Defakografia to badanie rentgenowskie, które pozwala zarejestrować proces wypróżniania (defekacji). Wymaga ono pewnych przygotowań, a całe badanie trwa około 20 minut.
Defakografia służy do oceny anatomii okolicy odbytnicy oraz funkcji wypróżniania. Dzięki defakografii można zdiagnozować wiele chorób odbytnicy, które można wykryć tylko bezpośrednio podczas procesu wypróżniania.
Należą do nich na przykład zaburzenia wypróżniania, takie jak nietrzymanie stolca, a także dysfunkcje dna miednicy i zwieraczy.
Defakografia bada procesy zachodzące w jelicie podczas parcia przy wypróżnianiu. W przypadku podejrzenia chorób związanych z tym procesem defakografia może dostarczyć ważnych wskazówek.
Do tych schorzeń należą na przykład
- zaburzenia wypróżniania, takie jak nietrzymanie stolca, stolce o konsystencji pasty lub niecałkowite opróżnienie jelita,
- dysfunkcje zwieraczy,
- niewydolność dna miednicy lub jej obniżenie,
- bóle odbytnicze oraz
- przewlekłe zaparcia (obstypacja).
Przed wykonaniem defakografii odbywa się rozmowa informacyjna z lekarzem.
Pacjent nie musi zgłaszać się na defakografię na czczo, nie jest również konieczne stosowanie specjalnej diety. Nie powinien jednak przyjmować środków przeczyszczających w dniach poprzedzających badanie.
Przed defakografią należy opróżnić wszystkie narządy jamiste miednicy, czyli
- jelita cienkiego,
- jelito grube oraz
- pęcherz moczowy,
napełnić środkiem kontrastowym i wykonać badanie kontrastowe. Dzięki temu lekarze mogą później na zdjęciu rentgenowskim dokładnie zobaczyć, jak te narządy poruszają się podczas wypróżniania.
Defakografia pokazuje procesy zachodzące w zaangażowanych narządach podczas wypróżniania © Henrie | AdobeStock
W tym celu pacjent musi wypić kubek środka kontrastowego na 24 godziny oraz na dwie do trzech godzin przed właściwą defakografią. U kobiet konieczne jest dodatkowo zaznaczenie pochwy. Odbywa się to zazwyczaj za pomocą tamponu nasączonego środkiem kontrastowym.
W ramach samego badania defekograficznego odbytnica jest najpierw wypełniana środkiem kontrastowym. Środek ten podaje się przez cienką rurkę wprowadzoną przez odbyt.
Następnie pacjent siada na specjalnym krześle toaletowym przed ekranem fluoroskopowym i opróżnia jelita.
Podczas parcia i wypróżniania wykonuje się pojedyncze zdjęcia rentgenowskie przedstawiające różne stany funkcjonalne. Alternatywnie proces wypróżniania można również zarejestrować rentgenowsko w formie wideo, co nazywa się wideodefekografią.
Defakografia trwa łącznie około 20 minut i nie powoduje bólu, poza pojawieniem się parcia na stolec. Następnie radiolog ocenia nagrania.
Powikłania podczas defekografii występują bardzo rzadko. Możliwe są
- zakażenia,
- krwawienia lub
- urazy
pęcherza moczowego, pochwy lub odbytnicy. Ponadto w bardzo rzadkich przypadkach mogą wystąpić reakcje alergiczne na środek kontrastowy.
Przez około tydzień po defakografii mogą występować białe osady w stolcu, które są jednak nieszkodliwe.
Zdjęcia z defakografii pozwalają na ocenę ruchów narządów oraz motoryki mięśni dna miednicy. Dzięki temu lekarze mogą wykryć ewentualne nieprawidłowości w wypróżnianiu.
Na podstawie zdjęć defekograficznych można na przykład stwierdzić, czy
- zwieracz zamyka się prawidłowo,
- czy odbytnica unosi się w celu wypróżnienia oraz
- czy powstają workowate wybrzuszenia odbytnicy (rektocele), wgłębienia w miednicy (enterocele) lub wewnętrzne wgłębienia odbytnicy (intussuscepcje).
Na podstawie tych obserwacji lekarz może następnie zawęzić obraz choroby i podjąć decyzję dotyczącą leczenia.
