Staw barkowy jest najbardziej ruchomym stawem w ludzkim ciele, ale jednocześnie podatnym na zużycie. Gdy chrząstka między głową kości ramiennej a panewką stawową ulega zużyciu, lekarze mówią o artrozie barku lub omartrozie. Ta choroba zwyrodnieniowa barku często prowadzi do stopniowego ograniczenia ruchomości i bólu barku, który pojawia się szczególnie w nocy lub przy obciążeniu. To, czy wystarczy leczenie zachowawcze z fizjoterapią i zastrzykami, czy też specjalista zaleci leczenie operacyjne, zależy od stopnia zaawansowania artrozy. Celem każdej terapii artrozy barku jest zahamowanie stanu zapalnego, złagodzenie bólu i zachowanie ruchomości tak długo, jak to możliwe, zanim konieczna będzie wymiana stawu.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: M19.01, M19.11, M19.21, M19.81, M19.91
Krótki przegląd:
Artroza barku, zwana w terminologii medycznej omartrozą, oznacza postępujące zużycie chrząstki stawowej w stawie barkowym. W wyniku zaniku chrząstki powierzchnie stawowe głowy kości ramiennej i panewki stawowej ocierają się o siebie, powodując ból. Przyczyny mogą być przede wszystkim związane z wiekiem lub wtórne, wynikające z urazów i uszkodzeń pierścienia rotatorów. Głównym objawem jest ból w okolicy barku, zależny od obciążenia, często towarzyszy mu chrzęst i postępujące ograniczenie ruchomości. Diagnozę stawia się zazwyczaj na podstawie zdjęć rentgenowskich i rezonansu magnetycznego. Leczenie artrozy barku prawie zawsze rozpoczyna się zachowawczo od fizjoterapii, leków przeciwbólowych i terapii fizycznej. Dopiero w zaawansowanym stadium, gdy zużycie stawu znacznie ogranicza jakość życia, rozważa się leczenie operacyjne, takie jak wszczepienie protezy barku, jako terapię z wyboru.
Przegląd artykułów
Czym jest artroza barku?
Termin „artroza” oznacza zużycie chrząstki i kości w różnych stawach. O artrozie barku, zwanej również omartrozą, mówi się, gdy dotyczy ona jednego lub obu barków.
Objawy artrozy barku
W każdym stawie kości są chronione przez tkankę chrzęstną. Chrząstka zapewnia również „smarowanie” stawu i umożliwia płynny ruch – w dosłownym tego słowa znaczeniu. Gdy warstwa chrząstki ulega nadmiernemu zużyciu, nie jest już w stanie pełnić swoich ważnych funkcji: kości ocierają się o siebie. Jest to bolesne i powoduje stany zapalne w stawie.
Typowe objawy artrozy barku to:
- ból barku
- ograniczona ruchomość ramion
- słyszalne i wyczuwalne chrzęstanie w stawie barkowym
- ewentualnie obrzęk stawu
Początkowo ból pojawia się głównie po wysiłku lub podczas leżenia na ramieniu. W dalszym przebiegu choroby ramię może jednak boleć nieustannie, nawet w spoczynku.
© yodiyim / Fotolia
Artroza barku zaczyna się powoli i z czasem postępuje. Może to prowadzić do prawdziwych nawrotów: przez dłuższy czas bark nie sprawia żadnych problemów, ale po przeciążeniu lub nawet bez widocznych przyczyn ból i ograniczenia ruchowe nagle nasilają się.
Przyczyny artrozy barku
Artrozie najczęściej poprzedza niewielkie uszkodzenie chrząstki lub ścięgien. Może ono wynikać z urazu, ale także z nadmiernego obciążenia lub nieprawidłowej postawy. Również zaburzenia krążenia lub stany zapalne w okolicy barku mogą przyczyniać się do rozwoju artrozy. W rzadkich przypadkach artroza barku pojawia się bez wyraźnej przyczyny.
margin-top:15px;"
Diagnoza artrozy barku
W przypadku bólu barku i podejrzenia artrozy najważniejsza jest rozmowa z lekarzem. Zapyta on na przykład o historię choroby, ewentualne urazy oraz podobne przypadki w rodzinie. Ponadto ważne wskazówki mogą dostarczyć informacje dotyczące stylu życia pacjenta. Podczas badania fizykalnego lekarz oceni również zakres ruchu barku i zbada go palpacyjnie.
Jeśli podejrzenie się potwierdzi, zdjęcie rentgenowskie pokaże dokładniej, jak wygląda stan stawu. Często warto uzupełnić badanieo rezonans magnetyczny. Podczas tego badania w „tubie” rejestrowane są obrazy poszczególnych warstw stawu. Czasami lekarz wykonuje dodatkowo badanie ultrasonograficzne lub bada krew pod kątem oznak bakteryjnego zapalenia. Wszystkie te badania dają dokładny obraz stanu stawu barkowego i otaczających tkanek. Artroskopia to zabieg minimalnie inwazyjny służący do postawienia dokładnej diagnozy i jednoczesnego leczenia operacyjnego. Film pokazuje przebieg zabiegu:
Konserwatywne metody leczenia artrozy barku
Podobnie jak w przypadku wielu chorób, również w przypadku artrozy barku obowiązuje zasada: im wcześniej zostanie ona leczona, tym lepsze będą możliwe wyniki leczenia. Jeśli zużycie nie jest jeszcze zbyt zaawansowane, można je leczyć zachowawczo, czyli bez operacji.
W tym celu można zastosować różne metody:
- Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne hamują ostre ograniczenia ruchomości oraz dalsze niszczenie tkanki.
- Ćwiczenia fizjoterapeutyczne wzmacniają bark i korygują nieprawidłową postawę. Zapobiegają one również sztywnieniu mięśni i ścięgien.
- Zmiany w codziennym trybie życia sprawiają, że ramię nie jest dalej nieprawidłowo obciążane.
- Fizjoterapia wykorzystuje ciepło, zimno lub bodźce elektryczne, które łagodzą ból i wspomagają gojenie.
- Czasami zabiegi infiltracyjne z użyciem kortyzonu, kwasu hialuronowego lub osocza własnego pacjenta (PRP) mogą przynieść długotrwałą ulgę w dolegliwościach.
Możliwe operacje w przypadku artrozy barku
Jeśli zużycie stawu barkowego nie może być już wystarczająco leczone metodami zachowawczymi, w ramach chirurgii barku rozważa się różne operacje. Lekarz usuwa ogniska zapalne w barku lub naprawia ewentualne urazy.
Jeśli nawet te metody nie są już wystarczające, można wszczepić protezę barku, czyli sztuczny staw barkowy.
Rokowanie w przypadku artrozy barku
Zużycie chrząstki w stawach nie jest całkowicie uleczalne. Jednak dzięki różnym metodom można zatrzymać postęp choroby i złagodzić ból. Dzięki leczeniu zachowawczemu lub operacyjnemu jakość życia pacjentów znacznie się poprawia, ból ustępuje lub znika całkowicie, a ruchomość może ulec poprawie lub zostać całkowicie przywrócona.
To, jak dobre są rokowania, zależy w dużej mierze od konkretnego przypadku. Ogólnie rzecz biorąc, im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym lepsze będą wyniki. Nie czekaj więc zbyt długo i w razie dolegliwości jak najszybciej zgłoś się do specjalisty!
FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących artrozy barku (omartrozy)
Jakie są typowe objawy artrozy barku?
Artroza barku objawia się stopniowo. Głównym objawem jest głęboki ból barku, który często promieniuje do ramienia. Początkowo dolegliwości te pojawiają się tylko przy obciążeniu, później osoby dotknięte chorobą cierpią również w nocy na bóle spoczynkowe, co uniemożliwia leżenie na dotkniętym barku. Wraz z postępującym zużyciem chrząstki w stawie barkowym zmniejsza się ruchomość i dochodzi do odczuwalnych ograniczeń ruchowych w barku. Pacjenci często zauważają chrzęst, gdy kości ocierają się o siebie.
Jak wygląda leczenie zachowawcze artrozy barku?
Leczenie zachowawcze jest pierwszym krokiem w leczeniu artrozy barku. Ma ono na celu zahamowanie stanu zapalnego i złagodzenie bólu. Obejmuje to leki przeciwbólowe (analgetyki) i maści przeciwzapalne. Istotnym elementem jest fizjoterapia, mająca na celu wzmocnienie mięśni i utrzymanie ruchomości barku. Pomocna może być również terapia fizyczna, taka jak stosowanie ciepła lub zimna. W przypadku ostrych nawrotów ulgę może przynieść zastrzyk z kortyzonu lub kwasu hialuronowego podany bezpośrednio do szczeliny stawowej.
Kiedy konieczna jest operacja w przypadku omartrozy?
Operację rozważa się zazwyczaj wtedy, gdy leczenie zachowawcze przez dłuższy czas nie przynosi poprawy, a zanik chrząstki w stawie barkowym jest bardzo zaawansowany. Jeśli ból i ograniczenia ruchowe znacznie obniżają jakość życia, zabieg operacyjny jest często nieunikniony. W zależności od stanu pierścienia rotatorów i kości można wszczepić protezę anatomyczną lub odwróconą, aby zastąpić staw barkowy.
Jakie czynniki sprzyjają wystąpieniu artrozy stawu barkowego?
Oprócz zużycia związanego z wiekiem (artroza pierwotna) istnieje wiele czynników sprzyjających artrozie barku. Należą do nich wcześniejsze urazy, takie jak złamania głowy kości ramiennej lub zwichnięcia (artroza wtórna). Częstą przyczyną jest tzw. artropatia defektowa, w której przewlekłe pęknięcie pierścienia rotatorów powoduje, że głowa kości ramiennej uderza o dach barku i łopatkę, co niszczy chrząstkę. Również choroby zapalne, takie jak reumatyzm, atakują chrząstkę stawową.
Jak stawia się diagnozę artrozy barku?
W celu zdiagnozowania artrozy barku ortopeda przeprowadza najpierw badanie fizykalne, podczas którego sprawdza ruchomość i punkty bólowe. Aby dokładnie ocenić stopień zużycia chrząstki, konieczne jest wykonanie badań obrazowych. Zdjęcie rentgenowskie pokazuje zwężoną szczelinę stawową i wyrostki kostne (osteofity). Badanie MRI lub CT dostarcza informacji na temat stanu ścięgien i mięśni, co jest ważne przy planowaniu leczenia operacyjnego.
Co można zrobić samodzielnie, aby złagodzić objawy?
Aby spowolnić postęp choroby, należy unikać prac wykonywanych nad głową i dużych obciążeń. Regularne, delikatne ruchy ramieniem (np. ćwiczenia wahadłowe) zapobiegają sztywnieniu. Zbilansowana dieta i kontrola wagi odciążają organizm ogólnie, nawet jeśli bark nie jest stawem obciążonym. W przypadku ostrych bólów barku często pomaga chłodzenie, a w przypadku dolegliwości przewlekłych raczej ciepło, które rozluźnia mięśnie.
Jaką rolę odgrywa fizjoterapia?
Fizjoterapia jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania barku. Dzięki ukierunkowanym ćwiczeniom wzmacnia się mięśnie wokół łopatki i głowy kości ramiennej. Stabilizuje to staw i odciąża uszkodzone powierzchnie stawowe. Doświadczony fizjoterapeuta pokaże ćwiczenia, które poprawiają ruchomość bez ponownego podrażniania stanu zapalnego.
Czy istnieją specjaliści od artrozy barku?
Tak, leczenie artrozy barku należy powierzyć specjaliście ortopedii i chirurgii urazowej. Specjalista chirurgii barku może ocenić, z jaką postacią artrozy barku mamy do czynienia i czy najlepszym rozwiązaniem jest terapia zachowująca staw, czy też zastosowanie protezy barku. Przed poważnym zabiegiem zawsze należy zasięgnąć informacji na temat artrozy barku i zasięgnąć drugiej opinii.
