Precyzja bez skalpela: przyszłość leczenia nowotworów mózgu – wywiad z dr. med. Christophem Weberem

Nowotwory łagodne i złośliwe mózgu stanowią ogromne wyzwanie – jednak nowoczesne technologie, takie jak radiochirurgia stereotaktyczna, otwierają nowe możliwości. Dr med. Christoph Weber, neurochirurg i specjalista radioterapii w Zurychu, wyjaśnia w ekskluzywnym wywiadzie, w jaki sposób radiochirurgia pozwala leczyć guzy mózgu z dużą precyzją, w sposób delikatny i ambulatoryjny – zapewniając przy tym i poprawiając jakość życia. Dr med. Christoph Weber jest doświadczonym neurochirurgiem i specjalizuje się między innymi w radiochirurgii stereotaktycznej, która oferuje pacjentom skuteczną, a jednocześnie minimalnie obciążającą alternatywę dla klasycznej operacji. Od 2021 roku dr Weber prowadzi własną praktykę neurochirurgiczną, kręgosłupową i radiochirurgiczną w Zurychu. W centrum jego pracy znajduje się stosowanie najnowocześniejszej radiochirurgii wewnątrzczaszkowej z wykorzystaniem systemu ZAP-X – pierwszego i jedynego tego rodzaju w Szwajcarii.

Ta technologia wspomagana robotem umożliwia ambulatoryjne, precyzyjne do milimetra napromieniowanie łagodnych i złośliwych nowotworów głowy i mózgu. Dzięki precyzyjnemu skupieniu promieniowania na guzie i ochronie otaczających tkanek radiochirurgia stanowi szczególnie bezpieczną i skuteczną opcję terapeutyczną – w porównaniu z alternatywnymi metodami leczenia bez operacji, bez znieczulenia i przy minimalnych skutkach ubocznych.

Ponadto dr Weber zajmuje się leczeniem złożonych schorzeń kręgosłupa. Aby maksymalnie zmniejszyć obciążenie dla pacjentów, preferuje stosowanie zabiegów minimalnie inwazyjnych i mikrochirurgicznych. Jako lekarz współpracujący z kilkoma renomowanymi klinikami w rejonie Zurychu (m.in. Spital Zollikerberg, Hirslanden Klinik im Park, See Spital Horgen), a także dzięki swojej ofercie zarówno konsultacji w gabinecie, jak i konsultacji online, dr Weber zapewnia kompleksową, nowoczesną i skoncentrowaną na pacjencie opiekę.

W rozmowie z Leading Medicine Guide dr Weber dzieli się ekskluzywnymi spostrzeżeniami na temat fascynujących możliwości nowoczesnej radiochirurgii.

Nowotwory mózgu i czaszki często stanowią szczególne wyzwanie: rozwijają się w jednym z najbardziej wrażliwych obszarów naszego ciała i mogą – nawet jeśli są łagodne – zakłócać funkcje życiowe. Nowoczesne technologie, takie jak radiochirurgia stereotaktyczna, otwierają dziś nowe, mniej inwazyjne sposoby leczenia: wysoce precyzyjne, ambulatoryjne i zazwyczaj wymagające tylko jednej sesji. Dr med. Christoph Weber, neurochirurg i ekspert w dziedzinie radiochirurgii w Zurychu, wyjaśnia w rozmowie, w jaki sposób innowacyjny system ZAP-X skutecznie i bezpiecznie zwalcza nowotwory.

Panie doktorze Weber, czym wyróżnia się radiochirurgia stereotaktyczna w porównaniu z tradycyjną radioterapią?

Radioterapia zasadniczo ma na celu precyzyjne podanie określonej dawki promieniowania na guz. Dawniej w tym celu napromieniowywano cały mózg. Dzisiaj wyraźnie dąży się do jak największej ochrony otaczających zdrowych tkanek. Właśnie w mózgu znajduje się wiele wrażliwych struktur, które bezwzględnie muszą zostać zachowane. W tym przypadku decydującą rolę odgrywa tzw. spadek dawki: opisuje on, jak szybko intensywność promieniowania zmniejsza się poza guzem. Im bardziej stromy spadek dawki, tym lepiej chroniona jest zdrowa tkanka – i właśnie w tym tkwi wyjątkowa siła radiochirurgii.

Kolejna istotna różnica dotyczy czasu trwania leczenia: podczas gdy klasyczna radioterapia jest zazwyczaj przeprowadzana przez kilka tygodni w ramach codziennych sesji, radiochirurgia stereotaktyczna odbywa się zazwyczaj podczas jednej sesji, która trwa mniej niż godzinę. Jest to możliwe dzięki innej zasadzie dawkowania: zamiast rozdzielać dawkę promieniowania w czasie, jak w przypadku konwencjonalnej radioterapii (frakcjonowanie czasowe), w radiochirurgii stosuje się „frakcjonowanie geometryczne”. Mówiąc prościej: W przypadku konwencjonalnej radioterapii dawka musi być rozłożona na kilka sesji, aby zdrowa tkanka mózgowa mogła się zregenerować między poszczególnymi naświetleniami, ponieważ promienie zawsze pochodzą z tego samego kierunku. Natomiast w radiochirurgii na guz pada wiele słabych promieni z różnych kierunków. Pojedynczy promień ma zbyt małą energię, aby uszkodzić otaczającą tkankę. Jednak tam, gdzie wszystkie promienie zbiegają się w guzie, energia się sumuje. W ten sposób komórki nowotworowe mogą być precyzyjnie niszczone przy maksymalnej ochronie zdrowej tkanki.

Jakie technologie stosujecie?

Pracujemy z najnowocześniejszym systemem ZAP-X, który został opracowany specjalnie do radiochirurgicznego leczenia nowotworów w okolicy głowy. To pierwsze i jedyne urządzenie w całej Szwajcarii stanowi jedno z najbardziej innowacyjnych osiągnięć w radiochirurgii.

Jak przebiega leczenie radiochirurgiczne?

Każdy pacjent otrzymuje indywidualny plan napromieniowania. Planowanie leczenia odbywa się w ramach interdyscyplinarnego zespołu, w skład którego wchodzą neurochirurdzy, radioterapeuci i fizycy medyczni. Najpierw guz jest dokładnie lokalizowany za pomocą obrazowania MRI o wysokiej rozdzielczości. Następnie guz jest precyzyjnie mapowany na komputerze. Można to porównać do mapy, na której linie wysokościowe wizualizują dawkę promieniowania. Celem jest takie zaplanowanie naświetlania, aby dawka promieniowania w guzie była maksymalna, a w otaczających go zdrowych tkankach minimalna. Za pomocą trójwymiarowych danych obrazowych i oprogramowania do planowania obliczamy optymalną dawkę promieniowania i kąty naświetlania. Precyzyjne określenie celu i staranne planowanie mają kluczowe znaczenie dla pełnego wykorzystania zalet radiochirurgii stereotaktycznej oraz zapewnienia pacjentom łagodnej, ale wysoce skutecznej terapii. Leczenie ambulatoryjne odbywa się bez znieczulenia i zazwyczaj w ramach jednej sesji. Podczas zabiegu pacjent jest delikatnie unieruchamiany za pomocą indywidualnie dopasowanej maski twarzowej, aby zapobiec ruchom. Samo napromieniowanie jest całkowicie bezbolesne i trwa około 45 do 60 minut, w zależności od wielkości guza. Następnie pacjent może opuścić gabinet i kontynuować swoje codzienne zajęcia jak zwykle.

W przypadku jakich nowotworów radiochirurgia jest szczególnie wskazana?

Radiochirurgia stereotaktyczna jest szczególnie odpowiednia w przypadku nowotworów łagodnych, takich jak schwannomy lub nerwiaki (m.in. schwannomy przedsionkowe, dawniej nerwiaki słuchowe), oponiaki lub gruczolaki przysadki. Z dużym powodzeniem leczymy również przerzuty do mózgu w przypadku nowotworów złośliwych. Ponadto stosujemy tę technikę w przypadku zmian naczyniowych, takich jak np. malformacje tętniczo-żylne (AVM) i guzy glomusowe, a także w przypadku schorzeń czynnościowych, takich jak np. neuralgia nerwu trójdzielnego. Inne obszary zastosowania radiochirurgii to oporne na leczenie drżenie i padaczka oraz guzy oczu. W przypadku guzów mózgu, takich jak glejoblastoma, w pierwszej kolejności wykonuje się operację; natomiast w przypadku nawrotów radiochirurgia może być wartościową opcją.

Jakie zalety ma radiochirurgia w porównaniu z klasyczną operacją?

Radiochirurgia jest metodą leczenia nieinwazyjną. Eliminuje to ryzyko związane z operacją, takie jak krwawienia, infekcje, uszkodzenia struktur nerwowych lub powikłania, takie jak przetoki płynów mózgowo-rdzeniowych. Pacjenci korzystają z szybszego powrotu do zdrowia i unikają długich pobytów w szpitalu. Jest to duża zaleta, szczególnie dla osób starszych lub z chorobami współistniejącymi. Ale także dla pacjentów, którzy mają obawy przed operacją mózgu, czy to ze strachu, czy z innych powodów, radiochirurgia stanowi alternatywę terapeutyczną.

Czy istnieją jakieś ryzyka lub skutki uboczne?

Poważne powikłania, takie jak martwica popromienna, występują bardzo rzadko dzięki wysokiej precyzji tej techniki. Martwica popromienna pojawia się głównie wtedy, gdy duża dawka promieniowania oddziałuje na dużą objętość zdrowej tkanki mózgowej. Właśnie w tym tkwi decydująca zaleta radiochirurgii: dzięki stromemu gradientowi dawki i ukierunkowanemu napromieniowaniu z wielu różnych kierunków obciążenie zdrowych tkanek wokół guza jest zredukowane do minimum. Rzadkie skutki uboczne, takie jak niewielkie obrzęki lub reakcje zapalne, można dobrze kontrolować farmakologicznie za pomocą kortykosteroidów.

Jakie są szanse powodzenia po zabiegu radiochirurgicznym?

W przypadku nowotworów łagodnych, takich jak schwannomy przedsionkowe, oponiaki lub gruczolaki przysadki, osiąga się kontrolę nowotworu na poziomie od 95 do 98%. W większości przypadków kontrola nowotworu oznacza zatrzymanie jego wzrostu. W przypadku nowotworów łagodnych całkowite usunięcie nie jest konieczne. Zmniejszenie guza lub zatrzymanie jego dalszego wzrostu jest zazwyczaj wystarczające, aby złagodzić istniejące objawy i zapobiec pojawieniu się nowych dolegliwości. W przypadku ponownego wzrostu guza możemy bez problemu powtórzyć leczenie.

Jakie są koszty leczenia za pomocą radiochirurgii stereotaktycznej i jak wypadają one w porównaniu z terapiami konwencjonalnymi?

Koszty leczenia są znacznie niższe niż w przypadku klasycznej operacji. Należy pamiętać, że konwencjonalna operacja zazwyczaj wymaga pobytu w szpitalu, w razie potrzeby intensywnego monitorowania, a także dłuższego okresu rekonwalescencji pooperacyjnej. Czynniki te powodują nie tylko wyższe koszty medyczne, ale także dłuższy czas niezdolności do pracy dla pacjentów. W przypadku radiochirurgii stereotaktycznej koszty te nie występują. Leczenie odbywa się ambulatoryjnie, pacjenci mogą wrócić do domu tego samego dnia i szybko powrócić do codziennych zajęć. W Szwajcarii koszty są w całości pokrywane przez obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. W Niemczech po uprzednim złożeniu wniosku o pokrycie kosztów, a w szczególności wtedy, gdy radiochirurgia jest uznawana za równoważną lub lepszą alternatywę dla operacji. Ogólnie rzecz biorąc, radiochirurgia stanowi bardzo atrakcyjne rozwiązanie zarówno pod względem medycznym, jak i ekonomicznym dla wielu pacjentów.

---

Radiochirurgia stereotaktyczna stanowi znaczący postęp w rozwoju medycyny: umożliwia ona osiągnięcie wyników leczenia, które nie tylko dorównują dotychczasowym standardom, ale w wielu przypadkach je przewyższają – przy jednocześnie znacznie mniejszym obciążeniu i mniejszych skutkach ubocznych dla pacjentów oraz ułamku zwykłych kosztów.

---

Bardzo dziękujemy, panie doktorze Weber, za ten fascynujący wgląd w nowoczesną radiochirurgię!

Zalety radiochirurgii z wykorzystaniem systemu ZAP-X w skrócie:

• Precyzyjne leczenie: skupienie promieniowania na guzie z dokładnością do milimetra.
• Oszczędność zdrowych tkanek: minimalne obciążenie otaczających struktur dzięki gwałtownemu spadkowi dawki.
• Ambulatoryjnie i szybko: leczenie zazwyczaj w jednej sesji, bez konieczności hospitalizacji.
• Brak konieczności operacji: bez skalpela, bez znieczulenia, bez ryzyka związanego z operacją.
• Wysoki wskaźnik skuteczności: 95–98% w przypadku łagodnych nowotworów mózgu, takich jak oponiaki i nerwiaki słuchowe.
• Terapia powtarzalna: w przypadku ponownego wzrostu guza możliwe jest ponowne naświetlanie.
• Odpowiednia również w przypadku nawrotu lub po przeprowadzonej już operacji lub radioterapii.
• Odpowiednia również w przypadku guzów nieoperacyjnych lub znajdujących się w bardzo wrażliwych i pełniących funkcje, tzw. elokwentnych obszarach mózgu.
• Idealna dla pacjentów z grupy ryzyka: szczególnie odpowiednia w przypadku wysokiego ryzyka operacyjnego lub podeszłego wieku.
• Wysoka opłacalność, ponieważ leczenie generuje jedynie ułamek kosztów operacji otwartej.