Urazy sportowe i terapia chrząstki: wywiad z dr Mumme

Dr Marcus Mumme jest wybitną postacią w dziedzinie ortopedii, specjalizującą się w leczeniu schorzeń kolan u pacjentów w każdym wieku. Od 1 października 2024 r. pracuje jako specjalista ds. kolan i ortopeda sportowy w Sportclinic Zurich i jest czołowym ekspertem w swojej dziedzinie. Dr Mumme koncentruje się na leczeniu urazów sportowych, uszkodzeń chrząstki i złożonych problemów z kolanami, a także problemów związanych z rozwojem. Jego wiedza specjalistyczna obejmuje zarówno terapie zachowawcze, operacje zachowujące stawy, jak i nowoczesne przeszczepy komórek chrzęstnych oraz stymulację szpiku kostnego z wykorzystaniem biomateriałów. Oprócz doskonałych kompetencji fachowych wyróżnia się empatią i wrażliwością w kontaktach z pacjentami.

Dr Mumme odgrywa kluczową rolę w tym wysoko wykwalifikowanym środowisku, które radzi sobie z wieloma wyzwaniami ortopedycznymi u dzieci i młodzieży. W szczególności specjalizuje się w chirurgii kolana, pomagając pacjentom z urazami sportowymi lub wrodzonymi wadami rozwojowymi. Od korekcji rotacji po leczenie toru ruchu rzepki – oferuje szerokie spektrum rozwiązań. Jego opcje terapeutyczne obejmują również innowacyjne procedury, takie jak zabiegi artroskopowe i terapie regeneracyjne.

Dzięki członkostwu w stowarzyszeniach naukowych, od 2022 roku kieruje Komitetem ds. Chrząstki i Łąkotki Towarzystwa Artroskopii i Chirurgii Stawów (AGA), wnosząc znaczący wkład w rozwój swojej specjalizacji. Dr Mumme aktywnie uczestniczy w międzynarodowych projektach badawczych dotyczących leczenia uszkodzeń chrząstki i artrozy na Uniwersytecie w Bazylei oraz w Sportclinic Zurich. Jest znany ze swojej pionierskiej pracy w dziedzinie medycyny regeneracyjnej i w znacznym stopniu przyczynił się do rozwoju i udoskonalenia technik regeneracji chrząstki.

Redakcja Leading Medicine Guide przeprowadziła rozmowę z dr. Mumme na temat innowacyjnych podejść w terapii chrząstki w przypadku urazów sportowych.

Urazy sportowe mogą powodować znaczne uszkodzenia chrząstki, co może prowadzić do długotrwałych problemów, takich jak artroza. Terapie chrząstki w przypadku urazów sportowych mają na celu odbudowę lub regenerację uszkodzonej chrząstki w celu zachowania funkcji stawu i złagodzenia bólu. Zabiegi te są często stosowane w połączeniu z fizjoterapią, aby osiągnąć optymalną rehabilitację i przywrócenie funkcji stawu. Wczesna diagnoza i leczenie mają kluczowe znaczenie dla uniknięcia długotrwałych powikłań i powrotu sportowców na boisko.

Urazowe uszkodzenia stawu kolanowego, które mogą wystąpić na przykład podczas wypadków sportowych, obejmują zwichnięcia (luksacje) oraz złamania stawu, które mogą bezpośrednio uszkodzić chrząstkę. Do tych urazów należą również zerwania łąkotki i więzadeł, które mogą prowadzić do zwyrodnienia chrząstki.

Urazy przeciążeniowe powstają w wyniku powtarzających się obciążeń lub nieprawidłowych ruchów. W szczególności dyscypliny sportowe, które powodują duże obciążenie stawów, takie jak bieganie, skakanie czy tenis, mogą prowadzić do mikrourazów chrząstki. Z czasem mikrourazy te mogą przekształcić się w uszkodzenia chrząstki. Ponadto niektóre choroby przewlekłe, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów i dna moczanowa, mogą prowadzić do uszkodzeń chrząstki. Choroby te często wiążą się ze stanem zapalnym stawu, który może atakować chrząstkę. Nieleczone choroby te mogą prowadzić do postępującej degeneracji chrząstki. 

„Podczas uprawiania sportu, czy to narciarstwa, czy piłki nożnej, oczywiście od czasu do czasu mogą wystąpić urazy kolana, które mogą mieć bardzo różny charakter. Również podczas innych zajęć rekreacyjnych i w życiu codziennym istnieje całkiem normalne ryzyko urazu. Osoba poszkodowana zazwyczaj udaje się do lekarza, który najpierw pyta o przebieg wypadku, objawy, a także bada kolano. Następnie przeprowadza się dalszą diagnostykę, która zawsze obejmuje zdjęcie rentgenowskie i rezonans magnetyczny, aby wykluczyć lub potwierdzić określone urazy” – wyjaśnia dr Mumme na początku naszej rozmowy.

W niektórych przypadkach konieczne może być również badanie artroskopowe. Polega ono na wprowadzeniu do stawu małej kamery w celu bezpośredniej oceny stanu chrząstki. Ta minimalnie inwazyjna technika pozwala lekarzowi dokładnie ocenić stopień uszkodzenia chrząstki, a także od razu przeprowadzić zabieg naprawczy. Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie uszkodzeń chrząstki mają kluczowe znaczenie dla uniknięcia długotrwałych powikłań, takich jak artroza, oraz zachowania funkcji stawu. Może to obejmować połączenie środków zachowawczych, takich jak fizjoterapia i leki przeciwzapalne, a w niektórych przypadkach również zabiegi operacyjne.

Chrząstka odgrywa niezwykle ważną rolę w ruchomości i stabilności stawów, zwłaszcza w kontekście aktywności sportowej. 

„Chrząstka ma zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania stawu i pełni przede wszystkim rolę amortyzatora w miejscach, gdzie poruszają się względem siebie dwie kości, na przykład kość udowa i piszczelowa. W tym miejscu chrząstka, dzięki mazi stawowej, zapewnia płynność ruchu. A gdy chrząstka już nie istnieje, jak na przykład w przypadku artrozy, może to skutkować zderzaniem się kości o kość, co prowadzi do stanów zapalnych, obrzęków i bólu. „Jeśli nie zostanie to leczone, dolegliwości utrzymują się i nasilają, co prowadzi do postępującego zużycia” – wyjaśnia dr Mumme. Dobre zdrowie chrząstki nie tylko wspiera wydajność podczas aktywności sportowej, ale także pomaga zapobiegać kontuzjom i długotrwałym uszkodzeniom stawów. Dlatego ważne jest, aby dbać o chrząstkę poprzez zbilansowaną dietę, odpowiedni trening i unikanie nadmiernego obciążenia. Dbanie o chrząstkę ma kluczowe znaczenie dla utrzymania zdrowych i sprawnych stawów oraz zapobiegania urazom sportowym.

W przypadku uszkodzeń chrząstki spowodowanych urazami sportowymi dostępne są różne niechirurgiczne metody leczenia, które można zastosować w zależności od stopnia ciężkości urazu i indywidualnych potrzeb pacjenta. 

„Oczywiście istnieją możliwości zachowawczego leczenia uszkodzeń chrząstki. Należy do nich przede wszystkim fizjoterapia, mająca na celu wzmocnienie mięśni i osiągnięcie stabilizacji. Również różne techniki pracy z powięzią mogą przynieść ulgę w bólu. Ból nie pochodzi bowiem wyłącznie z samego stawu, ale także z mięśni. Należy również zwrócić uwagę na choroby współistniejące. Obejmuje to kontrolowanie prawidłowej masy ciała, poziomu witaminy D, zdrowej diety i odpowiedniej aktywności fizycznej. Nie należy jednak przeciążać się i raczej unikać sportów, w których łatwo o kontuzje, bo ryzyko urazu jest zbyt duże. Nawet jeśli uprawia się sporty siłowe, nie należy przesadzać z ciężarami. Trzeba znaleźć złoty środek – radzi dr Mumme.

Leki przeciwzapalne, takie jak niesteroidowe leki przeciwreumatyczne (NLPZ), mogą łagodzić ból i stany zapalne związane z uszkodzeniami chrząstki. Również zastrzyki z kwasem hialuronowym lub kortykosteroidami do dotkniętego stawu mogą przyczynić się do złagodzenia bólu. Specjalne suplementy diety zawierające glukozaminę i siarczan chondroityny mogą również pomóc w utrzymaniu zdrowia chrząstki i wspomóc regenerację uszkodzonej tkanki.

Wczesna diagnoza i leczenie uszkodzeń chrząstki mogą pomóc w zapobieganiu długotrwałym konsekwencjom, takim jak artroza, lub przynajmniej w ich spowolnieniu. 

Dr Mumme zwraca również uwagę na kilka aspektów, które należy wziąć pod uwagę podczas uprawiania sportu: „Zasadniczo często chodzi o dobre doradztwo. Nawet jeśli chodzi o aktywność sportową. Ostatecznie to pacjent sam decyduje, na jakie ryzyko chce się narazić, zwłaszcza gdy w grę wchodzi jakość życia, na przykład w przypadku sportów ekstremalnych. Oprócz zalecenia, aby nie przeciążać się, należy zwracać uwagę na fazy regeneracji i dobrą kondycję fizyczną, a w zależności od dyscypliny sportowej również na odpowiednie obuwie, dobry sprzęt oraz odpowiednie warunki na boisku w przypadku niektórych sportów z piłką, aby uniknąć ewentualnych kontuzji”.

Istnieją różne rodzaje terapii chrząstki, które można zastosować w leczeniu uszkodzeń chrząstki. 

„Z jednej strony istnieją proste terapie, w których w ramach artroskopii wykonuje się małe otwory w uszkodzeniu chrząstki (mikrozłamanie), aby stymulować tworzenie chrząstki, a z drugiej strony skomplikowane terapie, w których pobiera się próbkę tkanki z kolana, aby wyizolować z niej komórki i wyhodować je w laboratorium, a następnie ponownie wszczepić w miejsce uszkodzenia. Trzeba tu zadać sobie pytanie, która metoda jest odpowiednia w danej sytuacji. Istnieją bowiem niewielkie uszkodzenia chrząstki, które nie wymagają rozbudowanej terapii, ponieważ nawet w mniejszej formie mogą przynieść bardzo dobre wyniki. Inne uszkodzenia chrząstki wymagają większego nakładu pracy. Terapie te obejmują zarówno zabiegi minimalnie inwazyjne, jak i operacje otwarte stawów” – wyjaśnia dr Mumme, omawiając podstawowe możliwości. Terapie iniekcyjne mogą być również stosowane w celu łagodzenia bólu i stanów zapalnych. Ponadto istnieją specjalne suplementy diety, które mogą przyczynić się do wspierania zdrowia chrząstki i wspomagania regeneracji uszkodzonej tkanki. 

Wykorzystanie chrząstki z przegrody nosowej, zwane również przeszczepem chrząstki nosowej, stanowi obiecujący postęp w terapii chrząstki, szczególnie w leczeniu uszkodzeń chrząstki u starszych pacjentów lub w trudnych sytuacjach rewizyjnych. 

Podejście to stanowi innowacyjne rozwiązanie, którego celem jest naprawa lub zastąpienie uszkodzonej chrząstki w stawie kolanowym poprzez pobranie zdrowej tkanki chrzęstnej z przegrody nosowej pacjenta i przeszczepienie jej do dotkniętego chorobą stawu. Chrząstka w przegrodzie nosowej jest strukturalnie podobna do tkanki chrzęstnej wyściełającej stawy. To sprawia, że jest on idealnym kandydatem do przeszczepu do stawu kolanowego, ponieważ przeszczepiona tkanka dobrze współdziała z otoczeniem w stawie i integruje się z istniejącą tkanką chrzęstną. 

„W szczególności komórki macierzyste ze szpiku kostnego, ale częściowo także komórki chrząstki stawowej, mają ograniczoną zdolność do tworzenia dobrej chrząstki, która pogarsza się wraz z wiekiem pacjenta. Z badań laboratoryjnych wiadomo, że chrząstka w nosie jest tego samego rodzaju anatomicznego, co ta znana ze stawu kolanowego – tzw. „chrząstka szklista”. Chrząstka w przegrodzie nosowej nawet w starszym wieku, czyli po 40. roku życia, nadal ma wyjątkową zdolność do tworzenia chrząstki. Stąd pomysł, że można ją z powodzeniem wykorzystać. „Opracowaliśmy tę technikę w laboratorium i w badaniach fazy 1 i fazy 2 wykazaliśmy, że jest to zabieg bezpieczny i odpowiedni również w przypadkach, gdy dotychczasowe terapie osiągają swoje granice” – podkreśla dr Mumme, a następnie wchodzi w szczegóły:

„Chrząstka występuje w różnych częściach naszego ciała. Na przykład również małżowina uszna zawdzięcza swoją stabilną formę chrząstce. Jest to jednak inny rodzaj chrząstki, tzw. „chrząstka elastyczna”. Chrząstkę mamy również w żebrach i tchawicy, gdzie odpowiada ona za stabilizację. Podobnie chrząstka w przegrodzie nosowej służy do stabilizacji dróg oddechowych. A ponieważ jest to ten sam rodzaj anatomiczny, może ona pełnić tę funkcję w stawie kolanowym. Jeśli chodzi o bezpośrednie pobranie chrząstki z nosa, można to sobie wyobrazić tak jak u dentysty. W znieczuleniu miejscowym można pobrać niewielką próbkę, co trwa około 30 minut, z której można wyhodować wiele komórek chrzęstnych i wytworzyć z nich przeszczep komórek chrzęstnych. W laboratorium komórki są dalej przetwarzane przez miesiąc. Po upływie miesiąca pacjent wraca, a w ramach operacji chrząstka jest następnie wszczepiana do kolana. Chrząstkę można sobie wyobrazić jako mały płat o wielkości około 4–5 cm, który umieszcza się w miejscu uszkodzenia w kolanie. Pacjent pozostaje następnie w szpitalu przez 3–5 dni, a po sześciu tygodniach, korzystając z pomocy do chodzenia, przechodzi dość intensywną rehabilitację z fizjoterapią. Główna grupa wiekowa to osoby w wieku od 18 do 60 lat. W ramach trwającego obecnie badania procedura ta jest oficjalnie dozwolona do 65 roku życia, ponieważ określono pewne kryteria, a w razie wątpliwości dochodzą do tego dodatkowe schorzenia. Chcieliśmy tutaj ograniczyć złożoność” – i dodaje:

„Szczególną cechą jest to, że obecnie stosujemy tę metodę z wykorzystaniem chrząstki również w przypadku wskazań artrotycznych, a mianowicie w przypadku artrozy za rzepką. To duży krok naprzód, ponieważ w tym przypadku standardowe terapie chrząstkowe nie przynosiły tak dobrych rezultatów. Sam wykonałem pierwszy przeszczep chrząstki nosowej w 2012 roku, a pierwszą artrozę za rzepką kolanową wyleczyłem po raz pierwszy w 2022 roku przy użyciu chrząstki nosowej, a następnie kontynuowałem leczenie z bardzo pozytywnym przebiegiem. Na podstawie nowych badań stwierdzono, że tak zwane zastrzyki z komórkami macierzystymi nie spełniają jak dotąd w pełni oczekiwań. Wydaje się, że mają one raczej efekt placebo i nie są skuteczniejsze niż roztwór soli fizjologicznej lub zastrzyk z kortyzonu. Wyniki wysokiej jakości badań były w tym zakresie dość rozczarowujące. Natomiast dzięki technice z wykorzystaniem chrząstki nosowej wyleczyliśmy już z powodzeniem ponad 100 pacjentów!”. I tym pozytywnym stwierdzeniem kończymy naszą rozmowę.

Serdecznie dziękujemy, dr Mumme, za tę niezwykle pouczającą rozmowę!