Prostata, zwana również gruczołem krokowym, znajduje się głęboko w męskiej miednicy, ma rozmiar zbliżony do kasztana i waży zazwyczaj około 20 gramów. Oprócz raka prostaty do najczęstszych chorób prostaty zalicza się łagodne powiększenie prostaty (przerost prostaty) oraz zapalenie prostaty (prostatitis).
Rak prostaty jest najczęściej występującym nowotworem u mężczyzn w Niemczech. Każdego roku diagnozę tę stawia się u około 65 000 mężczyzn. Rak prostaty jest jednak dobrze uleczalny. W celu wczesnego wykrycia raka prostaty lekarz prowadzący ma do wyboru kilka metod. Specjalistami w zakresie diagnozowania i leczenia chorób prostaty są urolodzy, androlodzy i radioonkologowie.
©bilderzwerg / AdobeStock
W ramach ustawowych badań profilaktycznych w kierunku nowotworów u mężczyzn wykonuje się badanie palpacyjne prostaty przez odbyt. Natomiast badanie PSA należy do metod badań dobrowolnych, wykonywanych na życzenie pacjenta w celu dalszej diagnostyki prostaty. Za pomocą prostej próbki krwi można zmierzyć stężenie PSA w surowicy krwi.
Ponieważ prostata reaguje na ucisk, nie ma sensu wykonywać testu PSA bezpośrednio po badaniu palpacyjnym prostaty. Wynik uzyskany w tym przypadku mógłby być zafałszowany przez badanie palpacyjne.
Nie jest jednoznacznie ustalone, czy jazda na rowerze wpływa na wyniki testu PSA. Aby upewnić się, że nie zostaną zmierzone fałszywie dodatnie wyniki, ogólnie zaleca się, aby w ciągu 24 godzin przed testem PSA nie jeździć na rowerze. Nie jest również jasne, w jakim stopniu stosunek płciowy lub wytrysk wpływają na wynik badania. Poziom PSA we krwi może więc ulegać wahaniom z powodu różnych czynników.
Pobranie próbki krwi do badania PSA jest nieszkodliwe i wiąże się z niewielkim ryzykiem. Mężczyźni, którzy decydują się na badanie krwi w celu określenia poziomu PSA, powinni jednak mieć świadomość, że lekarz może zaproponować biopsję jako kolejny etap badania. W przypadku podwyższonego poziomu należy liczyć się również z obciążeniem psychicznym: oczekiwanie na wykonanie kolejnego badania w celu potwierdzenia lub wykluczenia podejrzeń może znacznie wpłynąć na radość życia.
©jarun011 / AdobeStock
Stosowanie testu PSA do powszechnego wczesnego wykrywania raka prostaty jest kontrowersyjne zarówno w Niemczech, jak i w USA, ponieważ nie ma dowodów na to, że mężczyźni, którzy regularnie poddają się temu badaniu, żyją dłużej lub lepiej, a zatem korzyści płynące z tego badania w zakresie wczesnego wykrywania nie są jednoznacznie ustalone (por. Serwis Informacyjny o Raku).
Badanie PSA w ramach kontroli po raku prostaty
Jeśli natomiast mężczyzna już zachorował na raka prostaty, badanie PSA jest standardową procedurą kontroli przebiegu choroby (wykrywanie nawrotów). Jeśli po leczeniu raka prostaty poziom PSA początkowo spadł, a następnie ponownie wzrósł, istnieje podejrzenie, że rak prostaty powrócił.
W przypadku mężczyzn, którzy ze względu na częste przypadki raka prostaty w rodzinie są narażeni na zwiększone ryzyko zachorowania na raka prostaty, sensowne może być regularne wykonywanie testu PSA od 40. roku życia. Należy to omówić z lekarzem.
Normalny zakres wartości PSA zależy od wieku pacjenta; wraz z wiekiem wartość ta wzrasta.
Jeśli poziom PSA wzrośnie powyżej dwóch, a nawet czterech nanogramów na mililitr (ng/ml) krwi, należy zbadać przyczyny lub poddać pacjenta stosunkowo częstym kontrolom.
Co się dzieje w przypadku podwyższonego poziomu PSA?
Przyczyną podwyższonego poziomu PSA może być nie tylko nowotwór, ale także stosunkowo łagodne stany zapalne lub po prostu większe obciążenie okolicy miednicy (np. podczas uprawiania sportu). Aby dokładniej określić rodzaj choroby, można zbadać stosunek tzw. wolnego PSA do całkowitego PSA (wskaźnik PSA). Jeśli wartość ta jest podwyższona wielokrotnie i przez dłuższy czas, należy wykluczyć podejrzenie raka za pomocą pobrania próbki tkanki (biopsji).
Jednorazowy wzrost poziomu PSA nie stanowi jeszcze podstawy do rozpoznania raka. Jeśli poziom PSA był podwyższony wielokrotnie przez kilka tygodni lub miesięcy, a badanie palpacyjne wykazało nieprawidłowości, należy pobrać próbkę tkanki (biopsję). Pod mikroskopem można rozpoznać, czy są to komórki nowotworowe. U trzech czwartych wszystkich mężczyzn z podwyższonymi wartościami PSA w ramach badania tkanki nie stwierdza się raka.
Ponieważ rak prostaty często pojawia się dopiero w podeszłym wieku i nie zawsze powoduje dolegliwości, wątpliwe jest, czy badanie PSA przynosi wystarczające korzyści, aby warto było niepokoić mężczyzn z podwyższonym poziomem PSA. Ponadto: możliwe jest, że mężczyźni są uznawani za pacjentów z rakiem, mimo że nowotwór nie spowodowałby u nich obniżenia jakości życia ani skrócenia trwania życia.
Ponieważ niektóre szczególnie agresywne nowotwory prostaty wykazują jedynie nieznacznie podwyższone wartości PSA, zdarzają się również wyniki fałszywie ujemne. 15 procent nowotworów złośliwych prostaty nie wiąże się z podwyższonymi wartościami PSA (por. Prostata Hilfe Deutschland). W związku z tym niski poziom PSA niekoniecznie oznacza, że mężczyzna nie ma raka prostaty.
Te obawy i rozważania są przyczyną tego, że w Niemczech nie ma powszechnych badań przesiewowych w kierunku raka prostaty za pomocą testu PSA, chociaż test PSA może być pomocny we wczesnym wykrywaniu raka prostaty.
