samodzielnie lub razem z osobą chorą.
Pozostań aktywny, na ile to możliwe. Angażuj się w życie i staraj się, pomimo choroby, zachować otwartość na inne dziedziny życia lub odkrywać je na nowo. Każdy, kto zauważy nowe napady bólu lub zmiany, powinien jak najszybciej poinformować o tym zespół terapeutyczny. Zapobieganie bólom nowotworowym oznacza przede wszystkim wczesne rozpoznawanie bólu, regularne monitorowanie go i odpowiednie dostosowywanie leczenia. Całkowite zapobieganie bólom nowotworowym nie zawsze jest możliwe, ale dobra kontrola może znacznie zmniejszyć obciążenia.
Często zadawane pytania
Jak odczuwa się ból nowotworowy?
Ból może być kłujący, palący, tępy, ciągnący, uciskający lub skurczowy.
Ból palący lub przeszywający wskazuje raczej na zajęcie nerwów, natomiast ból tępy raczej na ucisk, rozciąganie lub procesy zapalne.
Kiedy pojawia się ból nowotworowy?
Ból nowotworowy może pojawić się na każdym etapie choroby nowotworowej. Częściej występuje, gdy guz rośnie, pojawiają się przerzuty lub gdy leczenie, takie jak operacja, chemioterapia czy radioterapia, powoduje dolegliwości.
Jakie leki pomagają w bólu nowotworowym?
W zależności od nasilenia bólu można rozważyć stosowanie nieopioidowych leków przeciwbólowych, opioidów i leków uzupełniających. Wybór zależy od przyczyny bólu, jego nasilenia, chorób współistniejących i tolerancji.
Co pomaga w przypadku silnego bólu nowotworowego?
W przypadku silnego bólu często stosuje się opioidy, dodatkowo może być konieczne stosowanie leków doraźnych w przypadku nagłych nasileń bólu. Ważne jest, aby nie zmieniać leczenia na własną rękę, lecz dostosowywać je w porozumieniu z lekarzem.
Czy ból nowotworowy może całkowicie ustąpić?
Tak, u wielu pacjentów dolegliwości można znacznie złagodzić lub całkowicie opanować. Kluczowe znaczenie ma dokładna diagnoza, regularna kontrola leczenia oraz otwarta komunikacja na temat skuteczności i skutków ubocznych.
