Prof. dr med. Oliver P. Gautschi jest wybitnym ekspertem w dziedzinie chirurgii kręgosłupa, posiadającym imponującą karierę i bogate doświadczenie w leczeniu schorzeń kręgosłupa. Swoją karierę medyczną rozpoczął po ukończeniu studiów medycznych na Uniwersytecie w Bazylei, gdzie uzyskał również stopień doktora. Jako specjalista w dziedzinie neurochirurgii wcześnie wyspecjalizował się w chirurgii kręgosłupa i nieustannie poszerzał swoją wiedzę specjalistyczną.
Jego wiedza specjalistyczna obejmuje całe spektrum chirurgii kręgosłupa, od zabiegów minimalnie inwazyjnych po złożone operacje nowotworów i urazów kręgosłupa. Prof. dr Gautschi przywiązuje szczególną wagę do metod zachowujących ruchomość (o ile to możliwe) oraz technik minimalnie inwazyjnych, aby zapewnić pacjentom optymalny powrót do zdrowia. Jego doświadczenie obejmuje również nawigację podczas zabiegów kręgosłupowych, co pozwala mu zapewnić wyjątkową precyzję i bezpieczeństwo leczenia.
Jednym z głównych obszarów jego pracy są również badania kliniczne w dziedzinie chirurgii kręgosłupa. Jako członek Kliniki Neurochirurgii i Chirurgii Kręgosłupa Szwajcarii Centralnej w Hirslanden Klinik St. Anna w Lucernie, prof. dr Gautschi współpracuje w interdyscyplinarnym zespole wysoko wykwalifikowanych lekarzy i personelu pielęgniarskiego, aby zapewnić pacjentom kompleksową i indywidualną opiekę. Klinika jest wyposażona w najnowocześniejsze technologie i sprzęt najwyższej klasy, co pozwala na precyzyjną diagnostykę i leczenie.
Prof. dr Gautschi, dzięki swojej empatycznej opiece i osobistemu zaangażowaniu, w znacznym stopniu przyczynia się do tego, że pacjenci czują się pod dobrą opieką i osiągane są optymalne wyniki leczenia. Jego celem jest zapewnienie pacjentom lepszej jakości życia poprzez wysokiej klasy opiekę medyczną, ułatwienie wykonywania codziennych czynności, złagodzenie bólu oraz długotrwałe wspieranie ich zdrowia.
Szczególnie wymagające są operacje rewizyjne, które zazwyczaj wymagają niezwykle wysokiego poziomu wiedzy specjalistycznej. W tej sprawie redakcja Leading Medicine Guide rozmawiała ze specjalistą, prof. dr Oliverem Gautschim.
Kręgosłup jest złożonym i silnie obciążonym układem, który codziennie poddawany jest działaniu siły grawitacji. Z biegiem czasu różne czynniki, takie jak uszkodzenie implantu, infekcje lub osteoporoza, mogą prowadzić do powikłań, które wymagają ponownej operacji. Te tak zwane zabiegi rewizyjne stanowią wyzwanie i wymagają doświadczonych chirurgów oraz wyspecjalizowanych placówek. Operacji kręgosłupa często poprzedzają długie okresy intensywnych dolegliwości. Pacjenci mają wysokie oczekiwania wobec zabiegu, a dzięki najnowocześniejszym metodom i wysoce wyspecjalizowanej chirurgii wyniki leczenia są obecnie zazwyczaj ponadprzeciętnie dobre. Wykonanie operacji rewizyjnej jest trudniejsze niż pierwszego zabiegu, ponieważ często występuje blizna lub zmiany spowodowane poprzednim zabiegiem, a także anatomia jest zazwyczaj zmieniona. W zależności od przyczyny problemów można zastosować różne techniki w celu odciążenia nerwów, stabilizacji kręgów za pomocą śrub lub wspomagania procesu gojenia kości.
Po pierwszej operacji kręgosłupa mogą wystąpić różne powikłania, które mogą wymagać operacji rewizyjnej.
„Zasadniczo po operacji kręgosłupa mogą wystąpić te same objawy, co przed operacją. Są to bóle, zaburzenia motoryczne i czuciowe. Objawy te (zwłaszcza bóle) można zazwyczaj początkowo leczyć farmakologicznie. Jednak w zależności od nasilenia dolegliwości należy rozważyć operację rewizyjną. Jedną z najczęstszych przyczyn jest niepowodzenie zrostu, w którym zesztywnienie dwóch lub więcej kręgów nie dochodzi do końca, co prowadzi do bólu i niestabilności. Problemy z implantami, takie jak poluzowanie, pęknięcie lub przesunięcie śrub, płytek lub prętów, również mogą wymagać ponownej operacji. Ponadto nadmierna tkanka bliznowata wokół korzeni nerwowych może powodować ból lub objawy neurologiczne. Schorzenia, takie jak przepukliny dysków lub zwężenia kanału kręgowego, mogą nawrócić po udanej pierwszej operacji. Niewystarczająca stabilizacja kręgosłupa może prowadzić do ruchomości i niestabilności w operowanym obszarze, co może powodować dalsze dolegliwości. „Obecnie infekcje nie występują już tak często dzięki ustalonym procedurom leczenia, takim jak sterylizacja narzędzi, okołooperacyjna profilaktyka antybiotykowa oraz wczesne przygotowanie skóry i błon śluzowych nosa (słowo kluczowe: dekolonizacja)”, wyjaśnia prof. dr Gautschi na początku naszej rozmowy.
Procedury diagnostyczne przed operacją rewizyjną po wcześniejszym zabiegu na kręgosłupie mają kluczowe znaczenie dla zidentyfikowania dokładnej przyczyny utrzymujących się dolegliwości lub powikłań.
W porównaniu z badaniami przed pierwszą operacją procedury te mogą być bardziej dostosowane do występujących objawów i potencjalnych problemów. „Pacjent jest zazwyczaj kierowany ponownie przez lekarza rodzinnego z wyjaśnieniem, że występuje nowy lub coraz bardziej oporny na leczenie ból. Jeśli chodzi o niezbędne badania obrazowe, zazwyczaj wybieranym badaniem jest rezonans magnetyczny (MRI), ponieważ na przykład w przypadku przepukliny dysku na zwykłym zdjęciu rentgenowskim nie widać nic poza utratą wysokości krążka międzykręgowego. Nie da się uwidocznić kompensacji nerwowej. Również na tomografii komputerowej poszczególne segmenty są słabo widoczne. Jeśli jednak pacjent przeszedł już operację zesztywnienia, można również wykonać badanie SPECT-CT (Single Photon Emission Computed Tomography-Computed Tomography), czyli hybrydową technikę obrazowania łączącą dwie różne technologie: SPECT i CT. W tym przypadku do organizmu wstrzykuje się radioaktywne znaczniki. Znaczniki te emitują promieniowanie gamma, które jest rejestrowane przez specjalną kamerę w celu utworzenia trójwymiarowych obrazów funkcji narządów. W ten sposób uzyskuje się informacje o miejscach, w których występuje hipermetabolizm, czyli nadmierna aktywność, co może wskazywać na aktywną spondyloartrozę lub osteochondrozę – proces zwyrodnieniowy z aktywnym stanem zapalnym w stawie międzykręgowym lub w krążku międzykręgowym. W ciągu trzech godzin wykonuje się dwa zdjęcia. „W zależności od intensywności kolorów na zdjęciu można rozpoznać stopień aktywności” – mówi prof. dr Gautschi o szczególnych możliwościach diagnostycznych.
Porównując zdjęcia z obrazami sprzed pierwszej operacji, lekarze mogą rozpoznać zmiany, takie jak niepowodzenie implantu, poluzowanie, przesunięcie kręgów, infekcje, krwawienia, blizny lub objawy ucisku. Badanie neurologiczne ma również duże znaczenie dla oceny zakresu objawów neurologicznych, które mogły wystąpić po operacji. Sprawdzane są wówczas odruchy, czucie, siła mięśni i koordynacja w celu wykrycia ewentualnych uszkodzeń nerwów lub zaburzeń czynnościowych. Szczególną uwagę zwraca się przy tym na objawy, takie jak drętwienie, mrowienie, osłabienie lub porażenie, które mogą wskazywać na ucisk lub uszkodzenie nerwów. Badania funkcjonalne, takie jak zdjęcia rentgenowskie w pozycji zgięcia i wyprostu, mogą dostarczyć informacji na temat tego, jak kręgosłup zachowuje się pod obciążeniem. Te dynamiczne zdjęcia pokazują, czy w operowanym obszarze występuje niestabilność lub ograniczenie ruchomości, co mogłoby wskazywać na niepowodzenie zrostu lub poluzowanie implantów.
Operacje rewizyjne w chirurgii kręgosłupa stanowią złożone wyzwanie, wiążące się z wieloma zagrożeniami i trudnościami, zwłaszcza w porównaniu z zabiegami pierwotnymi.
Jedną z głównych trudności jest zmiana anatomii i jakości tkanek po poprzednich operacjach. Aby operacja rewizyjna przebiegła pomyślnie i bezpiecznie, niezbędna jest wysoka wiedza specjalistyczna. „Każda operacja rewizyjna stanowi większe ryzyko dla pacjenta i jest niezwykle dużym wyzwaniem dla całego zespołu na sali operacyjnej. Blizny i zmiany w strukturze tkanek mogą utrudniać przebieg operacji i utrudniać identyfikację struktur. Kolejne ryzyko wiąże się ze zwiększoną złożonością samej operacji. Wcześniejsze zabiegi mogą ograniczać widoczność operacyjną, co utrudnia orientację w polu operacyjnym. Często brakuje punktów orientacyjnych, co oznacza, że naturalna anatomia, którą znamy z nauki, nie jest już rozpoznawalna. „Może się zatem zdarzyć, że pacjent ma już tylko ogromną bliznę, co utrudnia znalezienie granic, a tym samym zwiększa ryzyko uszkodzenia mięśni i/lub nerwów przez używane ostre narzędzia” – wyjaśnia prof. dr Gautschi i dodaje: „Jeśli anatomia nie jest już normalna z powodu wcześniejszych operacji, a struktury kostne nie są już naprawdę widoczne, wówczas zazwyczaj potrzebna jest komputerowa technika nawigacyjna lub technika operacyjna oparta na obrazowaniu 3D, aby uzyskać lepszy widok na pole operacyjne i w razie potrzeby móc precyzyjnie dokonać korekty. Moim zdaniem powinno to być standardem w operacjach rewizyjnych, również ze względu na bezpieczeństwo pacjenta” – stwierdza prof. dr Gautschi.
Często stosowaną techniką jest usuwanie tkanki bliznowatej i zrostów w celu poprawy widoczności odpowiednich struktur anatomicznych. Umożliwia to precyzyjniejsze umieszczenie implantów i skuteczniejsze leczenie ucisku nerwów. Ponadto stabilność kręgosłupa można poprawić poprzez korektę nieprawidłowych ustawień i zastosowanie dodatkowych instrumentów. W celu wzmocnienia tkanki kostnej i przyspieszenia zrostu można zastosować materiały zastępcze kości, czynniki wzrostu lub substancje biologiczne, takie jak białka morfogenetyczne kości (BMP). Pomagają one przyspieszyć proces gojenia i poprawić integrację implantów.
„Operacja rewizyjna zawsze trwa nieco dłużej, ponieważ struktury anatomiczne uległy zmianie i mamy do czynienia z tkanką bliznowatą. Mamy tu częściowo pacjentów, którzy byli już wielokrotnie operowani, mają infekcje, krwiaki, nawracające przepukliny dyskowe. Im częściej pacjent był operowany, tym więcej ma blizn (z reguły), co wydłuża czas każdej operacji. Czas pobytu w szpitalu zależy od zakresu operacji rewizyjnej. Z reguły pacjent może wrócić do domu po 1–3 nocach. Jeśli wykonano zesztywnienie, pozostaje on w szpitalu nieco dłużej, zwłaszcza jeśli jest to osoba starsza” – wyjaśnia prof. dr Gautschi.
Okres rekonwalescencji i rehabilitacji po operacji rewizyjnej kręgosłupa różni się pod wieloma względami od okresu po pierwszej operacji.
Pacjenci wymagający operacji rewizyjnej często mają bardziej złożoną historię medyczną i są narażeni na większe ryzyko powikłań pooperacyjnych, takich jak infekcje lub krwawienia. Leczenie tych powikłań może w razie potrzeby wydłużyć okres rehabilitacji. Ponadto może zaistnieć konieczność ponownej manipulacji już osłabionymi mięśniami i tkankami, co prowadzi do dłuższego procesu gojenia. Może to wymagać więcej czasu na wzmocnienie mięśni i przywrócenie sprawności ruchowej.
„To, co pacjent może, a czego nie może robić w okresie rehabilitacji, zależy również od przyczyny i zakresu operacji rewizyjnej. Na przykład osoba, która po powtórnej operacji krążka międzykręgowego zbyt wcześnie podnosi ciężkie przedmioty, naraża się na ryzyko wczesnego nawrotu. W pierwszych tygodniach należy bezwzględnie unikać aktywności sportowej, a zwłaszcza przeciążania pleców. Mięśnie muszą się rehabilitować w dłuższej perspektywie, co jednak dobrze przebiega przy pomocy fizjoterapii. W przeciwieństwie do dawnych czasów, w każdym przypadku pożądana jest szybka mobilność, tak więc młodszy pacjent jest stawiany na nogi jeszcze w dniu operacji, a starszy czasami dopiero drugiego dnia. Rozpoczyna się skuteczne leczenie bólu, aby pacjent mógł się poruszać w jak największym stopniu. Wykonuję bardzo wiele operacji rewizyjnych i przyjmuję również wielu pacjentów z innych kantonów, a także z zagranicy. Średnio można powiedzieć, że 10–20% wszystkich pacjentów, którzy mieli już operację kręgosłupa, w ciągu swojego życia przechodzi co najmniej jedną operację rewizyjną. Nie musi to koniecznie wiązać się z nieudanymi operacjami pierwotnymi, ponieważ kręgosłup również się starzeje, a proces degeneracji postępuje. Niektórzy pacjenci potrzebują nawet więcej niż jednej operacji rewizyjnej – taka jest natura i częściowo wynika to również z uwarunkowań genetycznych. Na szczęście w Szwajcarii system opieki zdrowotnej jest tak zorganizowany, że każdy pacjent ma dostęp do chirurgii kręgosłupa w rozsądnym terminie i w rozsądnej odległości. Jednak często w mniejszych ośrodkach lub prywatnych gabinetach lokalna infrastruktura i możliwości monitorowania pooperacyjnego są zbyt ograniczone, aby np. bezpiecznie i sensownie przeprowadzić długotrwałe i złożone operacje rewizyjne” – stwierdza prof. dr Gautschi.
Z psychologicznego punktu widzenia operacja rewizyjna może stanowić większe obciążenie dla pacjenta. Rozczarowanie tym, że pierwsza operacja nie zakończyła się sukcesem, oraz niepewność co do wyniku rewizji mogą wpływać na motywację i przebieg rehabilitacji. Dlatego ważne jest, aby pacjenci i ich lekarze mieli realistyczne oczekiwania i opracowali indywidualny plan rehabilitacji, aby osiągnąć jak najlepsze wyniki. Ogólnie rzecz biorąc, operacja rewizyjna kręgosłupa często wymaga dłuższego czasu rekonwalescencji i intensywniejszej rehabilitacji w porównaniu z pierwszą operacją, ponieważ wiąże się z dodatkowymi wyzwaniami.
„Wskaźnik powodzenia po operacjach rewizyjnych nie zależy wyłącznie od samej operacji. Jeśli operacja przebiegła pomyślnie, podłoże kostne jest stabilne, śruby są mocno osadzone, obraz jest dobry, kręgosłup jest wyprostowany, a pacjent czuje się dobrze po 3–6 miesiącach, wówczas istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo, że kręgosłup się utrzyma. Jeśli jednak dojdzie na przykład do upadku i kręgosłup ulegnie dekompensacji lub u pacjenta rozwinie się postępująca osteoporoza lub zanik mięśni i dojdzie do złamania kręgu, wszystko może zacząć się od nowa. Zawsze zalecam moim pacjentom przychodzenie na kontrolę co 1–2 lata. A jeśli pacjenci zauważą nowe problemy, powinni zawsze zgłaszać się na czas, co też robią, jeśli czują się dobrze zaopiekowani” – mówi prof. dr Gautschi, opierając się na swoim doświadczeniu.
Zasięgnięcie drugiej opinii przed operacją rewizyjną, zwłaszcza w przypadku zabiegów z użyciem instrumentów ortopedycznych, jest pod pewnymi względami ważne i sensowne.
Po pierwsze, umożliwia pacjentowi podjęcie świadomej decyzji dotyczącej planu leczenia poprzez uwzględnienie różnych opinii medycznych i opcji. Sprzyja to autonomii pacjenta i zaufaniu do procesu medycznego. Ponadto druga opinia może pomóc w uniknięciu potencjalnie niepotrzebnych zabiegów. W niektórych przypadkach alternatywna metoda leczenia lub bardziej zachowawcze podejście mogą stanowić równie skuteczne rozwiązanie, bez konieczności ponoszenia ryzyka i obciążenia związanego z ponowną operacją. Druga opinia może również pomóc w wyjaśnieniu niejasności diagnostycznych i upewnieniu się, że planowany zabieg jest rzeczywiście najlepszą opcją dla pacjenta. Pomimo tych korzyści, uzyskanie drugiej opinii wiąże się również z pewnymi wyzwaniami.
Prof. dr Gautschi wyraźnie wypowiada się na temat drugiej opinii: „Druga opinia ma zazwyczaj sens w przypadku operacji rewizyjnych. Gdy bowiem dwóch kolegów potwierdza przebieg leczenia, pacjent jest niejako »ubezpieczony«. Problem pojawia się wtedy, gdy pacjent odczuwa ból, a nie jest do końca jasne, dlaczego. A jeśli pacjent chodzi od lekarza do lekarza, a każdy mówi coś innego, to nie pomaga to pacjentowi, a raczej prowadzi do jeszcze większej niepewności. Z drugiej strony uważam, że każdy chirurg powinien być otwarty, gdy pacjent chce zasięgnąć drugiej opinii. Bo oczywiście nie każda opinia jest zawsze w 100% słuszna lub w 100% błędna. Szczególnie w chirurgii kręgosłupa istnieje wiele opcji, które mogą prowadzić do dobrego wyniku końcowego. Ostatecznie zawsze chodzi o to, aby znaleźć sensowne rozwiązanie dla pacjenta. Wyzwaniem jest tutaj znalezienie właściwego konsensusu. Czasami pomocne jest również skonsultowanie się z lekarzem rodzinnym jako mediatorem, gdy istnieją dwie całkowicie sprzeczne opinie. Wtedy często sensowne jest zasięgnięcie trzeciej opinii”.
Dobre doradztwo w Centrum Neurologicznym i Kręgosłupowym Kliniki St. Anna – Hirslanden Klinik!
„Zawsze powinien istnieć jasny cel: chcemy, aby dzięki naszym zabiegom i terapii pacjent odczuł znaczne lub całkowite zmniejszenie bólu, poprawę w codziennych czynnościach wraz z lepszą mobilnością oraz ogólnie wyższą jakość życia. Wszystko to jest oczywiście możliwe tylko wtedy, gdy spełnione są warunki kliniczno-radiologiczne. Jednocześnie leczenie powinno być tak dobrane, aby ryzyko i powikłania były jak najmniejsze, a utrata krwi jak najmniejsza. Oznacza to, że należy operować przy użyciu jak najmniejszych nacięć oraz w pełni wykorzystywać infrastrukturę obejmującą nawigację 3D, monitorowanie, obrazowanie śródoperacyjne i dostosowaną terapię przeciwbólową, a operować tylko wtedy, gdy wyczerpano już wszystkie metody leczenia zachowawczego. Niestety wielu pacjentów poddaje się niepotrzebnym operacjom. Chodzi o to, aby wykonać właściwą operację u właściwego pacjenta we właściwym czasie. Wtedy istnieje duża szansa, że pacjent osiągnie dobry wynik” – motywuje prof. dr Gautschi, i tym samym kończymy naszą interesującą rozmowę.
Bardzo dziękujemy, profesorze dr Gautschi, za fascynujący wgląd w chirurgię kręgosłupa!
