Doświadczony specjalista o międzynarodowej renomie, który zasłynął przede wszystkim jako kierownik Centrum Onkologicznego w szpitalach Maria Hilf w Mönchengladbach – to właśnie profesor dr med. Ullrich Graeven. Ordynator Kliniki Hematologii, Onkologii i Gastroenterologii jest uznawany za prawdziwą autorytet w dziedzinie onkologii wewnętrznej. Jego Centrum Onkologiczne uzyskało certyfikat Niemieckiego Towarzystwa Onkologicznego. Świadczy to o tym, że w pełni spełnia ono wysokie wymagania merytoryczne i standardy jakościowe stowarzyszenia. Prof. Graeven rozmawiał z Leading Medicine Guide na temat nowotworów jelita grubego – w potocznym języku nazywanych rakiem jelita grubego. A właśnie rak jelita grubego jest jedną z absolutnych specjalności tego renomowanego lekarza.
Leading Medicine Guide: Panie profesorze Graeven, my, laicy, nie mamy pojęcia, że jelito od wewnątrz może wyglądać całkiem estetycznie: różowe, błyszczące, ukształtowane przez pierścienie mięśniowe niczym interesująca rzeźba.
Prof. dr med. Ullrich Graeven: To prawda. Podczas kolonoskopii naprawdę możemy zobaczyć, jeśli tak to można ująć, piękny organ. I jeszcze coś ciekawego: jelito pozostaje wiecznie piękne, wygląda tak samo u osoby starszej, jak i u młodej – jest to jeden z niewielu organów, który prawie nie wykazuje oznak starzenia.
Leading Medicine Guide: I jest to narząd, w przypadku którego badania profilaktyczne mogą naprawdę pomóc w zapobieganiu nowotworom?
Prof. dr med. Ullrich Graeven: Tak, to prawda. We wszystkich innych badaniach wczesnego wykrywania nowotworów wykrywa się raka we wczesnym stadium, natomiast podczas kolonoskopii wykrywamy stan przedrakowy. Stanem tym są tak zwane polipy jelita grubego. Zasadniczo są one nieszkodliwe, ale po pewnym czasie mogą przekształcić się w nowotwór złośliwy. To właśnie dlatego podczas kolonoskopii usuwamy wszystkie wykryte polipy. Zazwyczaj można je dobrze rozpoznać, ponieważ różnią się od normalnej błony śluzowej jelita. W koloskopie, urządzeniu, za pomocą którego przeprowadzamy badanie, oprócz kamery i oświetlenia znajduje się również mały kanał roboczy, przez który można wprowadzać małe narzędzia, dzięki czemu polipy można następnie usunąć np. za pomocą pętli elektrycznej lub po prostu odciąć małymi kleszczykami. Usunięte polipy nie mogą już przekształcić się w nowotwór, dlatego dzięki profilaktycznej kolonoskopii można niemal całkowicie wyeliminować ryzyko zachorowania na raka jelita grubego.
© bilderzwerg / Fotolia
Można zatem powiedzieć, że kolonoskopia stosowana w profilaktyce naprawdę pomaga zapobiegać rakowi. W przypadku wszystkich innych badań profilaktycznych często chodzi o wczesne wykrycie nowotworu złośliwego, aby mieć jeszcze większe szanse na wyleczenie. W przypadku kolonoskopii, jak już wspomniano, usuwa się stany przednowotworowe, dzięki czemu rak w ogóle nie pojawia się. Dlatego mogę tylko doradzić każdemu, aby korzystał z badań profilaktycznych, które są regulowane przepisami prawa i w pełni refundowane przez publiczne kasy chorych.
Leading Medicine Guide: Dlaczego kolonoskopię profilaktyczną trzeba wykonywać tylko co dziesięć lat? Skąd bierze się ten długi odstęp czasu?
Prof. dr med. Ullrich Graeven: Długość tego odstępu czasowego wynika z tego, że z badań wiemy, iż potrzeba odpowiednio długiego czasu, aby z łagodnego polipa rozwinął się nowotwór złośliwy. Dzięki temu mamy wystarczająco dużo czasu, aby przerwać rozwój nowotworu poprzez badania profilaktyczne i przestrzeganie przewidzianych odstępów czasowych.
Leading Medicine Guide: Czy istnieją czynniki sprzyjające rozwojowi nowotworów złośliwych?
Prof. dr med. Ullrich Graeven: Nie ma jednej przyczyny, ale znamy szereg czynników, które odgrywają tu rolę. U niewielkiej liczby pacjentów występuje predyspozycja genetyczna. U większości z nich jest to połączenie różnych czynników, np. dieta uboga w błonnik, spożywanie dużej ilości czerwonego mięsa; ponadto do rozwoju raka jelita grubego przyczynia się palenie tytoniu, brak ruchu, nadwaga i alkohol. Ponieważ wiele z tych czynników jest związanych z naszym zachodnim stylem życia, trudno jest skutecznie zapobiegać tej chorobie wyłącznie poprzez zmianę stylu życia. Dlatego profilaktyka raka jelita grubego ma tak duże znaczenie, ponieważ mamy możliwość skutecznego usunięcia powstałych polipów.
Leading Medicine Guide: Jeśli tak jest, to jak zazwyczaj wygląda terapia?
Prof. dr med. Ullrich Graeven: Leczenie raka jelita grubego składa się, w zależności od stadium i rozprzestrzenienia się choroby, z różnych, można powiedzieć, elementów. Z jednej strony jest to operacja, radioterapia, a także chemioterapia. We wczesnych stadiach celem jest zawsze operacja, a dzięki niej u wielu pacjentów można stworzyć warunki do wyleczenia. W ostatnich latach nastąpił postęp we wszystkich formach terapii, czy to w zakresie optymalizacji radioterapii, chirurgii laparoskopowej, czy też ostatnio chirurgii robotycznej. W dziedzinie terapii farmakologicznej w ostatnich latach pojawiły się nowe leki, dzięki czemu również w tym zakresie udało się poprawić wyniki leczenia. W przypadku nowotworów odbytnicy, czyli ostatnich centymetrów jelita grubego, często stosuje się połączenie wszystkich metod leczenia, a w niektórych przypadkach przed planowaną operacją konieczne może być przeprowadzenie radioterapii i chemioterapii w celu poprawy wyników leczenia i zwiększenia szans na wyleczenie. W przypadku pacjentów z rakiem jelita grubego w niektórych sytuacjach po zakończeniu operacji konieczna jest terapia uzupełniająca, która pomaga zmniejszyć ryzyko wystąpienia przerzutów; również w tym zakresie w ostatnich latach osiągnięto znaczny postęp i obecnie wiemy, że u wielu pacjentów trzymiesięczna chemioterapia uzupełniająca jest równie skuteczna, jak sześciomiesięczna terapia uzupełniająca, która wcześniej była uznawana za standard. W klinice Maria Hilf w Mönchengladbach stale uczestniczymy w krajowych i międzynarodowych badaniach, aby udoskonalać poszczególne aspekty terapii.
Leading Medicine Guide: Jak wygląda sytuacja w zakresie immunoterapii w przypadku raka jelita grubego lub raka jelita grubego, jak się to ogólnie nazywa?
Prof. dr med. Ullrich Graeven: Terapie immunologiczne trwale zmieniły dziedzinę onkologii. Wcześniej zakładano, że należy aktywować układ odpornościowy, aby mógł on samodzielnie zwalczać komórki nowotworowe. Obecnie wiemy jednak, że wiele komórek nowotworowych ma zdolność do kamuflowania się w taki sposób, że nawet aktywny układ odpornościowy nie jest w stanie ich rozpoznać. Wiedza naukowa na temat tych procesów doprowadziła do tego, że dzięki tak zwanym inhibitorom punktów kontrolnych – lekom podawanym w postaci infuzji – komórki nowotworowe zostały niejako pozbawione swojej „maski”, a układ odpornościowy może je ponownie rozpoznać i skutecznie zwalczać. Ta tak zwana immunoterapia została już z powodzeniem zastosowana w przypadku wielu rodzajów nowotworów. W przypadku raka jelita grubego wiemy, że z pewnością konieczne są dalsze postępy w tej dziedzinie, ponieważ obecnie tylko niewielka część pacjentów odnosi korzyści z immunoterapii. Warunkiem koniecznym jest obecność określonej zmiany genetycznej w nowotworze, tzw. niestabilności mikrosatelitarnej, której obecność pozwala oczekiwać dobrej odpowiedzi na immunoterapię. Natomiast u pacjentów, u których nie występuje ta cecha w nowotworze, immunoterapia nie jest jeszcze skuteczna.
Leading Medicine Guide: Czy mógłby Pan w sposób zrozumiały dla laika nieco dokładniej opisać aktualny stan wiedzy na temat immunoterapii w przypadku raka jelita grubego?
Prof. dr med. Ullrich Graeven: Dzięki biologii molekularnej i nowotworowej nasza wiedza na temat nowotworów stale się poszerza, a w oparciu o te odkrycia w ostatnich latach udało się wielokrotnie opracować nowe koncepcje terapeutyczne dla określonych grup pacjentów. Przykładem tego jest wspomniana powyżej niestabilność mikrosatelitarna, czyli zmiany w genomie nowotworów, które prowadzą do zwiększonej liczby mutacji w tkankach. Nowotwory te wykazują wtedy znacznie wyższy wskaźnik mutacji i lepiej reagują na immunoterapię z użyciem inhibitorów punktów kontrolnych.
Leading Medicine Guide: Porozmawiajmy jeszcze krótko o profilaktyce. Czy można zapobiegać rakowi jelita grubego poprzez odpowiedni styl życia? Jaką rolę odgrywa w tym aspiryna?
Prof. dr med. Ullrich Graeven: Na początku wymieniłem już czynniki, które mogą sprzyjać rozwojowi raka jelita grubego. Jeśli przyjrzymy się tym czynnikom bliżej, to są to właściwie te same zalecenia dotyczące zmiany stylu życia, jakie dałby kardiolog w celu uniknięcia chorób sercowo-naczyniowych, i są to z pewnością podstawowe porady, które w miarę możliwości należy włączyć do swojego stylu życia. Nie ma żadnych innych środków farmakologicznych służących profilaktyce. Od dawna mówi się o skuteczności ASA (kwasu acetylosalicylowego), który ma pewien wpływ na wzrost polipów. Niemniej jednak jak dotąd nie sformułowano zalecenia, aby ASA stosować zasadniczo w celach profilaktycznych, ponieważ potencjalne skutki uboczne w postaci krwawień przeważają nad korzyściami.
Leading Medicine Guide: Gdyby przygotowanie do kolonoskopii poprzez spożycie środków przeczyszczających nie było tak nieprzyjemne, być może chętniej poddawalibyśmy się temu badaniu.
Prof. dr med. Ullrich Graeven: Tak, niestety nie da się uniknąć środków przeczyszczających, ponieważ jako lekarze wykonujący badanie musimy mieć swobodny widok na jelito. Tylko w ten sposób możemy wykryć i usunąć nawet mniejsze polipy, gwarantując tym samym niezbędne bezpieczeństwo badania. Jednak uciążliwość środków przeczyszczających jest bardzo zróżnicowana w zależności od osoby. Samo badanie przeprowadza się zazwyczaj przy lekkiej sedacji, dzięki czemu pacjenci właściwie nie odczuwają nic nieprzyjemnego podczas badania i mogą wrócić do domu z poczuciem, że jelita nie stanowią zagrożenia.
Leading Medicine Guide: Panie Profesorze Graeven, serdecznie dziękujemy za interesujące i pouczające informacje na temat Pana pracy.
Osoby, które chcą nawiązać bezpośredni kontakt z tym renomowanym specjalistą, mogą to zrobić bezpośrednio poprzez jego profil w Leading Medicine Guide.
