Wątroba człowieka waży aż 1,5 kg. Pełni ona niezwykle ważną funkcję: ten organ, położony w prawej górnej części brzucha poniżej przepony, oczyszcza organizm z toksyn. Kto więc zjadł kiedyś szczególnie tłuste jedzenie lub wypił za dużo alkoholu, naprawdę wystawia wątrobę na ciężką próbę – im częściej, tym bardziej. W wyniku tego w krwi gromadzi się zbyt wiele toksyn, a wątroba musi je oczyścić. Każdego dnia przez ten oczyszczający gruczoł przepływa około dwóch tysięcy litrów krwi. Należy więc pamiętać, że cała objętość naszej krwi przepływa przez wątrobę nawet pięćset razy dziennie – i jest przy tym zaopatrywana w niezbędne do życia składniki odżywcze, które są tam magazynowane. Jeśli jednak wątroba jest stale przeciążona, może to prowadzić do stłuszczenia wątroby, a ostatecznie wywołać choroby zagrażające życiu. Redakcja Leading Medicine Guide skorzystała z okazji, aby porozmawiać na ten temat z uznanym specjalistą, profesorem dr Markusem Heimem. Ordynator oddziału hepatologii w Clarunis Universitäres Leber- und Leberkrebszentrum w Bazylei zwraca uwagę na interesujące aspekty tego fascynującego narządu!
Wątroba jest centralnym organem naszego metabolizmu i największym gruczołem w naszym organizmie. Wątroba przypomina punkt recyklingu. Składniki odżywcze, toksyny, a także leki trafiają do wątroby przez żyłę wrotną, która zbiera krew z narządów trawiennych. „Cały pokarm trafia do komórek wątroby i jest tam niejako przekształcany w składniki niezbędne do naszego funkcjonowania oraz w odpady, które są wydalane” – tak profesor dr Heim rozpoczyna naszą rozmowę.
W wszystkich procesach metabolicznych wątroba jest centralną elektrownią organizmu
W procesie metabolizmu tłuszczów komórki wątroby rozkładają tłuszcze, wytwarzając w ten sposób energię, a ponadto produkują codziennie do jednego litra żółci, która przez duży przewód żółciowy trafia do dwunastnicy. Żółć jest jak partner biznesowy wątroby, który pomaga w rozkładaniu i wchłanianiu tłuszczów.
W procesie metabolizmu tłuszczów komórki wątroby rozkładają tłuszcze, wytwarzając przy tym energię – oraz produkują żółty, brązowawy lub oliwkowo-zielony płyn – żółć. Jest ona gromadzona w małych kanalikach żółciowych i trafia do dwunastnicy przez przewód żółciowy główny. Żółć pomaga w rozkładaniu i wchłanianiu tłuszczów.
Wątroba odpowiada również za utrzymanie stałego poziomu cukru w procesie metabolizmu węglowodanów. W ten sposób wątroba pobiera cukier i magazynuje go w postaci glikogenu, gdy poziom cukru we krwi wzrasta, na przykład po posiłku. Jeśli poziom cukru we krwi jest zbyt niski, wątroba rozkłada glikogen i uwalnia cukier do krwi.
Z kolei aminokwasy są przetwarzane przez wątrobę w procesie metabolizmu białek pochodzących z pożywienia w taki sposób, aby wytworzyć energię oraz umożliwić produkcję tłuszczów i węglowodanów. Toksyczny amoniak, powstający w wyniku tych procesów, jest rozkładany przez komórki wątroby i przekształcany w nietoksyczny mocznik, który trafia do nerek i może być wydalany wraz z moczem.
Położenie wątroby w organizmie człowieka © yodiyim | AdobeStock
Wątroba może ulec uszkodzeniu z wielu różnych przyczyn
„Spożywanie alkoholu, przewlekłe zapalenie wątroby typu B lub C, a także stłuszczenie wątroby spowodowane nadwagą mogą poważnie zagrozić funkcjonowaniu wątroby” – wyjaśnia profesor dr Heim i dodaje: „Może to prowadzić do rozwoju marskości wątroby, co oznacza, że wątroba ulega bliznowaceniu i kurczy się, nie mogąc w pełni wykonywać swoich zadań, co może prowadzić do zaburzeń metabolizmu, gospodarki hormonalnej lub krzepnięcia krwi. Marskość wątroby może wówczas wywołać również powstawanie nowotworów”.
W przypadku nowotworów złośliwych rozróżnia się raka wątrobowokomórkowego (HCC) i raka dróg żółciowych (CCC). Aby to wyjaśnić, prof. dr Heim dodaje: „Rak wątrobowokomórkowy jest złośliwym nowotworem pierwotnym, który powstaje z komórek wątroby, tzw. hepatocytów. Głównym czynnikiem ryzyka HCC jest marskość wątroby. Ta postać raka wątroby występuje znacznie częściej niż rak komórek dróg żółciowych, który z kolei wywodzi się z komórek dróg żółciowych. Nie wiemy jeszcze zbyt wiele o przyczynach raka komórek dróg żółciowych. Przyczyną mogą być przewlekłe zapalenia dróg żółciowych, ale w większości przypadków nie udaje się ustalić przyczyny powstania nowotworu. W takich przypadkach rokowanie dla pacjentów zazwyczaj nie jest zbyt korzystne, ponieważ guz ten jest zazwyczaj wykrywany bardzo późno”. W przypadku rzadkiego nowotworu, jakim jest rak dróg żółciowych, pacjenci w Clarunis czerpią oczywiście szczególne korzyści z połączenia dziedzin chirurgii jamy brzusznej, gastroenterologii i hepatologii.
Nie każda marskość wątroby prowadzi nieuchronnie do nowotworu
Niezwykle ważne jest, aby na czas opanować marskość wątroby. „Jeśli pacjent lub pacjentka regularnie spożywa alkohol, po rozpoznaniu marskości wątroby zdecydowanie zaleca się całkowite zaprzestanie spożywania alkoholu. Dzięki temu wątroba może się zregenerować, a rezygnacja z alkoholu może również poprawić stan niektórych blizn” – wyjaśnia profesor dr Heim.
„Kto teraz myśli, że mamy tu zawsze do czynienia z alkoholikami, ten się myli. To dość nieprzewidywalne. Niektórzy chorzy należą do tzw. społecznych konsumentów alkoholu. Lubią oni wypić w towarzystwie kilka kieliszków wina lub piwa, co faktycznie stanowi średnią populacji. Pomimo umiarkowanego spożycia alkoholu rozwijają się u nich choroby wątroby” – tak profesor dr Heim opisuje czynnik nieprzewidywalności w kwestii alkoholu. „Jeśli z powodu nadwagi doszło do stłuszczenia wątroby, pacjentowi oczywiście zaleca się zmianę diety i więcej ruchu w celu utraty wagi, aby dać wątrobie szansę na regenerację i zapobiec rozwijaniu się marskości wątroby”, dodaje specjalista od wątroby.
Jeśli chodzi o ogólne spożycie alkoholu, nie ma w tym sensie żadnej bezpiecznej miary. „Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca mężczyznom spożywanie nie więcej niż trzydzieści gramów alkoholu dziennie. Odpowiada to mniej więcej trzem decylitrom wina – kobiety powinny pić nie więcej niż dwadzieścia gramów, czyli dwa decylitry wina. Ale również w tym przypadku obowiązuje zasada: każdy człowiek reaguje indywidualnie”, mówi profesor dr Heim, który wspomina również, że nie ma farmakologicznego leczenia marskości wątroby.
Przedstawienie marskości wątroby w bardzo zaawansowanym stadium © SciePro| AdobeStock
Czy wątroba może po prostu się zregenerować?
Mówi się, że wątroba ma cudowną zdolność do regeneracji. Można by z tego wywnioskować, że uszkodzoną tkankę można usunąć, a wątroba odrośnie w zdrowym stanie. „Niestety nie jest to takie proste” – zaprzecza profesor dr Heim i wyjaśnia: „Wątroba składa się z prawej i lewej połowy. W każdej połowie znajdują się 4 segmenty funkcjonalne, czyli łącznie 1–8. Gdyby na przykład wyciąć segmenty 1–2, pozostałe 6 segmentów odrosłoby, aż wątroba ponownie osiągnęłaby całkowitą masę 1,5 kg. Jeśli jednak ktoś cierpi na marskość wątroby, regeneracja niestety nie przebiega już tak dobrze. W przypadku zdrowej wątroby regeneracja nie stanowiłaby żadnego problemu – pod tym względem organ ten jest naprawdę fascynujący”.
Choroby wątroby pojawiają się po cichu
Rozwój marskości wątroby trwa około dziesięciu do trzydziestu lat. Dlatego zazwyczaj pacjent cierpi na chorobę wątroby już od wielu lat, nie wiedząc o tym ani tego nie zauważając. „Każde inne zapalenie w organizmie charakteryzuje się bólem. Wątroba nie ma jednak nerwów bólowych i człowiek nie czuje, że wątroba jest chora. Większość ludzi dowiaduje się o podwyższonych wynikach wątroby dopiero podczas badania kontrolnego lub oddawania krwi” – wyjaśnia profesor dr Heim, podkreślając niebezpieczeństwo związane z tą podstępną chorobą.
„Dopiero w przypadku bardzo zaawansowanej marskości wątroby pojawiają się objawy w postaci zażółcenia oczu i skóry, dlatego w języku potocznym marskość wątroby nazywana jest również żółtaczką. Ponadto pacjenci czują się bardzo zmęczeni i mają obniżoną wydajność, właśnie dlatego, że brakuje im energii z wątroby, która pełni rolę elektrowni. Czasami u pacjentów w zaawansowanym stadium choroby gromadzi się również woda w jamie brzusznej – wodobrzusze – które może osiągać duże rozmiary, od sześciu do ośmiu litrów. Zazwyczaj wiąże się to również z bólem brzucha” – opisuje profesor dr Heim cięższy przebieg choroby.
Istnieją oczywiście również łagodne zmiany w wątrobie, które wymagają diagnozy, ale mimo to muszą być leczone, jak na przykład nieszkodliwa torbiel wątroby, którą zazwyczaj usuwa się za pomocą zabiegu minimalnie inwazyjnego. Do chorób łagodnych zalicza się również ropień wątroby, który w razie wątpliwości można leczyć farmakologicznie.
A co zaleca się w ramach profilaktyki?
Oczywiście – zawsze zaleca się zdrowy tryb życia. Bez nadmiernego spożywania alkoholu, zbilansowana i zdrowa dieta, wystarczająca ilość ruchu. Osobom z nadwagą zaleca się zmniejszenie masy ciała. Dzięki tym czynnikom człowiek zawsze może sam wpływać na swoje życie. „Jako lekarz specjalizujący się w chorobach wątroby, wraz z moimi kolegami i koleżankami ubolewam nad tym, że ludzie nie sprawdzają swoich wyników wątroby w ramach regularnych badań kontrolnych. Mierzy się ciśnienie krwi, poziom cholesterolu, cukru we krwi i ciśnienie w gałce ocznej, ale pomija się wyniki badań wątroby. A przecież wczesne wykrycie podwyższonych wyników pozwoliłoby na natychmiastową reakcję, aby od samego początku zapobiec chorobie” – ostrzega profesor dr Heim.
„Wirusowym chorobom wątroby, takim jak wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C, można zapobiegać poprzez środki profilaktyczne stosowane również w profilaktyce zakażeń wirusem HIV: uprawianie seksu z zabezpieczeniem oraz unikanie wielokrotnego używania strzykawek i igieł podczas dożylnego zażywania narkotyków” – wyjaśnia profesor dr Heim i dodaje: „Oczywiście wszyscy lekarze, przepisując leki lub wystawiając recepty, powinni informować pacjentów i zwracać uwagę na to, które leki mogą prowadzić do poważnych uszkodzeń wątroby”.
Schematyczne przedstawienie raka wątroby © blueringmedia | AdobeStock
Najwyższy poziom w Centrum Wątroby i Raka Wątroby Clarunis
Jeśli chodzi o choroby, które mogą pojawić się w związku z wątrobą, Centrum Wątroby i Raka Wątroby Clarunis dysponuje dwoma wysoko wyspecjalizowanymi chirurgami wątroby, którzy zajmują się wszystkimi schorzeniami, oferując wiedzę akademicką i opiekę na najwyższym poziomie: profesor dr med. Markus Heim oraz profesor dr med. Otto Kollmar. „W Clarunis ważna jest interdyscyplinarna współpraca różnych specjalności. Aby skutecznie leczyć choroby wątroby, oprócz specjalistów od wątroby potrzebni są również radiolodzy interwencyjni i diagnostyczni, onkolodzy oraz patolodzy, którzy zajmują się analizą próbek tkanek. Podczas regularnych spotkań komisji onkologicznej kilku renomowanych na arenie międzynarodowej specjalistów wspólnie decyduje, która forma terapii jest najbardziej odpowiednia dla danego pacjenta lub pacjentki” – podkreśla profesor dr Heim. Operacje wykonywane w szpitalu Clarunis charakteryzują się bardzo niskim odsetkiem powikłań w porównaniu z innymi ośrodkami na świecie i przekonują doskonałymi wynikami długoterminowymi.
Panie profesorze dr Heim, dziękujemy za tę pouczającą i interesującą rozmowę!
Osoby, które chcą nawiązać bezpośredni kontakt z naszym ekspertem, mogą to zrobić za pośrednictwem jego profilu w Leading Medicine Guide.
