Modelowanie sylwetki po znacznej utracie wagi: wywiad z ekspertem – prof. dr med. Adrianem Dragu, MHBA

Profesor dr med. Adrian Dragu jest specjalistą w dziedzinie chirurgii plastycznej i estetycznej z dodatkową specjalizacją w chirurgii ręki oraz kieruje Oddziałem Chirurgii Plastycznej i Ręki w Szpitalu Uniwersyteckim im. Carla Gustava Carusa w Saksonii. Jego specjalizacje obejmują między innymi leczenie oparzeń (chirurgia oparzeń) oraz chirurgię ręki.

Ponadto prof. dr Dragu ukończył drugie studia, uzyskując tytuł Master of Health Business Administration. Oddział Chirurgii Plastycznej i Ręki zajmuje się interdyscyplinarnym leczeniem różnych urazów i trudnych przypadków. W nagłych przypadkach, takich jak ciężkie urazy lub odcięcie części ciała, zwłaszcza dłoni, dostępna jest całodobowa służba replantacyjna. Po wyzdrowieniu pacjenta często wykonuje się zabiegi plastyczne w celu kosmetycznej korekty zniekształconych części ciała, takich jak blizny po oparzeniach. W zakres kompetencji oddziału prof. dr Dragusa wchodzi również lifting skóry po odchudzaniu oraz rekonstrukcja piersi po leczeniu raka piersi.

W tym celu stosuje się m.in. przeszczepy własnej tkanki. Katedra Chirurgii Plastycznej i Estetycznej oraz Chirurgii Ręki prowadzi również działalność badawczą i dydaktyczną. Prof. dr Dragu jest członkiem komisji egzaminacyjnej i aktywnie uczestniczy w projektach badawczych, m.in. w zakresie badań nad otyłością, niedokrwieniem i reperfuzją tkanek ludzkich oraz badań nad protezami bionicznymi.

Redakcja Leading Medicine Guide przeprowadziła rozmowę z prof. dr. Dragu na temat tego, jak przywrócić ciału estetyczny wygląd po drastycznej utracie wagi.

Drastyczna utrata wagi – czy to poprzez zabiegi chirurgiczne, takie jak operacje bariatryczne, czy też konsekwentną zmianę stylu życia – często prowadzi do znacznej poprawy zdrowia i wyglądu. Jednak radość z utraty wagi często psuje nadmiar skóry, która z powodu znacznej utraty wagi nie jest w stanie w pełni odzyskać swojej elastyczności. Nadmiar skóry może nie tylko powodować obciążenia estetyczne i psychologiczne, ale także prowadzić do dolegliwości fizycznych, takich jak podrażnienia skóry, stany zapalne lub ograniczenia ruchowe. To z kolei często prowadzi do znacznych ograniczeń funkcjonalnych. W takich przypadkach zabiegi chirurgiczne zmieniające kształt ciała dają możliwość usunięcia nadmiaru skóry i przywrócenia konturów ciała, co pozwala trwale poprawić zarówno funkcjonalność, jak i wygląd ciała. Współczesna chirurgia plastyczna i rekonstrukcyjna stosuje w tym zakresie podejście holistyczne, aby w równym stopniu uwzględnić aspekty funkcjonalne i medyczne, jak i estetyczne.

Nadmiar skóry po znacznej utracie wagi jest częstym zjawiskiem, na które wpływa wiele czynników. 

„Na wstępie muszę zaznaczyć, że otyłość stała się ogromnym problemem społecznym na całym świecie. Co trzecia osoba ma nadwagę, a niestety coraz częściej występuje również otyłość wśród dzieci. Ludzie stają się coraz bardziej otyli, co z kolei oznacza wzrost zachorowalności. Nawet proste operacje są znacznie bardziej ryzykowne u pacjentów otyłych. Im większa waga pacjenta, tym bardziej skomplikowane stają się operacje, wydłuża się czas hospitalizacji, wzrasta odsetek powikłań i zwiększa się często konieczne przyjmowanie leków. „Pacjenci z nadwagą często cierpią na nadciśnienie i/lub cukrzycę” – podkreśla prof. dr Dragu na początku naszej rozmowy i dodaje:

„Kiedy ktoś postanowi schudnąć, najpierw trzeba zdecydować, czy ma to nastąpić w sposób zachowawczy – czyli za pomocą diet lub leków, takich jak semaglutyd – czy też należy rozważyć operację bariatryczną, taką jak bypass żołądkowy lub zmniejszenie żołądka. Jeśli ktoś wybrał jedną z tych dróg i faktycznie znacznie schudł, może to być „tylko” 10–20 kilogramów, ale też ponad 150 kilogramów. Sam miałem już pacjenta, który schudł 193 kilogramy. W takich przypadkach sytuacja wygląda podobnie jak po ciąży: u niektórych osób skóra dobrze się cofa, u innych jednak nie. Szczególnie u pacjentów, którzy wcześniej cierpieli na otyłość olbrzymią, cofnięcie się nadmiaru skóry często nie może już nastąpić w sposób biologiczny. Jednak w przypadku znacznego nadmiaru skóry jej jakość ulega ogromnemu pogorszeniu. Skóra jest podrażniona, często pojawiają się grzybice, fałdy skórne ocierają się o siebie, istnieje ciągłe ryzyko infekcji, a znaczne ograniczenia funkcjonalne mogą nawet prowadzić do niepełnosprawności fizycznej. Nie chodzi tu bynajmniej o kwestie kosmetyczne – na pierwszym planie stoi raczej przywrócenie uczestnictwa w życiu społecznym. Wielu pacjentów z otyłością już w wieku około 25 lat jest trwale niezdolnych do pracy, ponieważ mają nawet do 150 dni nieobecności rocznie. Jeśli ograniczenia funkcjonalne zostaną udokumentowane medycznie i potwierdzone obiektywnie przez chirurga plastycznego, można złożyć wniosek do odpowiedniej kasy chorych. Niestety, często trudno jest uzyskać pokrycie kosztów takich zabiegów, ponieważ kasy chorych i rzeczoznawcy MDK błędnie klasyfikują operacje modelujące sylwetkę jako zabiegi czysto estetyczne. Są to jednak bardzo złożone zabiegi wiążące się ze znacznym ryzykiem, takim jak duże blizny, zaburzenia gojenia się ran, przetoki limfatyczne lub krwawienia pooperacyjne – nie można ich porównać z klasycznym zabiegiem plastycznym brzucha. Ta ostatnia zazwyczaj dotyczy tylko niewielkiej ilości tkanki, która jest usuwana, napinana lub odsysana wyłącznie ze względów estetycznych”.

Wraz z wiekiem zmniejsza się produkcja kolagenu i elastyny, które odpowiadają za jędrność i elastyczność tkanki łącznej. Dlatego osoby starsze częściej borykają się z nadmiarem skóry niż osoby młodsze. Również czas trwania nadwagi wpływa na wygląd skóry, ponieważ długotrwałe rozciąganie skóry znacznie ogranicza jej zdolność do powrotu do pierwotnego stanu. Szczególnie znaczna utrata wagi, zwłaszcza w krótkim czasie, jak ma to miejsce na przykład po operacjach bariatrycznych, często prowadzi do wyraźnego nadmiaru skóry. Pewną rolę odgrywają tu również predyspozycje genetyczne, ponieważ struktura skóry jest indywidualna. 

„Szczególnie często dotyczy to obszarów ciała, w których podczas nadwagi gromadziła się zwiększona ilość tłuszczu. Na brzuchu nadmiar skóry najczęściej objawia się w postaci fałdu tłuszczowego, który rozciąga się do przodu i w dół, często zakrywając całe okolice genitaliów, a także na wewnętrznej stronie ud gromadzi się dużo tłuszczu. Kolejnym obszarem są piersi, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, gdzie może dojść do utraty jędrności i opadania skóry, czasami aż do pępka. To ciągłe ocieranie się skóry o skórę często prowadzi do bólu oraz wilgotnych i podrażnionych obszarów skóry. „Ręce w okolicy ramion mają skłonność do wiotkiej, obwisłej skóry, która staje się widoczna jako „ręce machające”, ale czasami może się dobrze cofnąć” – wyjaśnia prof. dr Dragu.

Po znacznej utracie wagi dostępne są różne możliwości usunięcia nadmiaru skóry i poprawy konturów ciała. 

Najskuteczniejszą i najtrwalszą metodą jest chirurgiczne usunięcie nadmiaru skóry, które przeprowadza się w ramach zabiegów chirurgii plastycznej. Operacje te mają na celu poprawę wyglądu estetycznego, a przede wszystkim złagodzenie dolegliwości funkcjonalnych, takich jak podrażnienia skóry lub ograniczenia ruchowe. „Często błędnie sugeruje się, że te złożone rekonstrukcje sylwetki to tylko proste operacje typu „usuwanie tłuszczu”. Niestety, wciąż zdarza się, że dyscypliny chirurgiczne spoza tej specjalizacji „zajmują się” tym tematem. W ten sposób zabiegi te są nieodpowiedzialnie wykonywane również przez chirurgów ogólnych, dermatologów, a nawet chirurgów szczękowo-twarzowych. W tym kontekście należy jednoznacznie stwierdzić, że rekonstrukcja sylwetki należy wyłącznie do kompetencji specjalistycznych chirurgii plastycznej. Lekarz prowadzący musi posiadać specjalizację z chirurgii plastycznej, rekonstrukcyjnej i estetycznej. Tylko wtedy pacjent może mieć pewność, że zapewniony jest niezbędny standard specjalistyczny, a tym samym gwarantowane są określone techniki cięcia i opanowanie operacyjne dużych powierzchni ran. Doświadczony chirurg plastyczny musi dokładnie wiedzieć, gdzie wykonać nacięcie w przypadku tych skomplikowanych warunków tkanki miękkiej, aby w miarę możliwości uniknąć powikłań lub przynajmniej je ograniczyć. W razie potrzeby konieczne może być połączenie różnych metod, takich jak liposukcja i resekcja chirurgiczno-plastyczna. Należy również wziąć pod uwagę, czy wcześniej miały miejsce operacje, zwłaszcza w okolicy brzucha – na przykład operacje wyrostka robaczkowego, pęcherzyka żółciowego lub cesarskiego cięcia, ponieważ wówczas mamy do czynienia z bliznami, które dodatkowo utrudniają przebieg operacji lub zmieniają indywidualny wzór nacięcia. Doświadczony chirurg plastyczny wykonuje wówczas zupełnie inne nacięcia i wie, jak uwzględnić wszystkie te czynniki. Klasyczne techniki resekcji wykonuje się skalpelem, a w przypadku brzucha i ud często łączy się je z liposukcją” – wyjaśnia prof. dr Dragu, a następnie podaje przykład dla ilustracji:

„Największy pas tłuszczu brzusznego, jaki kiedykolwiek usunąłem, ważył 25 kilogramów. Zazwyczaj fałd tłuszczu na brzuchu waży 3–5 kilogramów, na udach jest to około 500–1500 gramów na stronę, a na piersiach średnio 500–1000 gramów na stronę. Najczęściej jednak nie waga ma znaczenie, ale powierzchnia. Różni się to również w zależności od pacjenta”.

Aby przeprowadzić operację modelującą sylwetkę po utracie wagi, muszą być spełnione określone kryteria, które gwarantują zarówno bezpieczeństwo zabiegu, jak i długotrwały sukces leczenia. 

„Bardzo ważna jest stabilność psychiczna. Jeśli na przykład ktoś ma zaburzenia postrzegania własnego ciała, tzw. dysmorfofobię, znaną również jako zaburzenie dysmorfofobiczne (KDS), pacjent musi najpierw być w stanie realistycznie ocenić swoją wagę. Osoby otyłe często borykają się z problemami uzależnień w innych obszarach. Należy tu zwrócić uwagę, aby osoby, które z powodu uzależnienia nadmiernie się odżywiały, nie popadły w skrajność, nie stały się anorektyczne lub nie uprawiały sportu w nadmiernym stopniu. Niektórzy mają wtedy pomysł, aby wykonać ekstremalne tatuaże lub nagle uprawiają sporty ultra-ekstremalne. Zauważamy u niektórych pacjentów, że mają oni swego rodzaju „przeniesienie uzależnienia”. W związku z tym przed operacją modelującą sylwetkę pacjent musi realistycznie ocenić swoje ciało, wiedzieć, co go czeka, oraz zdawać sobie sprawę, że nigdy nie będzie można przywrócić ciała do stanu pierwotnego. A ponieważ operacja jest bardzo rozległa, skomplikowana i ostatecznie krytyczna, staramy się zminimalizować ryzyko tak dobrze, jak to tylko możliwe. Oznacza to, że palacze są zachęcani do rzucenia palenia lub przynajmniej do ograniczenia palenia. Jeśli występują zakrzepice lub zatorowości lub pacjent miał zatorowość płucną, nie można wykonać takiej operacji, a raczej należy to wcześniej pilnie wyjaśnić, aby wykluczyć zaburzenia krzepnięcia. Te ważne informacje o pacjencie muszą zostać zebrane w ramach szczegółowego wywiadu. Ostatecznie jest to operacja wysoce planowa – nie jest to operacja ratunkowa! Dlatego należy dokładnie rozważyć, czy dana osoba kwalifikuje się do zabiegu. A dla kas chorych, jak już wspomniano, należy opisać ograniczenia funkcjonalne, a masa ciała musi być stała przez sześć miesięcy przed operacją. Przy zatwierdzaniu leczenia przez kasy nigdy nie chodzi o obciążenia psychiczne lub estetyczne, na które pacjent z ogromną nadwyżką skóry jest z pewnością narażony. „To jednak nie ma znaczenia, a co najwyżej wydano by zalecenie dotyczące leczenia psychicznego” – wyjaśnia prof. dr Dragu w odniesieniu do kryteriów. Dla pozytywnego pokrycia kosztów przez kasy chorych liczą się wyłącznie obiektywne ograniczenia funkcjonalne.

Przed zabiegiem pacjent jest poddawany kompleksowym badaniom, w tym fizycznej ocenie nadmiaru skóry, wywiadowi medycznemu oraz, w razie potrzeby, badaniom obrazowym. Celem jest indywidualne dostosowanie strategii operacyjnej oraz zminimalizowanie ryzyka powikłań, takich jak zaburzenia gojenia się ran lub infekcje. Wszystkie te kryteria razem gwarantują, że zabieg może być przeprowadzony nie tylko z estetycznego, ale także z medycznego punktu widzenia, w sposób trwały i bezpieczny.

Zabiegi modelujące sylwetkę po utracie wagi to złożone operacje, które wiążą się ze specyficznym ryzykiem i możliwymi powikłaniami. 

„Oprócz klasycznych zagrożeń operacyjnych, takich jak zator, krwawienie pooperacyjne czy infekcje, mogą pojawić się nieestetyczne, długie i widoczne blizny. Mogą również wystąpić asymetrie, szczególnie widoczne wokół pępka, po prostu dlatego, że podczas operacji nie jest łatwo znaleźć dokładną linię środkową. Oczywiście zawsze staramy się wykonać wszystko tak równomiernie i delikatnie, jak to tylko możliwe, ale idealnej symetrii nie ma. Ogólnie rzecz biorąc, mówimy tu jednak o bardzo niewielkim odsetku powikłań, jeśli naprawdę wie się, co się robi. Jeśli chodzi o czas trwania operacji, to w przypadku piersi wynosi on około 3 godzin, w przypadku ściany brzucha około 2-3 godzin, a w przypadku liftingu ud około 1-2 godzin. Pobyt w szpitalu trwa zazwyczaj około 7 do 10 dni” – mówi prof. dr Dragu.

Kluczowa jest również ścisła opieka pooperacyjna. Regularne wizyty kontrolne pozwalają na wczesne wykrycie i leczenie powikłań. Pacjenci powinni zostać wyczerpująco poinformowani o środkach opieki pooperacyjnej, w tym o prawidłowym stosowaniu odzieży uciskowej, unikaniu wysiłku fizycznego w ciągu pierwszych ośmiu tygodni oraz pielęgnacji blizn. W dłuższej perspektywie zdrowy tryb życia, w tym zbilansowana dieta i umiarkowana aktywność fizyczna, pomaga utrzymać efekt operacji i zmniejszyć ryzyko powikłań.

Opieka pooperacyjna odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu długotrwałego sukcesu operacji po zabiegach modelujących sylwetkę, ponieważ wspomaga proces gojenia, zapobiega powikłaniom oraz optymalizuje efekt estetyczny i funkcjonalny. 

„Opieka pooperacyjna odbywa się według ściśle ustalonego schematu. Pacjenci po operacji brzucha noszą przez osiem tygodni pas brzuszny. Czasami potrzebny jest również gorset uciskowy lub spodnie uciskowe. Szwy są usuwane po około dwóch tygodniach, a pacjent przez okres ośmiu tygodni nie może podnosić niczego, co waży więcej niż pięć kilogramów. Czasami konieczna jest profilaktyka przeciwzakrzepowa. Dodatkowo drenaż limfatyczny może pomóc w odciążeniu dróg limfatycznych. Jeśli chodzi o przyszłe, rozsądniejsze i zdrowsze odżywianie, te „zadania domowe” są wykonywane w odpowiednim centrum leczenia otyłości lub z dietetykami przed zabiegiem, ponieważ chirurgia plastyczna jest przecież ostatnim krokiem”, wyjaśnia prof. dr Dragu.

Środki estetyczne, takie jak pielęgnacja blizn, również odgrywają decydującą rolę. Celowe stosowanie kremów na blizny, plastrów silikonowych, zastrzyków z kortyzonu lub terapii laserowej może poprawić wygląd blizn i przeciwdziałać powstawaniu blizn przerostowych. W zależności od indywidualnego przebiegu gojenia i rodzaju skóry, zabiegi te mogą być konieczne przez kilka miesięcy, aby osiągnąć jak najlepszy efekt. 

Prof. dr Dragu wyjaśnia w odniesieniu do kontroli pooperacyjnej: „Oczywiście widzimy operowanego pacjenta po operacji, a następnie ponownie po około sześciu i dwunastu miesiącach w celu kontroli wyników. Podczas tych wizyt kontrolnych najczęściej stwierdzamy, że jakość życia pacjenta uległa radykalnej poprawie, że wcześniej występujące nadciśnienie ustabilizowało się, a także udało się zmniejszyć dawki przyjmowanych leków. Pacjent ma znacznie lepszy obraz samego siebie. Jednak u niewielkiej liczby tych pacjentów po około pięciu do sześciu latach powracają stare nawyki i schematy. Niestety, początkowy pozytywny efekt pooperacyjny słabnie w tej niewielkiej grupie pacjentów i popada w zapomnienie. Dlatego niezwykle ważne jest, aby uświadomić pacjentowi, że ma przed sobą życiowe zadanie, jakim jest utrzymanie swojego stanu i konsekwentne zajmowanie się tą kwestią. Nie można zapominać, że pacjenci często mają za sobą 15–20 lat cierpienia, zanim trafią do mnie”, i życzy sobie na przyszłość:

„Bardzo ważne jest, aby pacjenci byli dobrze poinformowani i sami się dokształcali. Powinny istnieć przepisy prawne, które gwarantowałyby, że operacje modelujące sylwetkę mogą być wykonywane wyłącznie przez specjalistów chirurgii plastycznej, rekonstrukcyjnej i estetycznej. Ja przecież nie przeprowadzam testów alergicznych ani nie usuwam zębów, wyrostków robaczkowych czy woreczka żółciowego. Niestety, w dziedzinie chirurgii plastycznej wielu lekarzy mianuje się rzekomymi ekspertami, a chodzi im wyłącznie o zarabianie pieniędzy, a nie o bezpieczeństwo pacjenta, a już na pewno nie o kompetencje specjalistyczne. W tym zakresie przepisy prawne mogłyby być nieco surowsze i bardziej jednoznaczne. Pacjenci powinni również znacznie częściej porównywać oferty przy wyborze lekarza prowadzącego, najlepiej tak jak przy zakupie mebli – wtedy też odwiedza się kilka sklepów, porównuje oferty i zadaje trudne pytania! Polecam pytania takie jak: 1.) Czy jest Pan/Pani specjalistą w dziedzinie chirurgii plastycznej, rekonstrukcyjnej i estetycznej? 2.) Kiedy uzyskał Pan/Pani tytuł specjalisty? oraz 3.) Ile takich operacji przeprowadził Pan/Pani do tej pory? Jednocześnie ważne byłoby, gdyby kasy chorych wykazały więcej zrozumienia dla dolegliwości fizycznych pacjentów, którzy schudli, ale mają nadmiar skóry. Mowa tu o ciężko chorych pacjentach, którzy mają za sobą długą drogę i chcą powrócić do życia społecznego oraz do pracy. Pacjenci mają ogromne, obiektywnie stwierdzalne ograniczenia funkcjonalne, a to nie ma nic wspólnego z chirurgią plastyczną”.

Bardzo dziękujemy, panie profesorze dr Dragu, za tę pouczającą rozmowę!