Hallux valgus: co naprawdę pomaga w walce z koślawym palcem dużym

W przypadku palucha koślawego pierwsza kość śródstopia przesuwa się na zewnątrz, a jednocześnie paluch zbliża się do pozostałych palców. W rezultacie staw podstawny palucha po wewnętrznej stronie stopy bardziej wystaje, tworząc charakterystyczny guzek.

Przyczyny są różnorodne – predyspozycje rodzinne, osłabienie więzadeł i ścięgien lub określony kształt stopy mogą sprzyjać jego powstawaniu. Pewną rolę mogą odgrywać również choroby, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów. Ciasne lub zwężające się w przodzie buty mogą pogłębiać istniejącą wadę ustawienia i zwiększać nacisk na guzek. Szczególnie wysokie obcasy dodatkowo zmieniają rozkład obciążenia w przedniej części stopy.

Haluksów nie da się trwale skorygować anatomicznie za pomocą metod zachowawczych. Można jednak częściowo złagodzić dolegliwości. Szczególnie ważne jest przy tym odpowiednie obuwie. Przednia część stopy powinna mieć wystarczająco dużo miejsca, aby palce nie były ściśnięte. Płaskie buty mogą dodatkowo zmniejszyć obciążenie.

Stosuje się również szyny, wkładki ortopedyczne i fizjoterapię. Szyny mogą tymczasowo ustawić paluch w korzystniejszej pozycji, ale nie należy oczekiwać trwałej korekty deformacji. Aktualne wytyczne zalecają środki zachowawcze przede wszystkim w celu złagodzenia dolegliwości. Ukierunkowane ćwiczenia mogą wzmocnić mięśnie stopy i zachować jej ruchomość. W przypadku bólu, w zależności od indywidualnej sytuacji, można dodatkowo stosować przeciwzapalne leki przeciwbólowe.

Operacji nie należy przeprowadzać wyłącznie ze względu na wygląd stopy. Decydujące znaczenie mają dolegliwości i ograniczenia funkcjonalne.

Operacja może wchodzić w grę zwłaszcza wtedy, gdy:

• ból utrzymuje się pomimo zastosowania metod zachowawczych
• noszenie zwykłego obuwia staje się praktycznie niemożliwe
• ruchomość stopy jest znacznie ograniczona
• deformacja znacznie utrudnia codzienne funkcjonowanie
• pojawiają się kolejne wady ustawienia palców

Aktualne wytyczne S2e wymieniają objawowego palucha koślawego po nieskutecznym leczeniu zachowawczym jako typowe wskazanie do operacji.

Nie ma jednej „operacji palucha koślawego”. Metoda operacyjna jest indywidualnie dostosowywana do rodzaju i stopnia nasilenia deformacji. W przypadku łagodniejszych deformacji można na przykład wykonać korekty kostne w okolicy pierwszej kości śródstopia. W przypadku bardziej wyraźnych zmian konieczne mogą być inne metody korekcyjne.

Celem nie jest po prostu wizualne wyprostowanie palucha, ale korekta osi kości, poprawa rozkładu obciążenia w przedniej części stopy oraz zachowanie jak największej funkcjonalności stawu śródstopno-paliczkowego palucha.

Opieka pooperacyjna zależy w dużym stopniu od wybranej metody operacyjnej. W wielu przypadkach stopę można obciążać już wcześnie, nosząc specjalne obuwie odciążające lub terapeutyczne. Dokładny termin zezwolenia na obciążanie ustala zespół leczący. Obrzęki są całkowicie normalne i mogą utrzymywać się przez dłuższy czas. Szczególnie po operacji stopy może minąć kilka miesięcy, zanim obrzęk całkowicie ustąpi i będzie można wygodnie nosić zwykłe obuwie.

Fizjoterapia i ukierunkowane ćwiczenia ruchowe mogą pomóc w przywróceniu ruchomości palucha.

Operacja koryguje istniejącą wadę ustawienia, ale nie eliminuje wszystkich czynników, które ją spowodowały. Dlatego czasami może dojść do nawrotu. Nawet po udanej operacji warto nosić dobrze dopasowane obuwie. Zmniejsza ono nacisk na przednią część stopy i może zapobiegać dolegliwościom.

Ważne jest również, aby nie oceniać skuteczności leczenia wyłącznie na podstawie wyglądu stopy. Decydujące znaczenie mają ból, ruchomość, wytrzymałość oraz funkcjonowanie w życiu codziennym.

Haluks nie musi być leczony, o ile nie powoduje dolegliwości. W przypadku bolesnych deformacji odpowiednie obuwie, fizjoterapia i inne środki zachowawcze mogą początkowo złagodzić dolegliwości. Jeśli to nie wystarczy, a codzienne funkcjonowanie jest znacznie ograniczone, operacja może skorygować deformację. Wybór odpowiedniej metody zależy od indywidualnej budowy anatomicznej i stopnia zmiany.