Badanie gęstości kości nazywane jest również osteodensytometrią. Pozwala ono na bezbolesny pomiar stanu kości na podstawie zawartości minerałów. Pomiar gęstości kości pomaga oszacować ryzyko złamań, na przykład spowodowanych osteoporozą. Wykorzystuje się do tego różne metody, które działają przy pomocy promieniowania, najczęściej promieni rentgenowskich.
Tutaj znajdziesz więcej informacji oraz listę specjalistów wykonujących pomiary gęstości kości.
Badanie to pozwala określić, w jakim stopniu promieniowanie jest osłabiane przez kości. Dzięki temu można wywnioskować, jaka jest zawartość soli mineralnych w kościach.
Dzięki pomiarowi gęstości kości lekarze mogą określić ogólne ryzyko złamań. Ponadto odgrywa on ważną rolę w diagnozowaniu i monitorowaniu osteoporozy. Osteoporoza (zanik kości) jest chorobą kości związaną z wiekiem, która zwiększa ryzyko złamań.
W okolicy kręgosłupa lędźwiowego i szyjki kości udowej mogą wystąpić klinicznie istotne złamania kości. Dlatego pomiar gęstości kości w celu oceny ryzyka złamań przeprowadza się zazwyczaj właśnie w tych miejscach.
Do różnych metod, które można zastosować podczas pomiaru gęstości kości, należą:
Najlepiej jest kontrolować gęstość kości poprzez regularne pomiary. Powinny one być wykonywane przez tego samego lekarza i przy użyciu tego samego urządzenia. Dzięki temu można określić, jak szybko zanika tkanka kostna.
Badanie gęstości kości w celach diagnostycznych zaleca się w przypadku podejrzenia osteoporozy. Badanie gęstości kości należy również przeprowadzić w przypadku występowania określonych czynników ryzyka osteoporozy. Do czynników ryzyka należą:
Ponadto istnieje kilka czynników wysokiego ryzyka, w przypadku których zaleca się regularne badania gęstości kości:
Badanie to nazywane jest zazwyczaj DXA lub DEXA. Jest to skrót od angielskiej nazwy Dual Energy X-Ray Absorptiometry. DXA jest najczęściej stosowaną metodą pomiaru gęstości kości.
W trakcie badania przez ciało przechodzą dwa promienie rentgenowskie o różnej intensywności. Promienie rentgenowskie przechodzą przez kość, ale są przez nią osłabiane. Gęstość kości oblicza się na podstawie tego, w jakim stopniu kość wpłynęła na promień rentgenowski.
DXA to bardzo niezawodna i dokładna metoda pomiarowa. Ponadto wykorzystuje się w niej jedynie niewielkie promieniowanie jonizujące (radioaktywne).
Badanie można zasadniczo przeprowadzić na całym ciele, o ile w badanych miejscach nie ma metalowych implantów.
DXA to bardzo niezawodna metoda pomiaru gęstości kości © Robert Kneschke | AdobeStock
Badanie to, w skrócie QCT, przeprowadza się w okolicy kręgosłupa lędźwiowego. W tym celu za pomocą promieni rentgenowskich tworzy się warstwowy obraz kości. Na podstawie tych zdjęć można oddzielnie określić gęstość kości zewnętrznej warstwy kości oraz wewnętrznych tzw. beleczek kostnych.
Aktywność metaboliczna jest wyższa w beleczkach kostnych niż w warstwie zewnętrznej. Dzięki temu za pomocą QCT można również wykryć zmiany w metabolizmie kostnym. Na tym polega jej przewaga nad badaniem DXA.
Jednak w przypadku QCT ekspozycja na promieniowanie jest większa, a badanie jest mniej dokładne niż DXA. Dlatego QCT stosuje się tylko u pacjentów z bardzo specyficznymi problemami.
Oprócz tego można również wykonać peryferyjną tomografię komputerową (pQCT). W tym przypadku pomiar nie odbywa się na odcinku lędźwiowym kręgosłupa, ale na przedramieniu. Ekspozycja na promieniowanie jest w tej metodzie mniejsza niż w przypadku zwykłej tomografii komputerowej, jednak w przeciwieństwie do DXA jest ona ograniczona do określonego obszaru.
W przeciwieństwie do innych badań, ta metoda, w skrócie QUS, nie wykorzystuje promieni rentgenowskich, lecz fale ultradźwiękowe. Istnieją dwie różne procedury:
Dużą zaletą QUS jest brak jakiegokolwiek narażenia na promieniowanie.
Metoda ta jest jednak wciąż bardzo nowa, dlatego uważa się ją za niedopracowaną. Jak dotąd nie jest stosowana standardowo.
Densytometrię obwodową można wykonać za pomocą DXA lub pQCT. Pomiar przeprowadza się zazwyczaj na przedramieniu. Ponieważ w tym miejscu nie dochodzi do złamań o znaczeniu klinicznym, pomiar ten ma niewielką wartość informacyjną w odniesieniu do ryzyka złamań.
Po pomiarze gęstości kości ustalona wartość gęstości kości jest podawana jako tzw. wartość T. Wartość ta jest ustandaryzowana dla wszystkich badań, aby zapewnić porównywalność różnych metod.
Wartość T wskazuje, jak bardzo wyniki pacjenta odbiegają od średnich wartości dla osoby w wieku 30 lat. Poziom wartości T można następnie interpretować w następujący sposób:
Ponadto na podstawie danych można obliczyć tzw. wartość Z. Wskazuje ona, w jakim stopniu wyniki pacjenta odbiegają od wyników zdrowych osób w tym samym wieku. Wynik pokazuje zatem, czy występująca utrata masy kostnej mieści się w zakresie normy dla danego wieku.
Na tej podstawie lekarz może ustalić dalsze postępowanie, na przykład czy wskazane jest leczenie farmakologiczne.
