Kamienie żółciowe: kiedy są nieszkodliwe – a kiedy trzeba usunąć pęcherzyk żółciowy

Pęcherzyk żółciowy znajduje się poniżej wątroby i magazynuje wytworzony tam żółć. Pomiędzy posiłkami żółć ta ulega zagęszczeniu, a w razie potrzeby jest uwalniana do jelita cienkiego, gdzie wspomaga trawienie tłuszczów. Kamienie żółciowe mogą powstawać, gdy składniki żółci tracą równowagę, co prowadzi do tworzenia się kryształów. Większość kamieni składa się głównie z cholesterolu. Rzadziej są to kamienie barwnikowe, zawierające między innymi bilirubinę.

Ryzyko wzrasta między innymi wraz z wiekiem oraz w przypadku obciążenia rodzinnego. Również ciąża, pewne czynniki hormonalne, cukrzyca, znaczna nadwaga oraz gwałtowna utrata masy ciała mogą sprzyjać ich powstawaniu. Również agoniści receptora GLP-1, stosowani w leczeniu cukrzycy i w celu zmniejszenia masy ciała, wiążą się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia kamieni żółciowych i innych chorób dróg żółciowych. W szeroko zakrojonej analizie badań z randomizacją ryzyko to było podwyższone, zwłaszcza przy wyższych dawkach i dłuższym stosowaniu. Również sama znaczna utrata masy ciała może sprzyjać tworzeniu się kamieni.

Wiele kamieni żółciowych wykrywa się przypadkowo podczas badania ultrasonograficznego, jednak dopóki nie powodują one typowych dolegliwości, leczenie zazwyczaj nie jest konieczne.

Sytuacja wygląda inaczej, gdy wielokrotnie występują typowe kolki żółciowe lub pojawiają się powikłania. Wówczas usunięcie pęcherzyka żółciowego może być jak najbardziej wskazane.

Typowe powikłania to na przykład:

• zapalenie pęcherzyka żółciowego
• Niedrożność przewodu żółciowego
• Zapalenie dróg żółciowych
• Zapalenie trzustki

W przypadku ostrego zapalenia lub niedrożności przewodu żółciowego oprócz operacji może być konieczna również interwencja endoskopowa.

Kolka żółciowa pojawia się, gdy kamień blokuje odpływ z pęcherzyka żółciowego. Charakterystyczne są nagłe, silne bóle w prawej lub środkowej części górnej części brzucha, które mogą promieniować do pleców lub prawego ramienia. Bóle te często pojawiają się po posiłku zawierającym tłuste potrawy, mogą być bardzo intensywne i utrzymywać się przez dłuższy czas.

Dodatkowo mogą wystąpić nudności i wymioty. Gorączka lub dreszcze wskazują raczej na stan zapalny. Żółte zabarwienie skóry lub oczu może sugerować, że kamień przedostał się do większego przewodu żółciowego.

Niestety, istniejące kamienie żółciowe nie ulegają rozpuszczeniu dzięki specjalnej diecie. Zwłaszcza bardzo tłuste i obfite posiłki mogą wywoływać dolegliwości, ponieważ po spożyciu pokarmu pęcherzyk żółciowy kurczy się. To, które produkty faktycznie powodują problemy, różni się w zależności od osoby.

Często wystarczy rozłożyć mniejsze posiłki na cały dzień i na początku ograniczyć spożycie szczególnie tłustych potraw. Należą do nich na przykład bardzo tłuste mięso, potrawy smażone w głębokim tłuszczu lub szczególnie obfite sosy śmietanowe. Wskazana jest jak najbardziej zbilansowana dieta z wystarczającą ilością warzyw, produktów pełnoziarnistych i innych pokarmów bogatych w błonnik. Natomiast radykalna dieta lub ekstremalne posty nie są odpowiednim sposobem leczenia kamieni żółciowych.

Jeśli kamienie żółciowe wielokrotnie powodują dolegliwości lub prowadzą do powikłań, często usuwa się cały pęcherzyk żółciowy. Zabieg ten nazywa się cholecystektomią. Samo usunięcie kamieni żółciowych nie wyeliminowałoby ryzyka powstania nowych kamieni w pozostałym pęcherzyku żółciowym.

Obecnie pęcherzyk żółciowy usuwa się najczęściej metodą minimalnie inwazyjną w ramach laparoskopii. W tym celu wykonuje się kilka niewielkich nacięć, przez które wprowadza się kamerę i narzędzia chirurgiczne.

W technice jednoportowej dostęp odbywa się w okolicy pępka poprzez pojedyncze, niewielkie nacięcie skóry. Dzięki temu blizny są mniej widoczne. Metoda ta jest bardziej wymagająca technicznie i nie nadaje się do każdego przypadku. Badania wskazują przede wszystkim na korzyści w zakresie efektu kosmetycznego. Jeśli kamienie znajdują się nie tylko w pęcherzyku żółciowym, ale także w głównym przewodzie żółciowym, często można je usunąć endoskopowo. W tym celu endoskop wprowadza się przez usta i przewód pokarmowy aż do przewodu żółciowego.

Pęcherzyk żółciowy nie jest niezbędny do produkcji żółci, ponieważ jest ona nadal wytwarzana przez wątrobę. Po usunięciu pęcherzyka żółć przepływa przez przewody żółciowe do jelita, zamiast być wcześniej magazynowana w pęcherzyku żółciowym.

Większość osób po cholecystektomii może ponownie normalnie się odżywiać. Nie jest wymagana żadna specjalna, długotrwała dieta. U niektórych pacjentów początkowo mogą wystąpić luźniejsze stolce, częstsze wypróżnienia lub biegunki, zwłaszcza po posiłkach bardzo tłustych.

Ważne jest również to, że operacja eliminuje typowe kolki spowodowane kamieniami żółciowymi, ale nie gwarantuje, że wszystkie wcześniejsze dolegliwości trawienne znikną. Uczucie pełności lub wzdęcia mogą na przykład mieć inną przyczynę.

Kamienie żółciowe nie zawsze wymagają leczenia. Jeśli nie dają one żadnych objawów, zazwyczaj wystarczy obserwacja. Natomiast nawracające kolki lub powikłania mogą wymagać usunięcia pęcherzyka żółciowego. W przypadku silnego bólu w górnej części brzucha, gorączki, żółtaczki lub uporczywych wymiotów należy jak najszybciej zasięgnąć porady lekarza w celu ustalenia przyczyny.