Wypadnięcie krążka międzykręgowego w odcinku lędźwiowym kręgosłupa: kiedy warto poczekać, a kiedy konieczna jest operacja?

Pomiędzy trzonami kręgowymi znajdują się krążki międzykręgowe. Działają one jak elastyczne amortyzatory i umożliwiają ruchy kręgosłupa. Składają się z zewnętrznego pierścienia włóknistego i bardziej miękkiego jądra. Gdy pierścień włóknisty pęka, a tkanka krążka międzykręgowego wydostaje się na zewnątrz, może uciskać korzeń nerwowy.

W przypadku przepukliny dysku w odcinku lędźwiowym podrażnienie często dotyczy nerwów biegnących w kierunku nogi. Z tego powodu ból może promieniować od dolnej części pleców przez pośladki aż do uda, podudzia lub stopy. W zależności od tego, który korzeń nerwowy jest dotknięty, określone obszary skóry mogą stać się zdrętwiałe lub poszczególne mięśnie mogą stracić siłę.

Wypadnięcie krążka międzykręgowego w odcinku szyjnym kręgosłupa zazwyczaj powoduje dolegliwości w okolicy szyi, ramion i rąk. Mrowienie lub drętwienie może sięgać aż do poszczególnych palców. W przypadku silniejszego ucisku może dojść również do osłabienia siły ręki lub zaburzeń motoryki małej.

Nie każda zmiana w krążku międzykręgowym widoczna na rezonansie magnetycznym powoduje dolegliwości. Wynik badania obrazowego nie wystarcza zatem do podjęcia decyzji o leczeniu. Decydujące znaczenie ma to, czy dolegliwości i wyniki badania są zgodne z widocznymi zmianami.

Nie każdy wypadnięcie krążka międzykręgowego wymaga operacji. Jeśli nie występują istotne zaburzenia neurologiczne, często najpierw próbuje się leczenia zachowawczego. Obejmuje ono leczenie bólu, aktywność ruchową oraz, w razie potrzeby, fizjoterapię. Długotrwałe leżenie w łóżku nie jest obecnie zalecane, ponieważ dłuższa bezczynność może osłabić mięśnie i utrudnić powrót do codziennego życia.

Również sam organizm może przyczynić się do poprawy stanu zdrowia. Tkanka przepukliny dyskowej, która się wydostała, może zostać częściowo rozłożona przez układ odpornościowy. Dzięki temu nacisk na dotknięty korzeń nerwowy może z czasem zmniejszyć się. U wielu pacjentów dolegliwości ustępują zatem w ciągu kilku tygodni.

Istnieją dolegliwości, w przypadku których nie należy po prostu czekać. Należą do nich nowo pojawiające się lub nasilające się objawy paraliżu. Również problemy z oddawaniem moczu lub wypróżnianiem mogą wskazywać na znaczne ucisknięcie nerwów. Szczególnie poważnie należy traktować drętwienie w tzw. obszarze bryczesowym. Chodzi tu o okolice odbytu i narządów płciowych oraz wewnętrzną stronę ud. Jeśli takie dolegliwości pojawiają się w związku z przepukliną dysku, przyczyną może być tzw. zespół ogona końskiego.

W tym przypadku włókna nerwowe w dolnej części kanału kręgowego są silnie uciskane. Jest to stan nagły i wymaga natychmiastowej diagnostyki. W takich przypadkach konieczna może być pilna operacja, aby w miarę możliwości zapobiec trwałym uszkodzeniom nerwów.

Jeśli konieczna jest operacja, przy odpowiednich warunkach zabieg często można wykonać poprzez niewielki dostęp. W przypadku zabiegów mikrochirurgicznych obszar operacyjny jest widoczny pod powiększeniem optycznym. Usuwana jest przede wszystkim tkanka krążka międzykręgowego, która uciska dotknięty nerw. W zależności od lokalizacji i wielkości przepukliny rozważa się również zabiegi endoskopowe. Polega to na wprowadzeniu endoskopu do obszaru operacyjnego przez niewielki nacięcie. Wybór techniki zależy między innymi od położenia przepukliny i uwarunkowań anatomicznych.

Celem operacji jest odciążenie korzenia nerwowego. Operacja może prowadzić do szybkiej poprawy objawów promieniujących, zwłaszcza w przypadku wyraźnego ucisku nerwów. Nie jest ona jednak pozbawiona ryzyka i dlatego nie zawsze stanowi najlepsze rozwiązanie w przypadku każdego przepukliny dysku. W przypadku planowanej operacji należy zatem wspólnie rozważyć objawy, wyniki badania neurologicznego oraz wyniki badań obrazowych.

Nie każdy zabieg na krążku międzykręgowym ma ten sam cel. U wybranych pacjentów z poważnie uszkodzonym krążkiem międzykręgowym można na przykład rozważyć wszczepienie protezy krążka międzykręgowego, aby w miarę możliwości zachować ruchomość dotkniętego odcinka kręgosłupa.

Inną możliwością jest zesztywnienie, zwane medycznie spondylodezą. Polega ono na trwałym połączeniu sąsiednich kręgów. Może to być konieczne w przypadku niektórych form niestabilności kręgosłupa lub wyraźnych zmian zwyrodnieniowych.

Po operacji krążka międzykręgowego mobilizacja rozpoczyna się zazwyczaj wcześnie. To, jak szybko pacjenci będą mogli powrócić do pracy, uprawiać sport lub wykonywać czynności wymagające wysiłku fizycznego, zależy od rodzaju zabiegu i przebiegu gojenia.

Fizjoterapia może pomóc w odzyskaniu ruchomości i siły mięśniowej. Najczęściej skupia się ona na ćwiczeniach pleców, brzucha i nóg. Celem jest stopniowe przyzwyczajanie organizmu do normalnych obciążeń.

Również w życiu codziennym ważna jest postawa przyjazna dla pleców. Obejmuje to na przykład regularną aktywność fizyczną oraz możliwie równomierne obciążenie kręgosłupa. Oczywiście po operacji należy unikać podnoszenia ciężarów. Jeśli po zabiegu ponownie pojawią się silne bóle promieniujące, uczucie drętwienia lub utrata siły, należy zasięgnąć porady lekarza w celu ustalenia przyczyny.

Wypadnięcie krążka międzykręgowego nie zawsze wymaga operacji. Jeśli nie występują zaburzenia neurologiczne, a dolegliwości ustępują, wystarczające może być leczenie zachowawcze. Jeśli natomiast pojawiają się porażenia, zaburzenia czynności pęcherza lub jelit albo drętwienie w okolicy pośladków, konieczna jest natychmiastowa konsultacja lekarska. Wybór odpowiedniego leczenia zależy zawsze od indywidualnych wyników badań.