Krótkowzroczność – przyczyny, czynniki ryzyka i leczenie – jak postępują okuliści?

Krótkowzroczność, zwana również miopią, jest powszechną wadą wzroku. W przypadku krótkowzroczności obiekty znajdujące się w oddali są postrzegane jako nieostre, podczas gdy przedmioty znajdujące się blisko są zazwyczaj widziane ostro. Przyczyną jest często zbyt długa gałka oczna lub zbyt duża moc refrakcyjna rogówki i soczewki. W rezultacie ognisko nie znajduje się dokładnie na siatkówce, ale przed nią. Osoby krótkowzroczne często potrzebują okularów lub soczewek kontaktowych do korekcji wzroku. Krótkowzroczność może rozwijać się i postępować w ciągu życia. Podwyższone ryzyko występuje zwłaszcza w przypadku silnej lub wysokiej krótkowzroczności.

Definicja: krótkowzroczność

Krótkowzroczność w języku fachowym nazywa się „miopią”. W przypadku tej wady wzroku całkowita moc refrakcyjna oka nie odpowiada jego budowie anatomicznej. W związku z tym w centrum siatkówki nie powstaje ostry obraz. 

Budowa oka jest stosunkowo zbyt długa. Oznacza to, że obraz przed siatkówką jest ostry, ale na siatkówce jest nieostry. Dlatego widzenie w oddali jest nieostre dla pacjenta z krótkowzrocznością. Jednak z bliska osoba z krótkowzrocznością widzi ostro.

Ilustracja: Schematyczne przedstawienie oka krótkowzrocznego. Podczas patrzenia na obiekty w oddali (czarne promienie) na siatkówce nie powstaje ostry obraz. Podczas patrzenia na obiekty z bliska powstaje ostry obraz (niebieskie promienie).

Przyczyny krótkowzroczności

Rozwój krótkowzroczności jest w zasadzie uwarunkowany genetycznie. Zazwyczaj jest więc dziedziczna. Istnieją jednak również czynniki środowiskowe, które odgrywają rolę w rozwoju lub nasileniu krótkowzroczności. Eksperci dyskutują, czy częste i intensywne skupianie wzroku na przedmiotach znajdujących się blisko, np. częste czytanie, sprzyja rozwojowi krótkowzroczności. 

Badania pokazują, że dzieci, które śpią przy włączonym świetle, częściej zapadają na krótkowzroczność niż dzieci śpiące w ciemności. Ogólnie rzecz biorąc, u osób krótkowzrocznych wzrost długości gałki ocznej jest ponadprzeciętny. W ciągu życia występują okoliczności, które prowadzą do zwiększenia mocy refrakcyjnej soczewki i do jej zmian. 

To również może powodować krótkowzroczność. Mogą to być np. procesy przebudowy związane ze starzeniem się soczewki lub początkowym rozwojem zaćmy. 

W przypadku zaćmy osoby dotknięte tą chorobą widzą coraz bardziej niewyraźnie i zamglone, jakby miały przed oczami zasłonę @ Mikolaj Niemczewski /AdobeStock

Również wahania hormonalne (ciąża) mogą prowadzić do zmian mocy refrakcyjnej soczewki, podobnie jak wahania poziomu cukru we krwi w przypadku cukrzycy.

Jak objawia się krótkowzroczność?

Krótkowzroczność rzuca się w oczy, ponieważ obraz w oddali jest niewyraźny. Osoby dotknięte tą wadą często trzymają przedmioty blisko oczu. Dzieci często nie zgłaszają swoich dolegliwości.

W przypadku dzieci w wieku szkolnym zauważa się to, gdy nie rozpoznają tekstu na tablicy. Czasami również niespecyficzne dolegliwości, takie jak bóle głowy, są objawem wad refrakcji oka.

Diagnoza krótkowzroczności 

Diagnozę stawia okulista. W tym celu mierzy on wzrok i bada refrakcję. W tym celu przykłada do oka różne soczewki okularowe.

Leczenie krótkowzroczności

Pierwszym wyborem w leczeniu krótkowzroczności jest noszenie okularów. Okulary powinny być przede wszystkim odpowiednie do codziennego użytku i uprawiania sportu. Alternatywą są soczewki kontaktowe, które korygują krótkowzroczność. 

Wymaga to jednak odpowiedniej obsługi soczewek kontaktowych, zwłaszcza w zakresie czyszczenia i higieny. 

Ponadto zaleca się noszenie soczewek twardych zamiast miękkich. Soczewki twarde są łagodniejsze dla oczu, nawet jeśli przyzwyczajenie się do nich jest znacznie trudniejsze. 

Twarde soczewki kontaktowe mogą również przeciwdziałać silnemu pogłębianiu się krótkowzroczności. Twarde soczewki kontaktowe nie nadają się jednak do sporadycznego noszenia (np. podczas uprawiania sportu). W takim przypadku należy preferować soczewki jednodniowe.

Soczewki kontaktowe pozwalają w bardzo prosty sposób skorygować krótkowzroczność @ Kitreel /AdobeStock

Leczenie operacyjne

Zasadniczo możliwe są również operacje korekcji krótkowzroczności rogówki lub soczewki. Nazywa się to chirurgią refrakcyjną. Warunkiem jest stabilny stopień krótkowzroczności. Ponadto lekarz musi dokładnie zbadać oczy, aby ustalić, czy taki zabieg wchodzi w grę.

Perspektywy wyleczenia krótkowzroczności

Krótkowzroczność nie ustępuje samoistnie. Osoby dotknięte tą wadą wzroku mogą dobrze radzić sobie w codziennym życiu dzięki środkom pomocniczym (okulary lub soczewki kontaktowe).

Leczenie jest również możliwe poprzez zabieg operacyjny. Jednak nawet po zabiegu możliwe jest pogłębianie się krótkowzroczności w miarę upływu czasu (do 30. roku życia).

Uprawianie sportu przy krótkowzroczności

Przy wyborze środków pomocniczych lub zabiegu refrakcyjnego należy koniecznie zwrócić uwagę na ich przydatność do uprawiania sportu. W przypadku okularów chodzi przede wszystkim o materiał, z którego wykonane są szkła, oraz o kształt zauszników i oprawek. 

Istnieją specjalne okulary sportowe, o których można zapytać u optyka. W przypadku soczewek kontaktowych odpowiednie są przede wszystkim miękkie soczewki jednodniowe. Jeśli chodzi o zabieg chirurgiczny korygujący krótkowzroczność, istnieją różnice w zakresie przydatności do uprawiania sportu. Zwłaszcza sporty kontaktowe (np. boks) mogą stanowić zagrożenie dla oczu po zabiegu LASIK.

Podsumowanie

Krótkowzroczność to częsta forma wad wzroku, w której odległe obiekty wydają się nieostre, podczas gdy przedmioty znajdujące się blisko są zazwyczaj dobrze widoczne. Przyczyną jest często brak równowagi między długością gałki ocznej a mocą refrakcyjną oka, przez co światło nie pada dokładnie na siatkówkę. Istnieją różne formy krótkowzroczności, w tym krótkowzroczność prosta i krótkowzroczność osiowa. W cięższych przypadkach mówi się o wysokiej krótkowzroczności lub nawet krótkowzroczności patologicznej, która wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób oczu.

Krótkowzroczność może postępować w ciągu życia, dotykając w szczególności osoby krótkowzroczne i dzieci. Postępująca krótkowzroczność często prowadzi do pogorszenia ostrości widzenia i znacznie upośledza widzenie na odległość. Istnieją różne możliwości korekcji krótkowzroczności, w tym klasyczne okulary lub soczewki kontaktowe, a także zabiegi chirurgiczne. Korekcję krótkowzroczności można dostosować indywidualnie, w zależności od stopnia wady wzroku.

W przypadku silnej krótkowzroczności lub wartości powyżej -6 dpt wzrasta ryzyko odwarstwienia siatkówki oraz innych zmian, takich jak neowaskularyzacja. Związane z tym mogą być również choroby, takie jak zaćma. Badanie wzroku u okulisty pomaga w wyborze odpowiedniego leczenia. Instytucje takie jak Stowarzyszenie Okulistów Niemieckich i Niemieckie Towarzystwo Okulistyczne intensywnie zajmują się tematem krótkowzroczności i jej wzrostu. W codziennym życiu krótkowzroczność objawia się szczególnie podczas jazdy samochodem lub patrzenia w dal, podczas gdy przedmioty znajdujące się blisko są dobrze widoczne. Ważną rolę odgrywa tu również stosunek do mocy refrakcyjnej oraz rozciągliwość gałki ocznej.

Ogólnie rzecz biorąc: krótkowzroczność wynika z złożonych czynników, może być wrodzona lub nabyta i powinna być wcześnie wykryta, aby w dłuższej perspektywie zmniejszyć ryzyko związane z krótkowzrocznością i zachować jakość widzenia.

FAQ

Czym jest krótkowzroczność?

Krótkowzroczność to wada wzroku, w której oko widzi odległe obiekty nieostro, ponieważ ognisko znajduje się przed siatkówką.

Dlaczego powstaje krótkowzroczność?

Krótkowzroczność często wynika z nadmiernej długości gałki ocznej lub zbyt dużej mocy refrakcyjnej rogówki i soczewki.

Jak koryguje się krótkowzroczność?

Krótkowzroczność koryguje się zazwyczaj za pomocą okularów lub soczewek kontaktowych, a w niektórych przypadkach również chirurgicznie.

Czy krótkowzroczność jest niebezpieczna?

Łagodna krótkowzroczność zazwyczaj nie stanowi problemu, jednak wysoka krótkowzroczność może zwiększać ryzyko odwarstwienia siatkówki lub innych chorób oczu.

Czy krótkowzroczność może się pogłębiać?

Tak, zwłaszcza u dzieci krótkowzroczność może postępować w miarę upływu czasu i prowadzić do większej wady wzroku.