Przepuklina pachwinowa – wywiad z ekspertem, dr. Matthiasem Hofmannem, FEBS AWS

Dr Matthias Hofmann jest wysoko wykwalifikowanym specjalistą w dziedzinie chirurgii ogólnej i jamy brzusznej, ze szczególnym uwzględnieniem chirurgii przepuklin. Od 2019 roku pełni funkcję starszego lekarza w Centrum Kompetencji ds. Przepuklin w szpitalu Franziskus Spital, a w swojej praktyce w Wiedniu zyskał renomę jako ceniony specjalista w leczeniu przepuklin. Jako jeden z zaledwie czterech chirurgów w Austrii, którzy pomyślnie zdali uznawany w całej Europie egzamin specjalizacyjny FEBS AWS (Fellow of the European Board of Surgery in Abdominal Wall Surgery), dr Hofmann posiada wyjątkową wiedzę specjalistyczną w zakresie chirurgii rekonstrukcyjnej przepuklin pachwinowych i ściany brzucha.

Dzięki ponad 845 pomyślnie przeprowadzonym operacjom przepuklin pachwinowych i ponad 400 zabiegom przepuklin ściany brzucha dr Hofmann może pochwalić się imponującym doświadczeniem. Wykorzystuje przy tym najnowocześniejsze, minimalnie inwazyjne techniki, które umożliwiają szybsze gojenie i zmniejszają dolegliwości pooperacyjne. Jednym z głównych obszarów jego specjalizacji jest chirurgiczne leczenie przepuklin pachwinowych u kobiet oraz złożonych przepuklin bliznowatych. Jego pacjenci korzystają nie tylko z jego fachowej wiedzy, ale także z indywidualnie dostosowanej, kompleksowej opieki – od precyzyjnej diagnostyki, przez operację, aż po opiekę pooperacyjną, którą sam zapewnia w swojej praktyce.

Dr Hofmann przywiązuje dużą wagę do kompleksowego doradztwa i profilaktycznej opieki nad swoimi pacjentami, w tym do prehabilitacji przed operacjami, która przyczynia się do optymalnego przygotowania do zabiegów chirurgicznych. Do zakresu jego usług należą również gastroskopie i kolonoskopie w ramach profilaktyki nowotworowej, dzięki czemu wnosi on istotny wkład w wczesne wykrywanie i profilaktykę chorób żołądkowo-jelitowych. Dzięki członkostwu w renomowanych stowarzyszeniach specjalistycznych, takich jak Austriackie Towarzystwo Chirurgiczne (ÖGCH) i Niemieckie Towarzystwo Herniologiczne (DHG), oraz dzięki pracy w jedynym certyfikowanym centrum kompetencji w zakresie przepuklin w Wiedniu, dr Hofmann jest zawsze na bieżąco z najnowszymi osiągnięciami badań medycznych i technologii. Dzięki wieloletniemu doświadczeniu i dogłębnej wiedzy specjalistycznej oferuje wysoce wyspecjalizowaną i zorientowaną na pacjenta opiekę, która jest ceniona w regionie i poza nim. Redakcja Leading Medicine Guide miała okazję porozmawiać z dr. Hofmannem i dowiedzieć się więcej o głównych obszarach jego pracy, a w szczególności o przepuklinach pachwinowych.

Przepuklina pachwinowa – nazywana medycznie Hernia inguinalis – należy do najczęstszych schorzeń chirurgicznych. Polega ona na wysunięciu się tkanki, najczęściej części jelita lub tkanki tłuszczowej, na zewnątrz przez słabe miejsce lub otwór w ścianie brzucha w okolicy pachwiny. Często objawia się to widocznym wybrzuszeniem i może wiązać się z bólem lub nieprzyjemnym uczuciem ucisku. Choroba ta dotyka znacznie częściej mężczyzn niż kobiety. Nieleczona przepuklina pachwinowa może powodować poważne powikłania, dlatego ważna jest wczesna diagnoza i terapia, często w formie operacji. Nowoczesne metody chirurgiczne pozwalają obecnie na przeprowadzanie zabiegów w sposób delikatny i bezpieczny.

Do najważniejszych czynników sprzyjających powstawaniu przepuklin pachwinowych należy wrodzona słabość tkanki łącznej. Szczególnie u osób z obciążeniem rodzinnym tkanka ta może szybciej ulegać rozciągnięciu. Do tego dochodzą obciążenia mechaniczne, które zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej: podnoszenie ciężarów, przewlekły kaszel (np. w przypadku POChP lub astmy), częste i silne parcie podczas wypróżniania (np. w przypadku przewlekłego zaparcia) lub powtarzające się wymioty. Czynnikami ryzyka są również nadwaga, ciąża, słabe mięśnie brzucha lub wcześniejsze operacje, które wpłynęły na stabilność ściany brzucha.

„Przepuklina pachwinowa powstaje ostatecznie w wyniku osłabienia tkanki łącznej. Istnieje wiele czynników, które mogą to sprzyjać. Jednym z najważniejszych – i jedynym, na który można aktywnie wpływać – jest palenie tytoniu. Palenie tytoniu uszkadza tkankę łączną i znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia przepukliny pachwinowej. Kto rzuca palenie, jednocześnie skutecznie zapobiega tej dolegliwości. Oprócz tego istnieją oczywiście przyczyny, na które mamy mniejszy wpływ, na przykład predyspozycje genetyczne. Jeśli w rodzinie występowały już przepukliny pachwinowe, ryzyko ich wystąpienia u nas również jest zwiększone. Również niektóre choroby, takie jak na przykład przewlekła obturacyjna choroba płuc, w której występuje częsty i silny kaszel, w dłuższej perspektywie uszkadzają tkankę łączną i mogą sprzyjać powstawaniu przepuklin pachwinowych. Podobnie jest w przypadku osób wykonujących bardzo ciężką pracę fizyczną lub uprawiających intensywnie sporty siłowe – ze względu na stały, wysoki nacisk na ścianę brzucha ryzyko również w tym przypadku wzrasta” – wyjaśnia dr Hofmann na początku naszej rozmowy.

Różnice anatomiczne między płciami, które często wyjaśniają niespecyficzne objawy u kobiet oraz związane z wiekiem zużycie tkanek u mężczyzn, sprawiają, że przepukliny pachwinowe dotykają głównie pacjentów płci męskiej. Diagnoza jest często wyzwaniem – szczególnie u kobiet – a na całym świecie przepuklina pachwinowa należy do najczęstszych zabiegów chirurgicznych.

„To, dlaczego mężczyźni są dotknięci tym schorzeniem częściej niż kobiety, można częściowo wyjaśnić anatomicznie. Kanał pachwinowy występuje wprawdzie u obu płci, ale u mężczyzn rozwija się on w ciągłe połączenie od jamy brzusznej aż do moszny – tam przebiega powrózek nasienny wraz z naczyniami krwionośnymi i jądrem. Ta struktura jest bardziej podatna na osłabienia. Natomiast u kobiet kanał ten kończy się ślepo i zawiera jedynie tzw. więzadło maciczne, które służy do podtrzymywania macicy. Dzięki temu istnieje mniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia przepukliny. Do tego dochodzi fakt, że przepukliny pachwinowe u kobiet są często trudniejsze do zdiagnozowania. Typowe objawy, takie jak widoczny obrzęk w pachwinie, występują rzadziej. Zamiast tego wiele kobiet skarży się na nieokreślony ból, co utrudnia diagnozę. Często mija dużo czasu, zanim w ogóle pomyśli się o przepuklinie pachwinowej – do tego momentu wiele kobiet przeszło już szereg innych badań. Często konieczne jest wówczas dodatkowe wykonanie tomografii komputerowej lub badania ultrasonograficznego w celu ustalenia przyczyny. W czasie ciąży kwestia ta odgrywa raczej drugorzędną rolę. Rosnąca macica w trakcie ciąży otacza ochronnie okolice pachwiny i działa jak rodzaj bufora, który zmniejsza tamtejsze ciśnienie. U kobiet przepukliny pachwinowe występują częściej po 50. roku życia. Wiele z nich odczuwa dolegliwości już od dłuższego czasu, zanim w końcu ustala się prawidłową diagnozę. Natomiast u mężczyzn przepuklina pachwinowa występuje znacznie częściej – stosunek ten wynosi około 10 do 1. Jest to jedna z najczęściej wykonywanych operacji na świecie, z około 20 milionami zabiegów rocznie. Można powiedzieć, że jest to swego rodzaju objaw zużycia: wraz z wiekiem tkanka łączna nie staje się bardziej stabilna, lecz słabsza. A gdy ciśnienie w okolicy brzucha jest wystarczająco wysokie, dochodzi właśnie do tego typowego wybrzuszenia do kanału pachwinowego” – wyjaśnia dr Hofmann.

Ponadto podczas badania fizykalnego mniejsze lub głębiej położone przepukliny u kobiet są trudniejsze do wyczucia. Dlatego w celu potwierdzenia diagnozy częściej stosuje się badania obrazowe, takie jak USG lub rezonans magnetyczny. Właśnie dlatego, że przepukliny udowe u kobiet szybciej ulegają uwięzieniu, a następnie mogą stanowić stan nagły, szczególnie ważna jest wczesna i dokładna diagnoza. Dlatego w przypadku niejasnych dolegliwości w okolicy pachwiny lub podbrzusza, również u kobiet, należy wcześnie rozważyć możliwość wystąpienia przepukliny.

Przepuklina pachwinowa często przez dłuższy czas przebiega bezobjawowo i początkowo może wydawać się nieszkodliwa. Jednak przepuklina staje się nagłym przypadkiem, gdy dochodzi do uwięzienia (inkarceracji) worka przepuklinowego. Wówczas pętle jelitowe lub inne tkanki zostają uwięzione w szczelinie przepuklinowej, co może spowodować przerwanie krążenia – jest to sytuacja potencjalnie zagrażająca życiu.

„Kiedy pacjent zgłasza się do gabinetu z bólem w okolicy pachwiny, najpierw pojawia się pytanie, czy jest to nagły przypadek, czy nie. W większości przypadków u mężczyzn występuje tzw. przepuklina pachwinowa redukowalna – miękki obrzęk w pachwinie, w którym części jamy brzusznej, takie jak tkanka tłuszczowa lub jelito, wybrzuszają się przez słabe miejsce w kanale pachwinowym. Wypukłość tę można jednak zazwyczaj wcisnąć z powrotem, więc nie ma bezpośredniego zagrożenia. Inaczej wygląda sytuacja, gdy zawartość przepukliny – zwłaszcza jelito – uwięzie się w kanale pachwinowym i skręci. Wówczas mówi się o uwięzionym przepuklinie pachwinowej, a jest to prawdziwa sytuacja nagła. Pacjenci dotknięci tym schorzeniem odczuwają zazwyczaj nagły, bardzo silny ból, obrzęk nie daje się już wcisnąć z powrotem i jest twardy jak kamień. W takim przypadku konieczne jest podjęcie natychmiastowych działań, ponieważ dochodzi do zaburzenia ukrwienia uwięzionego odcinka jelita. W ciągu kilku godzin należy przeprowadzić operację, aby uwolnić dotknięty chorobą fragment jelita i uniknąć poważnych powikłań. W regionach o dobrym zaopatrzeniu medycznym, takich jak Niemcy, Austria czy Szwajcaria, zazwyczaj nie stanowi to problemu – pacjenci szybko trafiają do szpitala, są operowani w odpowiednim czasie i wszystko przebiega sprawnie. Sytuacja może natomiast stać się krytyczna w krajach lub regionach, w których nie jest zapewniona odpowiednia opieka medyczna. Jeśli w takim przypadku nie podejmie się interwencji na czas, sytuacja może się dramatycznie pogorszyć: dopływ krwi do jelita zostaje całkowicie przerwany, powstaje dziura w jelicie, stolec przedostaje się do jamy brzusznej, co powoduje ciężkie zapalenie otrzewnej. Może to przerodzić się w sepsę, a nieleczona może nawet zakończyć się śmiercią. W przypadku pacjentów, którzy nie wymagają natychmiastowej operacji, należy uważnie obserwować sytuację i natychmiast reagować na określone objawy ostrzegawcze. Należą do nich silny ból w pachwinie, twardy obrzęk, którego nie da się wcisnąć – w takich przypadkach należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy i udać się do szpitala. W przeciwnym razie z przepukliną pachwinową można spokojnie żyć przez jakiś czas bez żadnych problemów. Jednak doświadczenie pokazuje, że około 70 procent pacjentów, u których początkowo rezygnuje się z operacji, wraca w późniejszym czasie – najczęściej dlatego, że przepuklina powiększa się i powoduje coraz większe dolegliwości” – wyjaśnia dr Hofmann.

---

Nagły przypadek przy przepuklinie pachwinowej

Ważnymi objawami stanu nagłego są nagłe, silne bóle w okolicy przepukliny, które nie ustępują nawet w spoczynku. Ponadto miejsce przepukliny może być twarde lub napięte, a wybrzuszenie nie da się już wcisnąć z powrotem – w przeciwieństwie do przepukliny bez powikłań. Towarzyszyć temu mogą nudności, wymioty, gorączka, wzdęty brzuch oraz rosnące trudności z wypróżnieniem lub oddaniem gazów. Objawy te wskazują na początkowe porażenie jelit lub niedrożność jelit i wymagają natychmiastowej pomocy medycznej!

---

W leczeniu przepuklin pachwinowych dostępne są obecnie różne nowoczesne metody operacyjne, które zasadniczo dzielą się na techniki otwarte i minimalnie inwazyjne. Wybór metody zależy od kilku czynników, takich jak wielkość przepukliny, indywidualne czynniki ryzyka pacjenta, a także jego osobiste preferencje.

Dr Hofmann wyjaśnia: „Jeśli ostatecznie dochodzi do operacji, dostępne są zasadniczo dwie sprawdzone metody: operacja otwarta i technika minimalnie inwazyjna. Wbrew powszechnemu przekonaniu, że obecnie stosuje się wyłącznie zabiegi minimalnie inwazyjne, leczenie metodą otwartą z użyciem siatki z tworzywa sztucznego nadal uważane jest za złoty standard. Polega ono na chirurgicznym otwarciu kanału pachwinowego, włożeniu siatki i ponownym zamknięciu rany. Metoda ta jest nadal powszechnie stosowana i skuteczna. Jednak w ostatnich latach metody minimalnie inwazyjne zyskały coraz większą popularność – przede wszystkim dlatego, że wykazano, iż wiążą się one z mniejszym bólem pooperacyjnym i krótszym czasem rekonwalescencji. Wyróżnia się przy tym dwa warianty: w Niemczech powszechna jest metoda pozabrzuszna, w której operacja odbywa się poza jamą brzuszną. Nazywa się ją TEP. Natomiast w Austrii częściej preferuje się metodę przezbrzuszową, która przebiega przez jamę brzuszną – jest to tzw. TAPP. W obu metodach siatka jest umieszczana w tym samym miejscu za otrzewną. Siatka ta jest zazwyczaj większa niż ta stosowana w technice otwartej i dzięki temu lepiej pokrywa potencjalne miejsca przepukliny. Szczególnie u kobiet należy preferować technikę minimalnie inwazyjną. Niektóre rodzaje przepuklin, takie jak przepuklina udowa, występują bowiem częściej u kobiet, ale przy metodzie otwartej często pozostają nierozpoznane – chyba że się ich celowo szuka. Techniki minimalnie inwazyjne oferują więc w tym przypadku korzyść diagnostyczną i terapeutyczną. Istnieją również metody bez użycia siatki, takie jak tzw. technika Shouldice'a, w której przepuklinę zamyka się tkanką własną pacjenta. Ta metoda jest opcją w pewnych wyjątkowych przypadkach – na przykład u młodych mężczyzn, u których można to rozważyć indywidualnie. Z reguły zaleca się jednak wszczepienie siatki, ponieważ wiąże się to z najmniejszym ryzykiem nawrotu przepukliny i przewlekłego bólu. Pacjenci mają oczywiście prawo głosu. Jeśli ktoś wyraźnie nie chce siatki, jest to respektowane. W praktyce zdarza się to jednak rzadko. W innych regionach, na przykład w USA, rośnie natomiast krytyczne nastawienie do siatek – czasami mówi się tam nawet o prawdziwej „fobii przed siatkami”.

---

Siatki stosowane w chirurgicznym leczeniu przepuklin pachwinowych składają się z różnych polimerów syntetycznych. Istnieje wielu producentów, z których każdy oferuje materiały i struktury o różnym charakterze. Siatka pozostaje w organizmie na stałe i zrasta się z otaczającą tkanką. Kluczową rolę odgrywa tu reakcja organizmu na materiał: ponieważ siatka jest rozpoznawana jako ciało obce, wokół struktury siatki tworzy się blizna. Ta blizna jest ostatecznie decydującym czynnikiem dla stabilności leczonego obszaru – wzmacnia go bardziej niż sama siatka.

---

Po operacji przepukliny pachwinowej mogą wystąpić różne zagrożenia i powikłania, nawet jeśli obecnie zabiegi te są zazwyczaj bezpieczne i rutynowe. 

„Ryzyko powikłań podczas operacji przepukliny pachwinowej jest ogólnie stosunkowo niewielkie. Jak w przypadku każdej operacji istnieją wprawdzie ogólne zagrożenia – na przykład związane ze znieczuleniem lub zaburzeniami gojenia się ran – jednak poważne problemy występują rzadko. Jednak szczególnie w przypadku mężczyzn istnieje szczególne ryzyko: ponieważ zabieg odbywa się w bezpośrednim sąsiedztwie powrózka nasiennego, w rzadkich przypadkach może dojść do jego uszkodzenia. Jeśli powrózek nasienny zostanie przecięty po obu stronach, miałoby to taki sam efekt jak wazektomia. Szczególnie dla młodszych mężczyzn lub tych, którzy chcą mieć dzieci, jest to aspekt, który należy koniecznie wziąć pod uwagę przed zabiegiem. Kolejne potencjalne ryzyko dotyczy techniki minimalnie inwazyjnej, w której operacja wykonywana jest przez jamę brzuszną. Teoretycznie mogłoby to spowodować uszkodzenie innych narządów, takich jak pęcherz lub jelito – choć zdarza się to niezwykle rzadko. Nieco częściej występują natomiast przewlekłe bóle po zabiegu: około 7 do 10 procent pacjentów zgłasza utrzymujące się dolegliwości, które utrzymują się nawet sześć miesięcy po operacji. Aby w miarę możliwości uniknąć takich powikłań, istotnym czynnikiem jest doświadczenie chirurga prowadzącego zabieg. Badania wyraźnie pokazują, że w wyspecjalizowanych ośrodkach, w których regularnie operuje się przepukliny pachwinowe, ryzyko przewlekłego bólu i nawrotów wynosi zaledwie około 1–2 procent. Natomiast w placówkach o mniejszym doświadczeniu problemy mogą wystąpić nawet w jednej czwartej przypadków. Wybór odpowiedniego chirurga nie jest więc bynajmniej sprawą drugorzędną” – podkreśla dr Hofmann

---

W swojej karierze medycznej dr Matthias Hofmann przeprowadził już 1007 operacji przepuklin pachwinowych oraz 467 operacji przepuklin ściany brzucha. (Stan na czerwiec 2025 r.)

---

Powrót do codziennego życia po operacji przepukliny pachwinowej zależy od różnych czynników, takich jak rodzaj zabiegu, ogólny stan zdrowia pacjenta oraz indywidualny proces gojenia. 

Po operacji przepukliny pachwinowej rekonwalescencja przebiega zazwyczaj bez komplikacji i szybko. Zalecany okres odpoczynku jest stosunkowo krótki: w ciągu pierwszych dwóch do trzech tygodni po zabiegu należy unikać podnoszenia ciężarów – czyli obciążeń powyżej pięciu kilogramów. Następnie można powrócić do większości codziennych czynności. Ważne jest, aby słuchać własnego ciała i kierować się osobistymi dolegliwościami: należy na początku unikać tego, co sprawia ból. Zasadniczo operowane miejsce jest ponownie wytrzymałe po kilku tygodniach, więc nie ma już zwiększonego ryzyka.

Dr Hofmann wyjaśnia: „Szczególnie w przypadku młodszych, aktywnych sportowo pacjentów często pojawia się pytanie, kiedy można ponownie rozpocząć trening – na przykład w piłce nożnej. Również w tym przypadku obowiązuje zasada: po dwóch do trzech tygodniach organizm jest zazwyczaj wystarczająco stabilny. Niemniej jednak należy podchodzić do tego powoli i stopniowo zwiększać obciążenie. Oczywiście można się zastanawiać, co się stanie, jeśli ktoś zbyt wcześnie ponownie podniesie zbyt ciężki przedmiot. Chociaż teoretycznie możliwe jest, że w przypadku przeciążenia wszczepiona siatka przesunie się lub ulegnie uszkodzeniu, to jednak materiały stosowane obecnie są niezwykle stabilne. Na przykład w USA czasami już pierwszego lub drugiego dnia po operacji ponownie obciąża się w pełni – nie ma jednak potwierdzonych naukowo dowodów na zalety lub wady takiego podejścia. W krajach niemieckojęzycznych podchodzi się do opieki pooperacyjnej z większą ostrożnością. Specjalne środki rehabilitacyjne nie są konieczne po operacji przepukliny pachwinowej. Z reguły wystarczy przestrzegać podstawowych zaleceń dotyczących oszczędzania się”, i dodaje:

„Jeśli chodzi o opiekę medyczną, doświadczenie jest czynnikiem decydującym. W wyspecjalizowanych ośrodkach, takich jak nasze Centrum Kompetencji w zakresie przepuklin, co roku wykonuje się ponad 1300 operacji przepuklin – liczba ta plasuje nas daleko w czołówce nawet w skali europejskiej. Cały zespół terapeutyczny, od chirurgów, przez anestezjologów, aż po personel pielęgniarski, koncentruje się tam wyłącznie na tych zabiegach. Ta specjalizacja w decydujący sposób przyczynia się do zapewnienia pacjentom najlepszej możliwej opieki – przy wysokim poziomie bezpieczeństwa i niskim ryzyku powikłań”.

W Austrii organizacja zabiegów chirurgicznych jest zasadniczo regulowana podobnie jak w Niemczech: teoretycznie każdy specjalista może wykonywać operacje, takie jak operacja przepukliny pachwinowej. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każdy zabieg jest wykonywany z taką samą jakością. Właśnie w tym tkwi problem – a także punkt wyjścia do dyskusji na temat specjalizacji i centralizacji.

„Pomysł, aby określone operacje wykonywać wyłącznie w wyspecjalizowanych ośrodkach, jest z medycznego punktu widzenia całkowicie sensowny. Bo to, co robi się często, zazwyczaj robi się lepiej. Dotyczy to zarówno chirurgii, jak i wielu innych dziedzin życia. Kto specjalizuje się w konkretnej dziedzinie, nabiera większej wprawy, pracuje pewniej i rzadziej popełnia błędy. Ostatecznie zyskują na tym przede wszystkim pacjenci, ponieważ zmniejsza się odsetek powikłań, a wyniki są ogólnie lepsze. Niemniej jednak również w Austrii nadal możliwe jest, że każdy chirurg ogólny wykonuje operacje przepuklin pachwinowych – z bardzo zróżnicowanymi wynikami. Stwierdzenie, że „każdy może operować taką przepuklinę”, może być prawdziwe na papierze, ale niekoniecznie odzwierciedla rzeczywistość pod względem jakości i doświadczenia. Właśnie ze względu na tę specjalizację zgłaszają się do nas pacjenci z całego kraju. Niektórzy przyjeżdżają nawet z zagranicy – na przykład z Dubaju, Holandii czy Norwegii. To wyraźnie pokazuje, że wiele osób celowo poszukuje doświadczenia i kompetencji, gdy chodzi o zabieg operacyjny”, wyjaśnia dr Hofmann, i tym samym kończymy naszą rozmowę.

Bardzo dziękujemy, dr Hofmann, za te pouczające informacje!