Zespół żył miednicznych: gdy żyły w miednicy blokują przepływ krwi

Zespół żył miednicy to schorzenie, które często pozostaje niezauważone. Wiele osób dotkniętych tą chorobą początkowo uważa, że to tylko przejściowe napięcie – a przecież wczesna diagnoza może znacznie złagodzić dolegliwości. Redakcja Leading Medicine Guide rozmawiała na ten temat ze specjalistą chirurgii naczyniowej, dr. med. (syr) Amerem Jomhą.

W przypadku zespołu żył miednicznych krew w żyłach miednicy nie przepływa swobodnie z powrotem do serca, lecz gromadzi się. W zdrowym organizmie zastawki żylne zapewniają, że krew płynie tylko w jednym kierunku – w stronę serca. „Zespół żył miednicy jest drugą po endometriozie najczęstszą przyczyną przewlekłych bólów podbrzusza u kobiet w wieku rozrodczym. Często choroba pozostaje długo nierozpoznana, ponieważ dolegliwości są niespecyficzne i nie zawsze można je jednoznacznie przypisać problemowi żylnemu” – stwierdza dr Jomha na początku naszej rozmowy.

---

Endometrioza to rozrost błony śluzowej macicy poza macicą, najczęściej w obrębie miednicy. Powoduje bóle podczas menstruacji, stosunku płciowego lub przewlekłe dolegliwości w dolnej części brzucha i może sprzyjać bezpłodności. Diagnozuje się ją zazwyczaj za pomocą USG, rezonansu magnetycznego lub laparoskopii; leczy się ją środkami przeciwbólowymi, hormonami lub operacyjnie.

---

Objawy zespołu żył miednicznych rozwijają się zazwyczaj stopniowo i przez długi czas osoby dotknięte tą dolegliwością nie potrafią ich jednoznacznie zidentyfikować. Główną cechą charakterystyczną są tępy, ciągnący ból w podbrzuszu lub okolicy miednicy, który często opisuje się jako uciskający lub napinający. 

„Dolegliwości związane z zespołem żył miednicznych są często niespecyficzne i mogą objawiać się w bardzo różny sposób. Typowe są bóle w dolnej części brzucha, które nasilają się zwłaszcza po wysiłku fizycznym, podczas długiego stania lub siedzenia. Wiele osób dotkniętych tą dolegliwością zgłasza również ból podczas stosunku płciowego (dyspareunia) oraz nasilony ból podczas menstruacji (dysmenorrhea). Może również wystąpić podrażnienie pęcherza z częstszym parciem na mocz. W niektórych przypadkach pojawiają się dodatkowo widoczne żylaki, na przykład w okolicy pochwy lub warg sromowych, a częściowo także w okolicy pośladków lub ud. Ponad dziesięć procent pacjentek w gabinetach ginekologicznych cierpi na przewlekłe, niespecyficzne bóle podbrzusza. Jeśli podczas badania ginekologicznego nie stwierdza się jednoznacznych wyników, które mogłyby wyjaśnić te dolegliwości, często przeprowadza się dalsze badania diagnostyczne, na przykład w urologii, gastroenterologii, neurologii, a nawet w obszarze psychospołecznym. Często jednak rzeczywista przyczyna pozostaje długo nieodkryta. Często jednak przyczyną dolegliwości są rozszerzone żyły w małej miednicy, zwłaszcza żyły jajnikowe. Prowadzi to do zastoju żylnego, który z kolei powoduje bóle w podbrzuszu. W niektórych przypadkach dochodzi dodatkowo do powstania tzw. żylaków zależnych, na przykład na udach, w okolicy pochwy lub warg sromowych. „Bóle nasilają się zazwyczaj podczas długotrwałego stania lub siedzenia, w trakcie lub po stosunku płciowym, a także w okresie menstruacji” – wyjaśnia dr Jomha, opisując dolegliwości pacjentek.

Rozwój zespołu żył miednicznych sprzyja szereg czynników ryzyka i uwarunkowań życiowych, które wpływają przede wszystkim na przepływ krwi i stabilność żył w miednicy. 

Dr Jomha opisuje to następująco: „Najczęstszą przyczyną zespołu żył miednicy jest patologiczne poszerzenie żył jajnikowych, najczęściej po lewej stronie. Stamtąd podwyższone ciśnienie zastójowe może rozprzestrzeniać się wzdłuż żyły jajnikowej. W konsekwencji powstają żylaki zależne, które rozprzestrzeniają się wokół macicy i mogą sięgać aż do pochwy, warg sromowych, a nawet okolicy ud. To zaburzenie odpływu żylnego prowadzi do przewlekłego zastoju w małej miednicy i ma decydujący wpływ na powstawanie typowych bólów. Do czynników ryzyka zalicza się genetyczną predyspozycję do chorób żylnych, a także czynniki hormonalne, które mogą dodatkowo wpływać na ściany naczyń. Również pewne cechy anatomiczne odgrywają rolę, w tym zespół May-Thurnera, w którym dochodzi do zwężenia żył miednicznych, a także tzw. zespół łupacza orzechów, czyli zwężenie lewej żyły nerkowej, które utrudnia odpływ żylny. Kolejnym ważnym czynnikiem ryzyka jest wielokrotna ciąża, ponieważ zmiany hormonalne i zwiększone ciśnienie w okolicy miednicy sprzyjają powstawaniu i postępowi rozszerzeń żył” i dodaje:

„Żylaki w okolicy warg sromowych lub w nietypowych miejscach, takich jak pośladki lub wewnętrzna strona ud, które nie są typowe dla klasycznej choroby żylakowej nóg, mogą być kolejną ważną wskazówką na obecność kobiecego zespołu żylnego miednicy. Takie widoczne żyły powstają często w wyniku zwiększonego ciśnienia zastojowego w małej miednicy i dlatego są łatwo błędnie interpretowane lub rozpatrywane w oderwaniu od kontekstu, bez rozpoznania rzeczywistej przyczyny. Diagnostyka rozpoczyna się zazwyczaj w ramach badania ginekologicznego. Już podczas badania ultrasonograficznego, zwłaszcza przezpochwowego, można zauważyć niezwykle duże, rozszerzone żyły w okolicy jajników i macicy. Jeśli istnieje podejrzenie zespołu żył miednicznych, wykonuje się dalsze badania obrazowe, najczęściej w postaci tomografii komputerowej (CT) lub rezonansu magnetycznego (MRT). Za złoty standard diagnostyki nadal uważa się inwazyjną flebografię żył miednicy, podczas której można bezpośrednio zobrazować warunki odpływu żylnego. Alternatywnie można również wykonać angiografię rezonansu magnetycznego (MRA). „Zazwyczaj wykazuje ona wyraźnie poszerzoną lewą żyłę jajnikową (Vena ovarica) z wyraźnymi żylakami zależnymi w miednicy wewnętrznej, zwłaszcza po lewej stronie i w okolicy macicy” – wyjaśnia dr Jomha.

Dodatkowo można wykonać badania laboratoryjne, aby wykluczyć inne przyczyny bólu lub obrzęków, takie jak stany zapalne lub zaburzenia równowagi hormonalnej. Diagnoza zespołu żylnego miednicy wynika zatem z połączenia wywiadu, badania fizykalnego i ukierunkowanego obrazowania, przy czym metody obrazowania mają decydujące znaczenie dla dokładnego rozpoznania zastoju żylnego i ewentualnych zwężeń.

---

W przypadku kobiet ze znaną niewydolnością żylną lub obciążeniem rodzinnym należy zwrócić uwagę na czynniki hormonalne, a w razie dolegliwości wcześnie skonsultować się z lekarzem. Wczesna diagnoza daje największą szansę na złagodzenie bólu, zapobieganie żylakom i uniknięcie długotrwałych powikłań.

---

Leczenie zespołu żył miednicy zależy od nasilenia dolegliwości, stopnia rozszerzenia żył oraz indywidualnych czynników ryzyka. Zasadniczo rozróżnia się środki zachowawcze, terapię farmakologiczną oraz zabiegi minimalnie inwazyjne lub operacyjne.

Dr Jomha wyjaśnia metody leczenia: „Leczenie zachowawcze zespołu żylnego miednicy polega przede wszystkim na leczeniu objawowym bólu, na przykład za pomocą środków przeciwbólowych, takich jak ibuprofen. Terapia hormonalna jest obecnie stosowana bardzo ostrożnie i z reguły nie jest zalecana ze względu na możliwe długoterminowe skutki uboczne, w szczególności zwiększone ryzyko osteoporozy. Zabiegi chirurgiczne odgrywają obecnie jedynie drugorzędną rolę i są stosowane tylko w rzadkich, wyjątkowych przypadkach. Jako nowoczesna i skuteczna opcja terapeutyczna ugruntowała się terapia interwencyjna. Odbywa się ona w ramach flebografii i umożliwia celowe zamknięcie patologicznie rozszerzonych żył miednicy. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Cewnik wprowadza się przez żyłę w prawym ramieniu. Za pomocą tego cewnika żylaki w miednicy są leczone pianką do obliteracji, a żyły jajnikowe są dodatkowo trwale zamykane za pomocą małych metalowych spirali (coilów). W ponad 90 procentach przypadków udaje się w ten sposób skutecznie wyeliminować rozszerzone żyły. U 70 do 80 procent pacjentek prowadzi to do wyraźnej i trwałej poprawy dolegliwości. Podczas zabiegu za pomocą środka kontrastowego uwidacznia się patologicznie rozszerzoną lewą żyłę jajnikową wraz z wychodzącymi z niej żylakami wokół macicy oraz w żyłach miednicy wewnętrznej. Następnie następuje celowe zamknięcie dotkniętej chorobą żyły za pomocą metalowych spirali i środka do obliteracji, aby trwale wyeliminować zastój żylny”.

Jeśli zespół żył miednicznych pozostaje nieleczony, dolegliwości mogą z czasem przybrać charakter przewlekły i znacznie się nasilić. Głównym problemem jest trwały zastój żylny, który stale zwiększa ciśnienie w żyłach.

„Nieleczony zespół żył miednicznych może prowadzić do przewlekłego bólu w okolicy miednicy lub nóg. Ponadto istnieje zwiększone ryzyko tworzenia się skrzepów krwi (zakrzepicy) w żyłach miednicy. Jakość życia osób dotkniętych tą chorobą może być znacznie ograniczona, ponieważ dolegliwości utrudniają wykonywanie codziennych czynności. Do poprawy zdrowia żył w znacznym stopniu przyczynia się zdrowy tryb życia, taki jak zbilansowana dieta i regularna aktywność fizyczna. Ważne są również regularne przerwy podczas długotrwałego siedzenia lub stania, aby wspomóc krążenie żylne i zapobiegać dolegliwościom” – radzi dr Jomha na zakończenie naszej rozmowy.

Serdecznie dziękujemy dr Jomha za te pomocne wskazówki dotyczące zespołu żył miednicznych!

---

• Dr med. (syr) Amer Jomha, ordynator Kliniki Chirurgii Naczyniowej i Flebologii w Szpitalu Klinicznym w Bad Hersfeld.
• Wykształcenie zdobył w klinice uniwersyteckiej w Damaszku i Gießen; specjalista w dziedzinie chirurgii naczyniowej i flebologii, specjalista endowaskularny.
• Leczenie tętniaków, zaburzeń krążenia, żylaków i zespołu stopy cukrzycowej.
• Wykorzystanie nowoczesnych metod chirurgii minimalnie inwazyjnej i otwartej, terapia częstotliwością radiową w przypadku żylaków, leczenie ran dostosowane do stadium choroby.
• Specjalizacja: endowaskularne leczenie tętniaków aorty, choroba niedokrwienna kończyn dolnych, kompleksowa opieka naczyniowa w certyfikowanym centrum naczyniowym Hersfeld-Rotenburg.
• Kierownik kliniki od 2023 r., członek zespołu lekarzy od 2011 r.; interdyscyplinarny i zorientowany na pacjenta.
• Wieloletnie doświadczenie, zaangażowanie w rozwój medycyny naczyniowej, uznany specjalista w regionie.