Hallux valgus – zwany również palcem koślawym – to bolesna deformacja palucha. Tylko w Niemczech cierpi na nią ponad 10 milionów osób. Kobiety znacznie częściej dotknięte są hallux valgus, ponieważ deformacja palca jest zazwyczaj skutkiem noszenia zbyt ciasnych, zwężających się w przodzie butów.
Tutaj znajdziesz więcej informacji oraz listę specjalistów zajmujących się palcem koślawym.
Hallux valgus to wada postawy palucha, w której paluch odchyla się na zewnątrz. Często wynika to z noszenia ciasnego obuwia, które nie zapewnia palcom wystarczającej ilości miejsca, rzadziej z predyspozycji genetycznych – schorzenie to dotyka szczególnie kobiety. Początkowo jest to zazwyczaj tylko problem kosmetyczny, ale z czasem ta wada prowadzi do bólu i zużycia stawów. Specjalista ortopeda często rozpoznaje paluch koślawy od razu, w razie potrzeby na podstawie zdjęcia rentgenowskiego. Wygodne, płaskie buty, gimnastyka stóp i chodzenie boso mogą pomóc, w ciężkich przypadkach konieczna jest operacja w celu przywrócenia naturalnego ustawienia palców stóp.
Na rozwój palucha koślawego wpływa wiele czynników. W niektórych rodzinach można zaobserwować predyspozycje do tej wady. Jednak większość przypadków wynika z noszenia nieodpowiedniego obuwia.
Szczególnie w zbyt ciasnych butach na wysokich obcasach, które nie pozostawiają wystarczającej przestrzeni na szerokość palców podczas chodzenia, może dojść do mechanicznego podrażnienia. W tym przypadku paluch jest stale dociskany na zewnątrz do krawędzi buta. Ten ciągły nacisk prowadzi do przewlekłej deformacji kości, a tym samym do palucha koślawego. Może to również powodować zmiany w chrząstkach, ścięgnach i mięśniach, a także stany zapalne.
Powstawanie palucha koślawego: po lewej stronie zdrowy palec, po prawej paluch koślawy © barbulat | AdobeStock
Ze względu na modę obuwniczą w zachodnich krajach uprzemysłowionych kobiety częściej niż mężczyźni zapadają na paluch koślawy. Z drugiej strony, w krajach, w których nosi się otwarte buty lub w ogóle nie nosi się obuwia, znacznie mniej osób cierpi na paluch koślawy.
Również płaskostopie rozstawowe mogą sprzyjać powstawaniu palucha koślawego. Również w tym przypadku paluch jest wypychany w kierunku zewnętrznej krawędzi stopy. Wady postawy wzajemnie się wzmacniają, dlatego obie dolegliwości – paluch koślawy i płaskostopie rozstawowe – wymagają leczenia.
Osoby z osłabioną tkanką łączną mają szczególną predyspozycję do powstawania palucha koślawego. Również w starszym wieku wytrzymałość i elastyczność tkanki łącznej ulegają osłabieniu. Cały ciężar ciała spoczywa na stopach. W wyniku nacisku, w połączeniu z nieprawidłowym obciążeniem, może dojść do poszerzenia szkieletu stopy.
Objawy są zróżnicowane i zmieniają się w trakcie choroby w zależności od nasilenia i stadium palucha koślawego.
Paluch odchyla się na zewnątrz od stawu podstawowego. Na początku choroby paluch koślawy stanowi zatem głównie problem kosmetyczny.
W dalszym przebiegu choroby również pozostałe palce odchylają się na zewnątrz lub mogą być przygniecione przez paluch. Pierwsze bolesne dolegliwości pojawiają się po wewnętrznej stronie pierwszej kości śródstopia.
Wysokie obcasy i czółenka sprzyjają powstawaniu palucha koślawego © superelaks | AdobeStock
W najszerszym miejscu stopy, w wyniku ciągłego tarcia mechanicznego, powstaje bolesny guzek. Przyczyną tego są m.in. stany zapalne kaletki maziowej znajdującej się pod skórą.
Ponadto staw podstawowy palucha ulega szybszemu zużyciu z powodu nieprawidłowego ustawienia. Powoduje to znaczne ograniczenie ruchomości palca i nasilenie bólu. W przypadku zużycia stawu podstawowego palucha mówi się o artrozie stawu podstawowego palucha lub paluchu sztywnym.
Oprócz pierwszego palca (palucha), paluch koślawy może również dotyczyć drugiego palca. W tym przypadku paluch częściowo lub całkowicie nakłada się na drugi palec lub jest przez niego zakryty.
W późniejszym przebiegu choroby dotknięte są również pozostałe palce, a także sąsiednie stawy i kości śródstopia. Dochodzi do przeciążenia i bolesnych dolegliwości (metatarsalgia).
Za widoczne zewnętrznie objawy uważa się tutaj w szczególności bolesne modzele uciskowe pod stawami podstawowymi małych palców.
Osobami kontaktowymi w celu postawienia diagnozy są specjaliści ortopedzi lub chirurdzy stopy. Najpierw lekarz podczas wywiadu pyta pacjenta o dolegliwości. Pyta również o znane czynniki ryzyka.
Często palec koślawy można jednoznacznie rozpoznać już na podstawie oględzin. W razie wątpliwości wykonuje się badanie rentgenowskie.
Hallux valgus często można rozpoznać od razu na podstawie guzka na palcu © luaeva | AdobeStock
W zależności od
lekarz prowadzący ustala sposób leczenia. Łagodny paluch koślawy można leczyć metodami zachowawczymi.
W przypadkach o nasileniu średnim do ciężkiego deformację należy skorygować operacyjnie. W zależności od stopnia zaawansowania palucha koślawego należy zastosować różne metody operacyjne. Deformacja palców początkowo nie powoduje bólu i nie rzuca się w oczy. Dlatego paluch koślawy rzadko jest diagnozowany już w początkowym stadium.
W początkowym stadium przejście na wygodne, dobrze dopasowane obuwie może pomóc w powstrzymaniu pogłębiania się deformacji. Osoba dotknięta schorzeniem musi wtedy nosić obuwie, które nie jest ani zbyt ciasne, ani zbyt wysokie, ani zbyt krótkie i pozostawia dużo miejsca na palce. Popularnym rozwiązaniem są tutaj sandały z paskiem między palcami.
Sandały z paskiem między palcami zapewniają palcom wystarczającą ilość miejsca © familie-eisenlohr.de | AdobeStock
Zasadniczo zaleca się przejście na
. Środki zachowawcze, takie jak gimnastyka stóp, powinny być stosowane tak długo i tak intensywnie, jak to możliwe.
Zaawansowanego palucha koślawego nie da się już złagodzić ani powstrzymać poprzez noszenie odpowiedniego obuwia. Zamiast tego konieczne jest rozpoczęcie leczenia operacyjnego palucha koślawego.
Operacja zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem. Jak w przypadku każdego zabiegu chirurgicznego, w wyjątkowych przypadkach mogą wystąpić
.
Aby osiągnąć jak najlepsze i trwałe rezultaty, osoby dotknięte tym schorzeniem powinny zgłosić się do doświadczonego technika ortopedycznego. W centrach chirurgii stopy są Państwo pod najlepszą opieką w tym zakresie. Technicy ortopedyczni mogą zoptymalizować proces gojenia i pomóc w zapobieganiu ponownemu wystąpieniu palucha koślawego.
Ogółem istnieje ponad 150 różnych technik operacyjnych stosowanych w przypadku palucha koślawego. W krajach niemieckojęzycznych stosuje się około 10 z nich. Różne operacje palucha koślawego można podzielić na trzy grupy:
W zależności od stopnia zaawansowania palucha koślawego wystarczające może być usunięcie wyrostka kostnego (usunięcie egzostozy) i zmiana ustawienia kości śródstopia (osteotomia repozycyjna). Mała śruba tytanowa stabilizuje zmianę ustawienia. Z reguły śruby nie trzeba usuwać. Do czasu całkowitego wyleczenia, które trwa około czterech do sześciu tygodni, należy nosić specjalne obuwie.
Inną możliwością jest przecięcie pierwszej kości śródstopia w kształcie litery Z (osteotomia). Koryguje to i stabilizuje ustawienie palców. Gojenie po operacji trwa około 6 tygodni, podczas których również należy nosić specjalne obuwie. Obciążanie stopy w tym specjalnym obuwiu nie stanowi problemu.
W ciężkiej postaci palucha koślawego kąt między pierwszą a drugą kością śródstopia jest znacznie powiększony. W tym przypadku głowa pierwszej kości śródstopia wystaje mocno do wewnątrz. Jedną z możliwych metod operacyjnych jest przecięcie kości śródstopia i jej przemieszczenie u podstawy (osteotomia przemieszczająca).
Prawie wszystkie popularne metody operacyjne w przypadku palucha koślawego polegają na przecięciu kości śródstopia. Różnią się one przebiegiem cięcia.
W większości przypadków operacja wykonywana jest w ramach hospitalizacji.
Przed zabiegiem pacjenci otrzymują wyczerpujące informacje na temat możliwych powikłań. Powikłania, takie jak
występują raczej rzadko.
W przypadku zabiegów na stopie zawsze występuje podwyższone ryzyko zakrzepicy ze względu na dłuższe unieruchomienie nogi podczas i po operacji palucha koślawego. Dlatego stosuje się profilaktykę przeciwzakrzepową. Pacjent musi przez pewien czas samodzielnie wykonywać odpowiednie zastrzyki.
Unieruchomienie stopy po operacji jest ważne dla gojenia. Zbyt wczesne obciążanie stopy może znacznie pogorszyć długoterminowe rokowania.
Po operacji palucha koślawego konieczna jest dłuższa przerwa w pracy i uprawianiu sportu. Dopiero po pół roku można w pełni wrócić do uprawiania sportu. Chodzenie bez bólu powinno być jednak możliwe znacznie wcześniej.
Przez 6 tygodni po operacji zaleca się noszenie specjalnego ortopedycznego buta gipsowego. Następnie przez 3–6 miesięcy po operacji należy nosić specjalnie dopasowane obuwie.
Ważne jest, aby pacjent po operacji dbał o swoje stopy również w dłuższej perspektywie. Obejmuje to również całkowite zrezygnowanie z noszenia butów na wysokich obcasach.
Aby terapia zakończyła się sukcesem, zazwyczaj stosuje się te same środki, co w przypadku zapobiegania paluchowi koślawemu:
Pomimo wszelkich starań po operacji palucha koślawego może ponownie wystąpić odchylenie osiowe. W rzadkich przypadkach konieczna jest wówczas druga operacja.
Jeśli w stawie podstawowym palucha nie występuje jeszcze zaawansowana artroza, proces gojenia po operacji u większości pacjentów przebiega dobrze lub bardzo dobrze. Długoterminowe rokowania zależą od stopnia zaawansowania palucha koślawego w momencie diagnozy oraz od jej dokładności. Równie ważną rolę odgrywają wybrana metoda operacyjna oraz doświadczenie chirurga. Ponadto pacjent może wpłynąć na długoterminowy wynik, konsekwentnie przestrzegając zaleceń po operacji.
Ponieważ paluch koślawy jest często spowodowany noszeniem niewłaściwego obuwia, strategię profilaktyczną można odpowiednio dostosować: buty na wysokim obcasie, które są ciasne w przedniej części, powinny być noszone tylko sporadycznie. Zaleca się noszenie różnorodnego obuwia, co zazwyczaj zapobiega powstawaniu deformacji.
Skutecznym środkiem zapobiegawczym jest noszenie wygodnych butów z dobrą wkładką, które zapewniają palcom dużo miejsca z przodu. Gimnastyka stóp jest zalecana jako kompensacja za unieruchomienie stóp w butach. Dobrze wpływają na stopy również masaże i kąpiele stóp.
Chodzenie boso jest również dobrym środkiem zapobiegawczym przeciwko paluchom koślawym, ponieważ stanowi to rodzaj naturalnego masażu stóp. Podczas chodzenia boso mięśnie stóp są obciążane w zupełnie inny sposób niż podczas chodzenia w butach.
Dlatego należy chodzić na boso tak często, jak to możliwe, aby wspierać naturalną pozycję palców i stóp!
Częste chodzenie na boso jest dobre dla stóp © Halfpoint | AdobeStock
Nawet w przypadku niewielkiej deformacji palucha zaleca się wizytę u lekarza rodzinnego lub ortopedy. Gdy już pojawi się paluch koślawy, trudno jest zatrzymać ten proces.
Najpóźniej wtedy, gdy wada wykracza poza kosmetyczną deformację palca i wiąże się z bólem, należy pilnie zgłosić się do specjalisty.
Odpowiednia zmiana obuwia itp. może złagodzić ból. Wyleczenie palucha koślawego jest jednak możliwe dopiero po skorygowaniu deformacji przez chirurga stopy w ramach zabiegu operacyjnego.
1. Jak powstaje paluch koślawy?
Do rozwoju palucha koślawego najczęściej przyczynia się noszenie butów na wysokich obcasach i z ostrymi czubkami. W ten sposób duży palec stopy jest stale uciskany w nieprawidłowej pozycji, co może prowadzić do dolegliwości, deformacji dużego palca oraz bólu.
2. Jakie dolegliwości występują w przypadku palucha koślawego?
Typowe dolegliwości to odciski, obrzęk i ból w stawie śródstopno-paliczkowym palucha. W zaawansowanym stadium staw może również ulec sztywnieniu, utrudniając chodzenie.
3. Jak leczyć paluch koślawy?
Łagodne postacie często można leczyć zachowawczo za pomocą wkładek ortopedycznych, odpowiednio dopasowanego obuwia i ukierunkowanych ćwiczeń mięśni stóp. W przypadku poważniejszych deformacji konieczna jest operacja, aby przywrócić naturalne ułożenie palców.
4. Jak zapobiegać palcu koślawemu?
Najlepszym sposobem zapobiegania jest noszenie wygodnych butów, które zapewniają palcom wystarczającą ilość miejsca. Dodatkowo regularne chodzenie boso pomaga wzmocnić mięśnie stóp i zachować ich naturalny kształt.
