Dalekowzroczność: hipermetropia, nadwzroczność i dalekowzroczność

W przypadku dalekowzroczności regulacja optyczna w oku nie przebiega prawidłowo. Albo moc refrakcyjna oka jest zbyt mała, albo gałka oczna jest zbyt krótka. W rezultacie padające promienie świetlne nie skupiają się dokładnie na siatkówce, lecz dopiero za nią. Przed wszystkim w przypadku widzenia z bliska obraz jest często nieostry. W wielu przypadkach pomocne są okulary lub soczewki kontaktowe. W zależności od wyników badania możliwa jest również operacyjna korekcja dalekowzroczności.

Poniżej znajdą Państwo dalsze informacje oraz wybranych specjalistów zajmujących się dalekowzrocznością.

Definicja: dalekowzroczność

Dalekowzroczność jest wadą wzroku. W zdrowym oku bodźce świetlne są załamywane w taki sposób, że promienie skupiają się na siatkówce, tworząc ostry obraz. Jednak w przypadku tej wady wzroku promienie nie są skupiane wystarczająco mocno. W rezultacie ognisko znajduje się za płaszczyzną ostrego widzenia.

W medycynie rozróżnia się różne formy tej wady. Jeśli gałka oczna jest zbyt krótka, specjaliści mówią o hipermetropii osiowej. Jeśli przyczyną jest raczej zbyt mały efekt optyczny, na przykład w stosunku do mocy refrakcyjnej rogówki lub soczewki, mamy do czynienia z hipermetropią refrakcyjną. Przyczyną nadwzroczności jest więc albo długość osiowa, albo moc optyczna.

Wiele młodych osób ma początkowo tylko niewielkie problemy z widzeniem. Osoby z niewielką dalekowzrocznością mogą to jeszcze dobrze kompensować w młodym wieku. Soczewka oka zmienia wtedy swój kształt i tymczasowo zwiększa swoją moc refrakcyjną. Ta akomodacja pomaga czasowo przywrócić ostrość widzenia. Niemniej jednak ta wada wzroku wymaga leczenia, jeśli pojawiają się dolegliwości.

U małych dzieci dalekowzroczność może nasilać istniejące zezowanie.

Ilustracja: Schematyczne przedstawienie oka dalekowzrocznego. Na siatkówce powstaje nieostry obraz.

Przyczyny dalekowzroczności

Rozwój dalekowzroczności jest w zasadzie uwarunkowany genetycznie. Dalekowzroczność jest więc najczęściej dziedziczna, a tym samym w większości przypadków wrodzona. Często występuje skrócona gałka oczna, co oznacza, że gałka oczna jest z natury nieco krótsza, niż byłoby to korzystne dla uzyskania odpowiedniej ostrości widzenia.

U niemowląt łagodna postać tej wady jest często jeszcze fizjologiczna. Wraz z rozwojem gałki ocznej stosunek długości do mocy optycznej może się unormować. Dlatego łagodna postać w wieku dziecięcym może się zmniejszyć. Jeśli sytuacja anatomiczna się nie zmienia, dalekowzroczność również pozostaje.

Ponadto rolę odgrywa jakość optyczna struktur przednich i wewnętrznych. Jeśli łączna moc refrakcyjna rogówki i soczewki jest zbyt mała, również dochodzi do nadwzroczności. W przeciwieństwie do krótkowzroczności, promienie świetlne nie skupiają się tutaj przed, ale za płaszczyzną obrazu. Właśnie dlatego dalekowzroczność jest tak skoncentrowana, że trudniej jest dostrzec obiekty znajdujące się blisko.

Wraz z wiekiem dolegliwości dodatkowo się zmieniają. W ciągu życia zmniejsza się elastyczność układu optycznego. Przede wszystkim spada elastyczność soczewki. Wraz z wiekiem, a zwłaszcza po 40. roku życia, często pojawia się prezbiopia. Ta dodatkowa prezbiopia pogłębia problemy z czytaniem lub pracą przy ekranie. W związku z tym wiele osób z dalekowzrocznością znacznie później zauważa tę wadę wzroku.

Około połowa populacji ma wadę wzroku, z czego z kolei połowa to osoby dalekowzroczne (czyli łącznie jedna czwarta populacji). 

Objawy nadwzroczności i prezbiopii

Nasilenie dolegliwości zależy od stopnia dalekowzroczności. W przypadku niewielkiej dalekowzroczności przez długi czas nie widać wyraźnych ograniczeń. W przypadku silnej lub wyraźnej dalekowzroczności objawy pojawiają się wcześniej.

W wieku szkolnym lub dorosłym dalekowzroczność może objawiać się bólami głowy i problemami, zwłaszcza podczas widzenia z bliska, np. trudnościami w rozpoznawaniu przedmiotów znajdujących się w pobliżu. Obiekty znajdujące się blisko często wydają się nieostre, chociaż widzenie w oddali początkowo nadal funkcjonuje lepiej. Wiele osób dotkniętych tą wadą zgłasza uczucie ucisku, szybkie zmęczenie i problemy z koncentracją podczas pracy z bliska. Możliwe są również trudności z czytaniem lub pieczenie w oczach.

Dalekowzroczność u dzieci może objawiać się zezem. Jeśli dziecko musi stale kompensować ten problem, oczy mogą odchylać się do wewnątrz. Dlatego zez należy zawsze wcześnie zbadać.

Przez długi czas oko może jeszcze kompensować brak ostrości. Jednak potem ostrość widzenia spada, mimo że problem długo pozostawał niezauważony. Jest to szczególnie widoczne w przypadku dalekowzroczności w podeszłym wieku.

Diagnoza poprzez badanie wzroku u okulisty i korekcja dalekowzroczności

Diagnozę dalekowzroczności stawia okulista na podstawie badania wzroku. W tym celu mierzy i bada refrakcję oczu (przymierza do oka różne soczewki okularowe, co pozwala ustalić, jaka wartość refrakcji jest wymagana). Należy to wykonać za pomocą tzw. cyklo-refrakcji. Wcześniej pacjent otrzymuje krople do oczu, które rozszerzają źrenice. W ten sposób lekarze wyłączają zdolność akomodacji na czas pomiaru.

Dalekowzroczność mierzy się w dioptriach i podaje w dioptriach. Dodatnia wartość refrakcji w dpt. Istotny stopień dalekowzroczności może występować już przy 3 dioptriach, zwłaszcza jeśli występują dolegliwości.

W razie potrzeby okulista dodatkowo mierzy długość gałki ocznej oraz wpływ optyczny rogówki i soczewki. W ten sposób można określić dokładny kształt. Jest to szczególnie ważne, gdy oprócz środków zachowawczych rozważa się inne możliwości leczenia.

Możliwości leczenia dalekowzroczności

Pierwszym wyborem w leczeniu dalekowzroczności jest noszenie okularów. W przypadku dzieci okulary powinny nadawać się do codziennego użytku i uprawiania sportu. Standardem jest soczewka skupiająca, która koryguje wadę wzroku.

Alternatywą są soczewki kontaktowe, które korygują nadwzroczność. Pacjenci muszą jednak bezwzględnie zadbać o prawidłowe obchodzenie się z soczewkami, zwłaszcza w zakresie czyszczenia i higieny.

To, czy bardziej sensowne jest noszenie okularów, czy soczewek kontaktowych, zależy od wyników badań, nawyków i tolerancji.

Ponadto soczewki twarde są lepszym wyborem niż soczewki miękkie. Soczewki twarde są łagodniejsze dla oczu niż miękkie, nawet jeśli przyzwyczajenie się do nich jest znacznie trudniejsze.

Twarde soczewki kontaktowe nie nadają się jednak do sporadycznego noszenia (np. podczas uprawiania sportu). W takim przypadku należy preferować soczewki jednodniowe.

Soczewki sferyczne są najpopularniejszym rozwiązaniem w korekcji dalekowzroczności @ Kitreel /AdobeStock

Chirurgiczne leczenie nadwzroczności

Zasadniczo możliwe są również operacje korekcji dalekowzroczności na rogówce lub soczewce. Nazywa się to chirurgią refrakcyjną. W tym celu lekarze muszą dokładnie zbadać oczy, aby ustalić, czy taki zabieg wchodzi w grę.

W zależności od wyników badania zmienia się kształt rogówki lub wszczepia się sztuczną soczewkę. Taka korekcja jest jednak możliwa tylko wtedy, gdy wartości są stabilne, a oko jest anatomicznie odpowiednie. Celem jest trwałe skorygowanie wady wzroku.

Perspektywy wyleczenia dalekowzroczności i prezbiopii

U niemowląt i małych dzieci dalekowzroczność jest do pewnego stopnia zjawiskiem normalnym. Oko jest jeszcze w fazie wzrostu. 

Dalekowzroczność u dzieci może zatem ustąpić wraz ze wzrostem długości gałki ocznej. Natomiast w przypadku dorosłego oka dalekowzroczność nie ustępuje już samoistnie. 

Można sobie z nią dobrze radzić na co dzień za pomocą środków pomocniczych (okularów lub soczewek kontaktowych). Możliwa jest również terapia poprzez zabieg operacyjny.

Sport przy nadwzroczności

Przy wyborze środków pomocniczych lub zabiegu refrakcyjnego należy koniecznie zwrócić uwagę na ich przydatność do uprawiania sportu. W przypadku okularów chodzi przede wszystkim o materiał soczewek oraz konstrukcję zauszników i oprawek. 

Istnieją specjalne okulary sportowe, o których można zapytać u optyka. W przypadku soczewek kontaktowych odpowiednie są przede wszystkim miękkie soczewki jednodniowe.

Jeśli chodzi o zabieg chirurgiczny korygujący dalekowzroczność, istnieją różnice w zakresie przydatności do uprawiania sportu. Przede wszystkim sporty kontaktowe (np. boks) mogą stanowić zagrożenie dla oczu po zabiegu LASIK.

Często zadawane pytania

Co oznacza dalekowzroczność?

Dalekowzroczność oznacza, że światło nie jest odpowiednio ogniskowane w układzie optycznym. Punkt ogniskowy nie znajduje się na siatkówce, ale za nią. W szczególności widzenie z bliska staje się przez to bardziej męczące.

Czy nadwzroczność to to samo co dalekowzroczność?

Tak, nadwzroczność to termin medyczny. W języku potocznym mówi się czasem również o nadwzroczności.

Jak rozpoznać, że ma się dalekowzroczność?

Osoby z dalekowzrocznością często odczuwają problemy z czytaniem, szybkie zmęczenie oczu i niewyraźne widzenie podczas pracy z bliska. U dzieci może dodatkowo wystąpić zez.

Co pomaga w przypadku nadwzroczności?

Często pomagają soczewki kontaktowe lub okulary. W niektórych przypadkach możliwa jest również operacyjna korekcja dalekowzroczności.

Czy nadwzroczność jest wrodzona?

Tak, bardzo często. Dalekowzroczność ma zazwyczaj podłoże genetyczne, a zatem jest wrodzona.