W 2008 roku aktor Mel Gibson opowiedział o swojej diagnozie w filmie dokumentalnym „Acting Class of 1977”. Jest on dobrym przykładem na to, że również osoby cierpiące na zaburzenia psychiczne są zdolne do osiągania wielkich sukcesów. Jednocześnie taka choroba wiąże się ze szczególnym ryzykiem. Zaburzenia afektywne dwubiegunowe charakteryzują się bowiem podwyższonym wskaźnikiem samobójstw wynoszącym 15 procent (wysoki wskaźnik współwystępowania). (Źródło: Deutsches Ärzteblatt; DOI: 10.3238)
Choroba afektywna dwubiegunowa przebiega bardzo różnie u poszczególnych osób. Z tego powodu obraz kliniczny nie zawsze jest łatwy do rozpoznania.
- Osoby cierpiące na ciężką manię mogą rozwinąć psychozy, którym towarzyszą na przykład urojenia prześladowcze lub mania wielkości.
- Osoby z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I wykazują wyraźne objawy depresji i manii.
- Osoby z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu II również wykazują naprzemienne epizody depresji i manii. Jednak w tym przypadku mania ma łagodniejszy przebieg (hipomania).
- Łagodniejszą formą zaburzeń afektywnych dwubiegunowych jest cyklotymia. W przypadku cyklotymii osoba dotknięta chorobą odczuwa silne wahania nastroju przez co najmniej dwa lata. Są one jednak słabsze niż w fazach depresyjno-maniakalnych.
- W przebiegu cyklu szybkiego fazy maniakalne i depresyjne często się zmieniają. W łagodniejszych przypadkach pacjenci doświadczają czterech faz depresyjnych lub maniakalnych w ciągu roku. W skrajnych przypadkach obserwuje się codzienne zmiany między depresją a manią przez co najmniej cztery dni w tygodniu.
Objawy epizodu depresyjnego
Jak już wspomniano, podczas fazy depresyjnej ludzie cierpią na obniżony nastrój i zmniejszoną motywację. Ponadto tracą zainteresowanie rzeczami, które dotychczas były dla nich ważne. Więcej informacji na temat obrazu klinicznego depresji można znaleźć na naszych stronach.
Jeśli epizod depresyjny występuje w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym, diagnoza zgodnie z ICD-10 (katalogiem diagnostycznym Światowej Organizacji Zdrowia) brzmi: F31.3. zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie epizod depresyjny o nasileniu łagodnym lub umiarkowanym bez objawów psychotycznych.
Ciężkie epizody depresyjne otrzymują w tym kontekście kod F31.4.
Podczas fazy depresyjnej nastrój jest przygnębiony @ MP Studio /AdobeStock
Objawy manii
Fazy maniakalne charakteryzują się następującymi głównymi objawami:
- Podwyższony nastrój
- Drażliwość
- Zwiększona energia
- Zwiększona aktywność
Przykład tego, jak podwyższony nastrój i drażliwość współgrają ze sobą: osoba w ostrej fazie maniakalnej nieustannie przemawia do swojej partnerki. Mówi jej, że zamierza ostatecznie rzucić pracę i wyruszyć na Szlak św. Jakuba. Podczas rozmowy szuka w Internecie odpowiedniego lotu. Jest bardzo podekscytowany tym pomysłem. Partnerka wyjaśnia, że nie rozumie jego planu. Nigdy wcześniej nie wspominał o takich pragnieniach. Jest zaniepokojona tym, jak lekkomyślnie ryzykuje swoją pracę. Na jej zastrzeżenia reaguje wybuchowo i kwestionuje związek.
Jeśli u osoby dotkniętej chorobą występują jedynie łagodne objawy, lekarze mówią o fazie hipomanicznej.
W skrajnych fazach podwyższonego nastroju (manii) osoby z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi są wylewne, aktywne, drażliwe, zmienny i niespokojne @ LunaLu /AdobeStock
Objawy faz hipomanicznych
Epizod hipomanii występuje, gdy osoba dotknięta chorobą przez co najmniej cztery kolejne dni ma niezwykle podekscytowany lub euforyczny nastrój.
Jednocześnie występują co najmniej trzy z poniższych cech:
- Zmniejszona potrzeba snu
- Nieostrożne lub ryzykowne zachowanie
- Zwiększona towarzyskość
- Gadatliwość
- Problemy z koncentracją
- Wewnętrzny niepokój
- Potrzeba aktywności
- Zwiększone pożądanie seksualne
W takich fazach wydajność i kreatywność osób dotkniętych chorobą znacznie przewyższają normę. Objawy niekoniecznie muszą być na tyle silne, aby osoba dotknięta chorobą doświadczała wykluczenia lub utraty pracy.
Ponieważ choroba afektywna dwubiegunowa ma różne postacie, jej diagnoza jest trudna. Przeglądowe badanie przeprowadzone w Kanadzie wykazało, że średnio mija sześć lat, zanim pacjent otrzyma diagnozę.
Dlaczego trwa to tak długo? Choroby psychiczne, w tym choroba afektywna dwubiegunowa, nie mogą być dotychczas łatwo zmierzone za pomocą wyników badań laboratoryjnych.
Wielu pacjentów zgłasza się do lekarza w fazie depresyjnej. Gdy czują się lepiej, ponieważ wpadają w stan hipomanii, przerywają leczenie. Czują się dobrze i prawie nie zdają sobie sprawy z choroby.
Inny ważny aspekt: od 70 do 80 procent zaburzeń afektywnych dwubiegunowych zaczyna się od depresji. Wskazówki na chorobę afektywną dwubiegunową dostarczają konkretne aspekty.
Pacjent:
- Bardzo niestabilny emocjonalnie
- ma spowolnienie psychomotoryczne (np. mimika)
- Wykazuje objawy psychotyczne (urojenia)
- informuje o członkach rodziny, u których zdiagnozowano chorobę afektywną dwubiegunową
Ponadto choroba pojawia się w młodym wieku, a jej przebieg zmienia się gwałtownie.
Około jednego do trzech procent ludzi cierpi w ciągu swojego życia na zaburzenia afektywne dwubiegunowe. Choroba dotyka w równym stopniu mężczyzn i kobiety. Na przykład depresja jednobiegunowa występuje częściej u kobiet.
Niemieckie Towarzystwo Zaburzeń Afektywnych Dwubiegunowych informuje na swojej stronie internetowej, że osoby z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi często cierpią na inne choroby psychiczne.
Należą do nich:
Zaburzenie afektywne dwubiegunowe może dotknąć zasadniczo każdego człowieka. Ryzyko zachorowania jest indywidualne i zróżnicowane. W większości przypadków choroba ujawnia się we wczesnej dorosłości.
Jak dotąd medycyna nie zdołała ustalić jednoznacznej przyczyny występowania zaburzeń afektywnych dwubiegunowych. Dlatego eksperci zakładają, że jest to proces wieloczynnikowy. Oznacza to, że różne czynniki w różnych kombinacjach mogą wywołać zaburzenia afektywne dwubiegunowe. Termin specjalistyczny określający to zjawisko to model biopsychospołeczny.
Przykłady takich czynników to:
- Zmiany w metabolizmie mózgu: zaburzenia równowagi neuroprzekaźników, takich jak serotonina, dopamina i noradrenalina
- Czynniki genetyczne: zgodnie z aktualnym stanem badań zaburzenie afektywne dwubiegunowe nie jest bezpośrednio dziedziczne, ale podatność na nie już tak.
- Krytyczne wydarzenia życiowe
- Zmiany hormonalne (okres dojrzewania, ciąża, menopauza)
- Czynniki środowiskowe: przewlekły stres, traumatyczne przeżycia (nagła śmierć bliskiej osoby, wypadek) lub inne przełomowe doświadczenia mogą być potencjalnymi czynnikami wywołującymi chorobę.
Osoby z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi zazwyczaj poddawane są psychoterapii. W niektórych przypadkach wskazane może być dodatkowo wspomagające leczenie farmakologiczne. Terapia ma na celu złagodzenie aktualnych objawów i zapobieganie nawrotom.
W leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej za główny filar uznaje się metody psychoterapeutyczne, takie jak terapia behawioralna. Psychoterapeuta bierze pod uwagę indywidualne problemy pacjenta, ale także jego mocne strony.
Osoba dotknięta chorobą ćwiczy strategie, które pomagają jej radzić sobie z chorobą. Jest to bardzo ważne, ponieważ pozwala jej to zyskać pewność siebie i aktywnie pracować nad powrotem do zdrowia.
W niektórych przypadkach lekarze angażują w terapię członków rodziny. Jeśli to możliwe, powinno to nastąpić już na początku terapii, o ile pacjent wyrazi na to zgodę.
W przypadku manii często stosuje się leki. Te tak zwane leki stabilizujące fazy (na przykład lit) nie są w stanie w stu procentach zapobiec ponownemu wystąpieniu epizodu. Zmniejszają jednak ryzyko nawrotu i łagodzą ewentualne nowe zaostrzenia choroby. W połączeniu z psychoterapią leczenie to znacznie obniża ryzyko nawrotu.
Ekstremalne wahania nastroju są bardzo obciążające dla bliskich i osób z najbliższego otoczenia. Pomocne może być, jeśli bliscy dogłębnie zapoznają się ze skutkami i objawami choroby afektywnej dwubiegunowej. Dzięki temu będą mogli właściwie ocenić zachowanie osoby chorej i lepiej ją zrozumieć.
Ciągła sztuka balansowania
Jeśli bliscy chcą wspierać pacjenta w ostrej fazie choroby, potrzebują uważności i spokoju. Znajdują się w ciągłym balansowaniu między zachowaniem dystansu a okazywaniem troski. Z jednej strony należy okazywać współczucie osobie dotkniętej chorobą. Jednocześnie członkowie rodziny muszą uważać, aby się nie wyczerpać ani nie zaniedbać własnego życia. To duże wyzwanie!
Grupa wsparcia dla bliskich
Dla bliskich sensowne może być dołączenie do grupy wsparcia dla bliskich. Tam mogą wymienić się doświadczeniami z innymi i uzyskać wsparcie. Dzięki temu czują się zrozumiani i mniej samotni.
Podobnie jak w przypadku wszystkich poważnych chorób, dla osób dotkniętych chorobą istnieją regionalne grupy wsparcia i fora internetowe. Niemieckie Towarzystwo Zaburzeń Afektywnych Dwubiegunowych wspiera również pracowników służby zdrowia cierpiących na zaburzenia afektywne dwubiegunowe, oferując im specjalne usługi. Szczególnie dla tych grup zawodowych (przede wszystkim lekarzy, personelu pielęgniarskiego i psychoterapeutów) diagnoza stanowi duże wyzwanie.
Zaburzenie afektywne dwubiegunowe stanowi ogromne wyzwanie dla osób dotkniętych tą chorobą i ich otoczenia. Pozytywnym aspektem jest to, że istnieją różne oferty terapeutyczne i wsparcia, które poprawiają jakość życia wszystkich.
