Macica (uterus) jest narządem pustym w środku i składa się z trzonu oraz szyjki macicy. Rak macicy rozwija się w górnej części macicy, w trzonie.
Na końcu rurkowatego przedłużenia trzonu w kierunku do dołu znajduje się szyjka macicy – stanowi ona przejście do pochwy. Tak zwana błona śluzowa macicy (endometrium) całkowicie wyściela macicę od wewnątrz i odnawia się wraz z każdą miesiączką.
W odróżnieniu od wielu innych nowotworów rak macicy nie rozwija się z tkanki mięśniowej, ale z komórek błony śluzowej. Dlatego lekarze nazywają tę chorobę również rakiem endometrium. Inne nazwy raka macicy to rak błony śluzowej macicy, rak endometrium lub rak korpusu.
Anatomia macicy i otaczających ją struktur © SHOTPRIME STUDIO | AdobeStock
Rak endometrium jest czwartym najczęstszym nowotworem u kobiet, po raku piersi, jelita grubego i płuc. Stanowi najczęstszą chorobę nowotworową w obrębie kobiecych narządów płciowych. Według statystyk każdego roku liczba pacjentek wzrasta o około 11 000.
Nowotwór złośliwy trzonu macicy (macicy) występuje głównie u kobiet po menopauzie. Szczyt zachorowań przypada na okres między 75. a 79. rokiem życia. Przed 40. rokiem życia rak macicy występuje niezwykle rzadko.
Raka macicy nie należy mylić z rakiem szyjki macicy (rakiem szyjki macicy). Oba rodzaje nowotworów różnią się znacznie pod względem wczesnego wykrywania i leczenia.
Rak macicy: objawy, diagnoza i szanse wyleczenia raka endometrium – stadia, czynniki ryzyka, rokowanie i leczenie raka macicy u kobiet
W powstawaniu nowotworu współdziałają różne czynniki, które nie zostały jeszcze w pełni wyjaśnione. Jasne jest, że choroba ta jest związana przede wszystkim z żeńskim hormonem płciowym – estrogenem – i jego wpływem na błonę śluzową macicy. Hormon ten jest wytwarzany w jajnikach, ale także w tkance tłuszczowej.
W cyklu kobiecym decydującą rolę odgrywają zarówno estrogen, jak i progesteron, należący do grupy gestagenów. Oba hormony oddziałują na siebie:
-
Progesteron odpowiada za złuszczanie się górnych warstw błony śluzowej podczas miesiączki.
-
Z kolei estrogen dba o to, by błona śluzowa macicy odbudowała się po menstruacji.
Rak macicy rozwija się najczęściej po zmianach hormonalnych związanych z menopauzą © SHOTPRIME STUDIO | AdobeStock
Wraz z nadejściem menopauzy (okresu przejściowego) w organizmie kobiety zachodzą zasadnicze zmiany hormonalne. Jajniki zaprzestają produkcji hormonów – miesiączka ustaje, a błona śluzowa macicy nie odnawia się już. W rezultacie błona śluzowa może nadmiernie pogrubiać się i w niektórych przypadkach rozwija się rak zależny od estrogenu (typ I).
Oprócz tego istnieją również nowotwory niezależne od estrogenu (typ II). Przyczyny tego typu raka endometrium są w dużej mierze nieznane.
Ponieważ tkanka tłuszczowa również wytwarza estrogen, kobiety z nadwagą po menopauzie są uważane za szczególnie narażone. Utrzymujący się poziom estrogenu wywiera dodatkowy bodziec wzrostowy na błonę śluzową macicy.
Ze względu na częste występowanie w rodzinach naukowcy i lekarze zakładają, że pewną rolę odgrywa również predyspozycja, tzn. istnieje komponent genetyczny.
Ma to znaczenie np. w przypadku choroby genetycznej, jaką jest zespół Lyncha. W przypadku tej mutacji genetycznej pacjentki są narażone na zwiększone ryzyko zachorowania na raka endometrium i/lub jelita grubego.
Zagrożone są również kobiety, których organizm przez bardzo długi czas wytwarzał estrogen. Należą do nich kobiety, u których miesiączki zaczęły się bardzo wcześnie, a menopauza nastąpiła późno.
Natomiast kobiety, które przez dłuższy czas przyjmowały tabletki antykoncepcyjne lub wielokrotnie zachodziły w ciążę, są mniej narażone na ryzyko.
Długotrwałe stosowanie pigułek antykoncepcyjnych zmniejsza ryzyko zachorowania © rosifan19 | AdobeStock
Podsumowanie: Według aktualnego stanu badań na rozwój nowotworu – w szczególności raka zależnego od estrogenu – wpływa kilka czynników. Należą do nich:
- długotrwała terapia estrogenowa w okresie menopauzy bez jednoczesnej terapii progestagenowej
- nadwaga, ponieważ komórki tłuszczowe wytwarzają estrogen
- zespół policystycznych jajników (PCO) (policystyczne jajniki powodują zaburzenia równowagi hormonalnej)
- wczesny początek i późne zakończenie miesiączkowania
- cukrzyca
- nadciśnienie
- brak ciąż
- Rak piersi
- Leczenie tamoksyfenem (farmakologiczna terapia uzupełniająca w przypadku raka piersi)
- Podwyższone rodzinne ryzyko raka jelita grubego (zespół Lyncha)
- Radioterapia w okolicy miednicy i/lub jamy brzusznej z powodu innego nowotworu
- zmiany w błonie śluzowej macicy (atypowa hiperplazja)
Czynniki zmniejszające prawdopodobieństwo wystąpienia raka macicy to:
- wielokrotne ciąże (multiparity)
- aktywność fizyczna
- Stosowanie środków antykoncepcyjnych („pigułka”)
- długotrwała dieta bogata w soję (być może)
We wczesnym stadium nie występują żadne rozpoznawalne objawy. Dlatego rak macicy we wczesnym stadium często pozostaje nierozpoznany. Dopiero w dalszym przebiegu choroby pojawiają się pierwsze oznaki, które mogą wskazywać na nowotwór.
Głównym objawem są przede wszystkim nietypowe krwawienia. Mogą to być krwawienia poza okresem menstruacyjnym lub po menopauzie. Należy jednak zachować czujność również w przypadku wyjątkowo długich lub obfitych krwawień, plamień lub ropnej wydzieliny.
Chociaż nie zawsze jest to nowotwór, zaleca się skonsultowanie objawów z ginekologiem.
Wystąpienie nietypowych krwawień może być oznaką guza macicy © Мария Кокулина | AdobeStock
Rzadziej towarzyszą im bóle w podbrzuszu, plecach oraz okolicy miednicy. W zaawansowanym stadium często dochodzi do zajęcia pochwy, odbytnicy lub pęcherza moczowego. Wtedy pojawiają się dolegliwości, takie jak krwawienia z jelit lub pęcherza, a także częściej występują infekcje dróg moczowych.
Kobiety z podwyższonym ryzykiem raka macicy powinny raz w roku poddawać się badaniu ultrasonograficznemu przezpochwowemu. Podczas badania mierzy się grubość błony śluzowej. Jeśli po menopauzie grubość błony śluzowej jest mniejsza niż 4 mm, praktycznie można wykluczyć raka endometrium – o ile nie występują krwawienia ani żadne z wymienionych dolegliwości.
Jeśli jednak istnieje podejrzenie raka, konieczne jest dokładniejsze zbadanie błony śluzowej macicy. Najbardziej wiarygodnym sposobem jest wykonanie badania macicy (histeroskopia), podczas którego pobiera się próbki tkanki z podejrzanych obszarów. Następnie lekarz wykonuje łyżeczkowanie całej błony śluzowej macicy (łyżeczkowanie lub abrazyja). Dzięki połączeniu tych dwóch metod można z dużą pewnością zdiagnozować lub wykluczyć nowotwory złośliwe.
Jeśli podejrzenie raka macicy się potwierdzi, konieczne są dalsze badania. Służą one ocenie rozprzestrzenienia się guza w ścianie macicy oraz ewentualnego zajęcia węzłów chłonnych i sąsiednich narządów. Obejmują one:
- Wyniki badań laboratoryjnych
- Badanie ultrasonograficzne wszystkich narządów jamy brzusznej i miednicy
- Badanie rentgenowskie nerek i dróg moczowych z użyciem środka kontrastowego
- ewentualnie cystoskopia i kolonoskopia
W celu lepszej oceny sytuacji można również zastosować tomografię komputerową (CT) i rezonans magnetyczny (MRI).
Leczenie złośliwego raka macicy: Częsta choroba z tworzeniem się guza, uleczalna przy wczesnej terapii
Współczesna medycyna onkologiczna, a w szczególności onkologia ginekologiczna, oferuje różne metody leczenia raka macicy. Ich zastosowanie zależy od stadium choroby.
Operacja w przypadku raka macicy
Obecnie operacja w ramach chirurgii onkologicznej jest metodą leczenia z wyboru, ponieważ daje największe szanse na wyleczenie.
Jeśli nowotwór zostanie wykryty w bardzo wczesnym stadium, operacja jest zazwyczaj wystarczająca jako terapia. Następnie patolog ocenia, w jakim stopniu nowotwór zaatakował ścianę macicy (głębokość naciekania) oraz czy nowotwór zaatakował węzły chłonne. Od tej oceny lub wyników zależy, czy w dalszym ciągu konieczna będzie radioterapia lub chemioterapia (raczej rzadko).
Podczas tzw. radykalnej histerektomii chirurg usuwa macicę, jajniki i jajowody.
Różne formy histerektomii (usunięcia macicy) © fancytapis | AdobeStock
Jeśli istnieje podwyższone ryzyko rozprzestrzenienia się nowotworu lub okaże się, że nowotwór rozrósł się poza granice macicy, dodatkowo usuwa się węzły chłonne z okolicy narządu (małej miednicy), a częściowo także zza jamy brzusznej.
Jeśli nowotwór dotknął również sąsiednie narządy, takie jak pęcherz moczowy i odbytnica, konieczne może być częściowe lub całkowite usunięcie tych narządów.
Skutkiem ubocznym operacji, który dotyczy młodszych pacjentek, jest nagłe wystąpienie menopauzy po usunięciu jajników. Jeśli nowotwór został wykryty we wczesnym stadium, możliwe jest przyjmowanie złożonych preparatów hormonalnych zawierających estrogen i progestagen w celu złagodzenia typowych dolegliwości.
Autor:
Ed Uthman z Houston, Teksas, USA –
Rak endometrium,
CC BY 2.0,
link
Radioterapia w przypadku raka macicy
Radioterapia jest przede wszystkim zabiegiem pooperacyjnym, tzn. wykonywanym po zakończeniu operacji. Chociaż radioterapia we wczesnym stadium może być skuteczna, to jednak operacja zapewnia lepsze rokowania. Dlatego radioterapia ma sens raczej w połączeniu z operacją – chyba że leczenie chirurgiczne nie jest możliwe.
Radioterapia ma przede wszystkim na celu zapobieganie ponownemu powstaniu guza. Stosuje się ją jednak również wtedy, gdy nie udało się całkowicie usunąć guza lub gdy guza dotknęła już sklepienie pochwy. W takich przypadkach ukierunkowana, ograniczona lokalnie radioterapia poprawia szanse wyleczenia. W przypadku raka macicy stosuje się zazwyczaj dwie techniki radioterapii, które często są stosowane łącznie.
W przypadku tzw. radioterapii brachyterapii źródło promieniowania jest kilkakrotnie wprowadzane na krótki czas do sklepienia pochwy. Tam emituje ono promieniowanie o wysokiej energii „na miejscu”. Ma to na celu zapobieganie nawrotom w okolicy pochwy.
Natomiast w przypadku napromieniowania z zewnątrz (napromieniowanie zewnętrzne lub przezskórne) napromieniowana jest cała przestrzeń miednicy. Ma to na celu zapobieganie nawrotom w tym obszarze.
Radioterapia może być stosowana jako jedyna metoda leczenia, gdy operacja nie jest możliwa. Powody to np. choroby współistniejące lub zły stan zdrowia pacjentki.
Jako skutek uboczny radioterapii mogą wystąpić stany zapalne pęcherza i jelit, które zazwyczaj ustępują po kilku tygodniach. Czasami mogą one jednak prowadzić do przewlekłych dolegliwości. Również tkanka pochwy po naświetlaniu jest bardziej wrażliwa i podatna na infekcje. Te skutki uboczne można jednak złagodzić za pomocą leków.
Chemioterapia w przypadku raka macicy
Metody leczenia z użyciem leków hamujących wzrost komórek (chemioterapia) oraz inhibitorów żeńskiego hormonu estrogenu (terapia antyhormonalna) stosuje się głównie w zaawansowanych stadiach choroby oraz w przypadku nawrotów, których nie da się leczyć w inny sposób.
Nowotwory, które w badaniu histopatologicznym zostały sklasyfikowane jako dobrze zróżnicowane (dojrzałe), lepiej reagują na hormony. Nowotwory słabo zróżnicowane lepiej leczyć chemioterapią.
W zaawansowanym stadium może być ona również przydatna w zwalczaniu przerzutów.
Chemioterapia jest stosowana głównie w zaawansowanych stadiach choroby © Monkey Business | AdobeStock
Możliwe skutki uboczne chemioterapii to
- nudności,
- wymioty,
- biegunka,
- wypadanie włosów
oraz zwiększona podatność na infekcje, z których niektóre, np. wymioty, można skutecznie złagodzić za pomocą leków.
Terapia hormonalna w przypadku raka macicy
Podawanie żeńskiego hormonu płciowego, progestagenu, pozwala wprawdzie nieco spowolnić wzrost guza, jednak terapia hormonalna nie gwarantuje wyleczenia. Może zatem służyć jedynie jako środek towarzyszący innym formom leczenia.
W pojedynczych przypadkach terapia hormonalna jest opcją dla młodszych kobiet we wczesnym stadium choroby, które pragną mieć dzieci. Zazwyczaj macica jest wtedy usuwana po porodzie.
Po leczeniu raka macicy ważne są regularne badania ginekologiczne w celu wykrycia ewentualnych miejscowych nawrotów choroby. W zależności od ryzyka nawrotu powinny one odbywać się co trzy do sześciu miesięcy przez pierwsze trzy lata po operacji. Większość nawrotów i powikłań związanych z terapią występuje w tym okresie.
U około 11 procent kobiet z rakiem macicy we wczesnym stadium dochodzi do nawrotów miejscowych. W przypadku wczesnej diagnozy możliwe jest przeprowadzenie operacji, a tym samym wyleczenie. Dlatego wszystkie kobiety dotknięte tą chorobą powinny pamiętać: wszelkie niepokojące zmiany są powodem do natychmiastowej wizyty u lekarza, a nie czekania na kolejną wizytę kontrolną.
W pewnych okolicznościach kobiety z rakiem macicy mogą spełnić swoje marzenie o dziecku. Warunkiem jest mniej agresywny nowotwór macicy we bardzo wczesnym stadium.
Wówczas lekarze tymczasowo stosują terapię hormonalną z użyciem sztucznych progestagenów. Chociaż zazwyczaj nie hamują one trwale wzrostu guza, Jednak w tym czasie często można zrealizować pragnienie posiadania dziecka. Warunkiem jest ponowne badanie jamy macicy (histeroskopia) oraz łyżeczkowanie jako kontrola terapeutyczna po terapii progestagenowej (tj. terapii hormonalnej). Wówczas guz nie powinien być już w większości wykrywalny.
W niektórych przypadkach pacjentki mogą jeszcze spełnić swoje pragnienie posiadania dziecka © Dimid | AdobeStock
Po takiej terapii zachowującej płodność konieczne jest leczenie chirurgiczne odpowiednie do stadium choroby.
Niestety nie ma profilaktyki, która chroniłaby przed rakiem macicy. Szczepionka profilaktyczna przeciwko wirusom brodawczaka ludzkiego, która zapewnia ochronę przed rakiem szyjki macicy, jest nieskuteczna w przypadku raka macicy.
Najważniejszym środkiem zapobiegającym rakowi macicy jest wczesne wykrycie. Dlatego specjaliści zalecają regularne badania profilaktyczne u ginekologa.
Jeśli choroba zostanie wykryta i leczona wcześnie, szanse na wyleczenie są bardzo duże. Statystyki obejmują okres pięciu lat i określają tzw. „pięcioletni wskaźnik przeżywalności”. W przypadku raka macicy rokowania są bardzo pozytywne. Około 80 procent kobiet dotkniętych tą chorobą pokonuje raka po pięciu latach.
Rokowania znacznie się pogarszają, jeśli powstały już przerzuty. Przerzuty często osadzają się w płucach, wątrobie – rzadziej w kościach – i można je leczyć wyłącznie farmakologicznie.
Czym jest rak macicy?
Rak macicy to złośliwa choroba nowotworowa macicy, która najczęściej powstaje jako rak endometrium z błony śluzowej macicy. Należy do najczęstszych nowotworów u kobiet.
Jakie objawy są typowe dla raka macicy?
Częstym objawem są nietypowe krwawienia, zwłaszcza po menopauzie. Mogą również wystąpić krwawienia poza okresem menstruacyjnym lub bóle.
Jak diagnozuje się raka macicy?
Diagnozę stawia się na podstawie badania ginekologicznego, USG, histeroskopii i badania próbki tkanki. Badania obrazowe pomagają ocenić stopień zaawansowania choroby i ewentualne rozprzestrzenienie się nowotworu.
Jakie są możliwości leczenia raka macicy?
Leczenie raka macicy polega zazwyczaj na operacyjnym usunięciu macicy, często uzupełnionym radioterapią, chemioterapią lub terapią hormonalną. Terapia zależy od stadium choroby.
Jakie są szanse wyleczenia raka macicy?
Jeśli rak macicy zostanie wykryty we wczesnym stadium, szanse na wyleczenie są bardzo duże. Rokowanie zależy od stadium nowotworu, stopnia rozprzestrzenienia się choroby oraz indywidualnych czynników ryzyka.
