Wywiad z ekspertem, prof. dr med. Christianem Taube, na temat POChP

Profesor dr med. Christian Taube, specjalista w dziedzinie alergologii, pulmonologii i nowotworów płuc w Ruhrlandklinik przy Uniwersyteckim Centrum Medycznym w Essen, zdobył znakomitą renomę w leczeniu astmy, zapalenia oskrzeli, a także nowotworów płuc i POChP. Właśnie w przypadku rzadkich chorób płuc bardzo ceniona jest wiedza tego doświadczonego dyrektora kliniki. Ruhrlandklinik, jako Centrum Płuc Zachodnich Niemiec, jest jednym z wiodących szpitali zajmujących się chirurgicznym i farmakologicznym leczeniem wszystkich chorób układu oddechowego. Jako część Uniwersytetu Medycznego w Essen, lekarze specjalistyczni z kliniki Ruhrlandklinik współpracują interdyscyplinarnie z wieloma innymi specjalistami i ośrodkami specjalistycznymi Uniwersytetu Medycznego w Essen.

Klinika Pneumologii oferuje wszystkie zabiegi z zakresu pulmonologii na najwyższym poziomie medycznym. Zakres możliwości diagnostycznych obejmuje wszystkie powszechnie stosowane obecnie procedury pulmonologiczne, takie jak badania czynnościowe płuc, badania wysiłkowe i cewnikowanie prawego serca. Oprócz metod medycyny nuklearnej stosuje się ultrasonografię i zabiegi endoskopowe w celu ustalenia przyczyn chorób. Dzięki sekcji bronchoskopii interwencyjnej Klinika Pneumologii dysponuje jednym z największych oddziałów bronchoskopowych w Niemczech i jest wyposażona w najnowocześniejszy sprzęt.

Pod kierownictwem prof. dr Christiana Taube klinika specjalizuje się w takich schorzeniach, jak przewlekła obturacyjna choroba płuc, raka płuc, zawodowych chorób płuc, chorób zakaźnych, genetycznych chorób płuc i opłucnej, a także rzadkich chorób płuc. Głównym obszarem zainteresowania jest leczenie rozedmy płuc, astmy oskrzelowej, nadciśnienia płucnego, mukowiscydozy oraz POChP. Redakcja Leading Medicine Guide postanowiła przyjrzeć się bliżej tematowi POChP („Chronic Obstructive Pulmonary Disease”, po polsku: przewlekła obturacyjna choroba płuc) i skorzystała z okazji, aby przeprowadzić rozmowę z profesorem dr. Christianem Taube.

POChP to postępująca i nieuleczalna choroba płuc, w której drogi oddechowe są przewlekle zapalne i zwężone. Dwie główne formy POChP to przewlekłe zapalenie oskrzeli i rozedma płuc. Niestety, POChP jest chorobą bardzo powszechną. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na całym świecie na POChP cierpi ponad 200 milionów osób. Choroba ta występuje przede wszystkim w krajach o wysokim wskaźniku palenia tytoniu, ponieważ palenie jest jedną z głównych przyczyn POChP. „W Niemczech na POChP cierpi około 8 milionów osób. Najczęściej choroba ta dotyka osoby w drugiej połowie życia, czyli w wieku 40–60 lat” – stwierdza profesor dr Taube na początku naszej rozmowy.

Objawy POChP często rozwijają się stopniowo i mogą się nasilać z upływem czasu. „Do częstych objawów należą uporczywy kaszel, odkrztuszanie, duszności (szczególnie podczas wysiłku fizycznego), uczucie ucisku w klatce piersiowej, nawracające infekcje dróg oddechowych oraz świszczący oddech, określany jako „szelest”. Objawy te mogą znacznie obniżyć jakość życia osób dotkniętych chorobą, a w zaawansowanych stadiach choroby prowadzić do ograniczenia wydolności fizycznej. Początkowo chory zauważa pierwsze objawy tylko przy zwiększonym wysiłku. „Im dalej choroba postępuje, tym bardziej objawy są odczuwalne również w spoczynku” – wyjaśnia pulmonolog prof. dr Taube. Ważne jest, aby POChP została wcześnie rozpoznana i leczona, aby spowolnić postęp choroby i uniknąć powikłań. Osoby palące są zdecydowanie bardziej narażone na zachorowanie na POChP, ale choroba ta może dotknąć również byłych palaczy oraz osoby narażone na działanie szkodliwych substancji w miejscu pracy lub w środowisku.

Diagnoza POChP opiera się zazwyczaj na połączeniu wywiadu medycznego, badań klinicznych i testów czynnościowych płuc.

Lekarz najpierw zbierze szczegółowy wywiad medyczny, aby uzyskać informacje na temat objawów, czynników ryzyka, takich jak palenie tytoniu, narażenie zawodowe oraz występowanie chorób płuc w rodzinie. Ponadto przeprowadza się badanie fizykalne, podczas którego zwraca się uwagę na objawy, takie jak szmery oddechowe, duszności i ucisk w klatce piersiowej. Profesor dr Taube udziela kluczowej wskazówki dotyczącej postawienia diagnozy: „Bardzo ważne i decydujące znaczenie ma pomiar funkcji płuc, zwany również testem czynnościowym płuc lub spirometrią. Służy on ocenie funkcjonowania płuc i dostarcza ważnych informacji na temat pojemności oddechowej, przepływu powietrza i innych parametrów dróg oddechowych. Badania obrazowe płuc, ale także innych narządów, pozwalają ustalić, czy występuje POChP. Ponieważ sama duszność może na przykład wynikać również z problemów z sercem”.

Badanie zazwyczaj przeprowadza się w pozycji siedzącej, co pozwala na utrzymanie wyprostowanej postawy. Ważne jest, aby podczas pomiaru pacjent siedział spokojnie i nie poruszał się. Pomiar powietrza wdychanego odbywa się za pomocą rurki oddechowej. „To wstępne badanie pozwala sprawdzić zwężenie dróg oddechowych i wchłanianie tlenu, dzięki czemu w razie wątpliwości można określić stopień zaawansowania choroby płuc” – wyjaśnia prof. dr Taube. Podczas pomiaru pacjent wdycha i wydycha powietrze do urządzenia. Urządzenie rejestruje objętość i prędkość ruchów oddechowych. Mierzy różne parametry, takie jak pojemność życiowa (maksymalny wdech i wydech), pojemność w pierwszej sekundzie (powietrze wydychane w pierwszej sekundzie energicznego wydechu), całkowita pojemność płuc itp. Często pomiar powtarza się kilka razy, aby uzyskać spójne wyniki. Następnie wybiera się najlepsze wyniki i wykorzystuje je do analizy.

---

Najważniejsze badania czynnościowe płuc stosowane w diagnostyce POChP to spirometria i pletyzmografia ciała. Podczas spirometrii pacjent musi wziąć głęboki wdech, a następnie wypuścić powietrze tak szybko, jak to możliwe. Badanie to mierzy ilość powietrza, jaką można wydychać w ciągu jednej sekundy (FEV1) oraz całkowitą pojemność płuc (FVC). Wyniki pozwalają określić stopień ograniczenia przepływu powietrza, a tym samym stopień zaawansowania POChP. Pletyzmografia ciała mierzy objętość płuc i pozwala na dokładniejszą ocenę funkcji płuc. Można wykonać zdjęcie rentgenowskie płuc, aby wykluczyć inne możliwe przyczyny objawów lub zidentyfikować zmiany w płucach związane z POChP. Dodatkowo można wykonać analizę gazometrii krwi w celu pomiaru stężenia tlenu i dwutlenku węgla we krwi oraz oceny stopnia zaawansowania zmian w drogach oddechowych. Dzięki połączeniu tych metod diagnostycznych lekarz może postawić dokładną diagnozę, określić stopień zaawansowania choroby i zaplanować odpowiednie leczenie. Ważne jest wczesne rozpoznanie POChP, aby zapobiec zaostrzeniu choroby i rozpocząć odpowiednie leczenie.

---

Leczenie POChP ma na celu złagodzenie objawów, spowolnienie postępu choroby oraz poprawę jakości życia pacjentów.

„Jeśli pacjent jest palaczem, najważniejszym krokiem w leczeniu POChP jest rzucenie palenia. Palenie tytoniu jest najczęstszym czynnikiem ryzyka rozwoju POChP, a rzucenie palenia może spowolnić postęp choroby i złagodzić objawy. Pomocne mogą być tu różne preparaty zastępujące nikotynę. Ponadto można zastosować leczenie farmakologiczne, na przykład preparaty do inhalacji (leki rozszerzające oskrzela), które rozszerzają drogi oddechowe. Mogą one być przepisywane w postaci krótko- lub długo działających aerozoli do inhalacji lub tabletek. Ważna jest również sprawność fizyczna – koniecznie trzeba poprawić wydolność i zmniejszyć uczucie duszności. W tym przypadku kluczową rolę odgrywa rehabilitacja. Terapia oddechowa i gimnastyka oddechowa mogą pomóc wzmocnić mięśnie oddechowe i ułatwić oddychanie. W przypadku ciężkiej postaci POChP można ponadto zastosować tlenoterapię w celu zwiększenia zawartości tlenu we krwi i zmniejszenia obciążenia serca. Rehabilitacja pulmonologiczna jest również dobrym sposobem na przywrócenie sprawności płuc. Obejmuje ona trening fizyczny, porady żywieniowe i terapię oddechową. „W niektórych przypadkach, zwłaszcza przy ciężkiej postaci POChP, można rozważyć operację, taką jak redukcja objętości płuc lub przeszczep płuc” – mówi profesor dr Taube o różnych możliwościach leczenia.

Leczenie POChP jest zazwyczaj procesem długotrwałym, a opieka nad chorym wymaga ścisłej współpracy między pacjentem a lekarzem prowadzącym. Ważne jest, aby pacjenci regularnie przyjmowali przepisane leki, utrzymywali zdrowe nawyki i prowadzili zdrowy tryb życia, aby osiągnąć jak najlepsze wyniki i spowolnić postęp choroby.

---

Palenie jest śmiertelne!

Palenie tytoniu wiąże się z wieloma poważnymi zagrożeniami dla zdrowia. Od chorób sercowo-naczyniowych, przez raka płuc, aż po problemy z układem oddechowym – lista potencjalnych zagrożeń jest długa i niepokojąca. Każdy papieros ma negatywny wpływ na płuca i układ sercowo-naczyniowy. Problemy zdrowotne spowodowane paleniem mogą być nie tylko bolesne, ale także znacznie obniżać jakość życia. Decyzja o rzuceniu palenia może jednak nie tylko poprawić własne życie, ale także chronić życie osób w otoczeniu. Bierne palenie dotyka dzieci, członków rodziny i przyjaciół, którzy są niechcący narażeni na szkodliwe substancje zawarte w papierosach. Droga do rzucenia palenia może być wyzwaniem, ale jest tego warta. Istnieje wiele zasobów, grup wsparcia, leków i profesjonalnych porad, które mogą pomóc w pomyślnym przejściu tej drogi. Wola i determinacja to pierwsze kroki do zdrowszego i bardziej satysfakcjonującego życia.

---

„Pacjenci, którzy rzucają palenie i zwiększają aktywność fizyczną, już po kilku tygodniach zauważają znaczną poprawę. Objawy kaszlu ustępują, a ryzyko zawału serca lub zachorowania na raka płuc maleje” – motywuje profesor dr Taube.

Aktualne badania i rozwój w zakresie leczenia POChP

Nieustannie opracowuje się nowe leki, które są ukierunkowane konkretnie na patofizjologię POChP. Należą do nich na przykład leki, które działają na procesy zapalne w drogach oddechowych i mogą spowolnić postęp choroby. Prowadzone są również badania nad tym, czy terapie komórkami macierzystymi mogłyby być stosowane w celu regeneracji i naprawy uszkodzonej tkanki płucnej u pacjentów z POChP. Naukowcy nadal badają rolę czynników genetycznych w powstawaniu POChP i poszukują ukierunkowanych metod terapeutycznych, które mogłyby być skierowane na konkretne cechy genetyczne. „Genetyczna przyczyna POChP występuje bardzo rzadko. W takich przypadkach mamy do czynienia z tzw. niedoborem alfa-1-antytrypsyny, który pojawia się tylko wtedy, gdy obecne są wadliwe geny zarówno ze strony matki, jak i ojca. Wówczas pewien rodzaj białka, zwanego alfa-1-antytrypsyną, jest wytwarzany w niewystarczającej ilości lub w nieprawidłowej formie. Białko to odgrywa jednak ważną rolę w organizmie, regulując równowagę proteaz, enzymów, które mogą powodować uszkodzenia tkanek. Zwykle alfa-1-antytrypsyna chroni przed nadmierną aktywnością enzymów, takich jak trypsyna, które mogłyby atakować tkankę płucną. „W przypadku niedoboru alfa-1-antytrypsyny brak równowagi między tymi enzymami a ich regulatorem może prowadzić do uszkodzeń tkanki płucnej” – wyjaśnia prof. dr Taube.

Możliwości telemedycyny są coraz częściej wykorzystywane również w leczeniu POChP. „Wykorzystanie telemedycyny i technologii cyfrowych może poprawić opiekę nad pacjentami z POChP, ułatwiając dostęp do opieki medycznej i wsparcia. Telemedycyna oferuje tutaj możliwość optymalizacji leczenia i monitorowania pacjentów z POChP, zwłaszcza w sytuacjach, w których osobiste wizyty u lekarza mogą być utrudnione” – wyjaśnia prof. dr Taube. Dzięki telemedycynie pacjenci z POChP mogą pozostawać w regularnym kontakcie z personelem medycznym z domu. Może to odbywać się za pośrednictwem wideorozmów, wiadomości tekstowych lub rozmów telefonicznych. Podczas tych wirtualnych konsultacji można omówić objawy, odpowiedzieć na pytania i dostosować plany leczenia. Umożliwia to bardziej zindywidualizowaną opiekę, ponieważ pacjenci mogą pozostać w swoim zwykłym otoczeniu, a mimo to uzyskać poradę medyczną i wsparcie. „Urządzenia telemedyczne mogą służyć do pomiaru ważnych parametrów zdrowotnych, takich jak poziom tlenu we krwi czy częstość oddechów, i przekazywania ich zespołowi medycznemu. Dzięki temu możliwe jest wczesne wykrycie ewentualnego pogorszenia stanu zdrowia, zanim doprowadzi ono do poważniejszych problemów” – dodaje pulmonolog.

Pozytywny wpływ zmian stylu życia, takich jak rzucenie palenia, aktywność fizyczna i dieta.

Najważniejszym krokiem w przypadku POChP jest rzucenie palenia. Palenie jest głównym czynnikiem wywołującym większość przypadków POChP, a zaprzestanie palenia ma kluczowe znaczenie dla spowolnienia postępu choroby i poprawy funkcji płuc. Również regularne ćwiczenia mogą poprawić kondycję fizyczną, co z kolei zwiększa wydajność oddechową i zmniejsza zmęczenie. Jednocześnie aktywność fizyczna pomaga wzmocnić mięśnie i poprawić ogólny stan zdrowia. Zrównoważona dieta, bogata w owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste i chude białko, może wzmocnić układ odpornościowy i zmniejszyć stan zapalny. Może to sprawić, że pacjenci z POChP będą mniej podatni na infekcje i będą czuli się lepiej.

Ważne jest, aby chronić się przed zanieczyszczeniem powietrza i unikać miejsc o wysokim poziomie zanieczyszczenia. Zanieczyszczenie powietrza może nasilać objawy POChP i prowadzić do trudności w oddychaniu. „Narażenie w miejscu pracy, takie jak pył, chemikalia i opary, może zwiększać ryzyko wystąpienia POChP związanej z wykonywanym zawodem. Bezpieczeństwo pracy i promowanie bezpiecznego środowiska pracy uległy znacznej poprawie, zwłaszcza jeśli spojrzymy na przykład na Nadrenię Północną-Westfalię i pomyślimy o górnictwie. Niestety, narażenie na pył zawieszony uległo pogorszeniu. Osoby należące do grupy ryzyka powinny korzystać z licznych programów wczesnego wykrywania i badań przesiewowych, aby rozpoznać POChP we wczesnym stadium” – zaleca prof. dr Taube i kończy osobistym apelem: „Aktywny tryb życia jest ważny! Dla dobrej jakości życia!”.

Profesorze dr Taube, serdecznie dziękujemy za te przejmujące słowa i cenne informacje na temat POChP!