Profesor (USC) dr med. Jörg Zehetner, specjalista chirurgii jamy brzusznej – górnego odcinka przewodu pokarmowego oraz chirurgii bariatrycznej i leczenia otyłości, zyskał renomę jako wybitny ekspert w dziedzinie chirurgii górnej części jamy brzusznej. Jego wiedza specjalistyczna i doświadczenie obejmują wszystkie schorzenia przełyku i żołądka, od nowotworów po refluks. Prof. dr Zehetner wyróżnia się swoją wyjątkową wiedzą specjalistyczną, szczególnie w leczeniu złożonych przepuklin rozworu przełykowego i przepuklin ściany brzucha.
Jego kariera medyczna zaprowadziła go ze Szwajcarii przez Austrię aż do Stanów Zjednoczonych, gdzie pracował jako profesor na renomowanym Uniwersytecie Południowej Kalifornii (USC). Tam wielokrotnie był wyróżniany za swoją znakomitą działalność dydaktyczną, a obecnie jest członkiem honorowym Society of Graduate Surgeons przy USC w Los Angeles. Od powrotu do Szwajcarii w 2015 roku prof. dr Zehetner pracuje jako specjalista chirurgii, ze szczególnym uwzględnieniem chirurgii jamy brzusznej, w różnych klinikach, w tym w renomowanej klinice Beau-Site w Bernie. Jako założyciel Swiss1Chirurgie AG prof. dr Zehetner stworzył wiodące centrum chirurgii otyłości i refluksu, które należy do największych prywatnych praktyk w tej dziedzinie w Szwajcarii.
Jego doświadczenie w laparoskopii i nowoczesnych technikach, takich jak chirurgia robotyczna, czyni go czołowym specjalistą w Europie, szczególnie w zakresie ponownych operacji i skomplikowanych przypadków. Jednym z głównych obszarów jego pracy jest leczenie refluksu żołądkowo-przełykowego (GERD), w którym prof. dr Zehetner stosuje najnowsze metody. Ponadto jest ekspertem w dziedzinie chirurgii bariatrycznej. Ale co się dzieje, gdy pacjenci mimo operacji znów przybierają na wadze? Redakcja Leading Medicine Guide chciała dowiedzieć się więcej na ten temat i rozmawiała z prof. dr Zehetnerem.
Operacje bariatryczne, znane również jako chirurgia otyłości lub chirurgia zmniejszania żołądka, to zabiegi mające na celu pomoc osobom z dużą nadwagą w zmniejszeniu masy ciała i zminimalizowaniu związanych z tym zagrożeń dla zdrowia. Operacje te działają poprzez zmniejszenie żołądka lub zmianę przebiegu przewodu pokarmowego, co prowadzi do zmniejszenia spożycia pokarmu lub ograniczenia wchłaniania składników odżywczych. Typowe zabiegi obejmują bypass żołądkowy, operację rurkowego żołądka oraz operację opaski żołądkowej. Operacje bariatryczne są zazwyczaj traktowane jako ostateczność dla osób z wskaźnikiem masy ciała (BMI) powyżej 40 lub BMI powyżej 35 w połączeniu z poważnymi problemami zdrowotnymi spowodowanymi nadwagą. Mogą one stanowić skuteczne rozwiązanie w zakresie utraty wagi, zwłaszcza gdy tradycyjne metody, takie jak dieta i aktywność fizyczna, nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Zdarza się jednak, że pacjenci ponownie przybierają na wadze pomimo zastosowania zabiegów bariatrycznych, takich jak pomostowanie żołądka lub rękaw żołądkowy.
„Zasadniczo należy najpierw stwierdzić, że pacjenci po operacji bariatrycznej tracą około 75% nadwagi po około 1,5 roku. Jako przykład podam mężczyznę o wzroście 1,80 m i wadze 150 kg. Ma on 75 kg nadwagi i przy 75-procentowej utracie wagi osiągnąłby wagę docelową wynoszącą 90–100 kg. Zazwyczaj nie osiąga się idealnej wagi, ale zbliża się do niej i osiąga ją po około 12–18 miesiącach od operacji. Z biegiem czasu zupełnie normalne jest ponowne przybranie 3–10 kilogramów. Jeśli przyrost wagi jest większy, należy rozważyć podjęcie dalszych działań w postaci operacji rewizyjnej lub terapii farmakologicznej. Można powiedzieć, że pacjenci z bardzo dużą nadwagą (150–200 kg) są bardziej narażeni na ponowny przyrost wagi. Dlatego pacjenci ci często wymagają drugiej operacji z zastosowaniem środków zmniejszających wchłanianie, które pozwalają na pominięcie części jelita cienkiego przez pokarm, dzięki czemu do organizmu trafia mniej składników odżywczych” – wyjaśnia prof. dr Zehetner na początku naszej rozmowy i opisuje środki, które należy podjąć przed operacją:
„W każdym przypadku przed operacją bariatryczną warto nieco schudnąć (między 5 a 10 kilogramów, w zależności od wagi wyjściowej), ponieważ sprawia to, że operacja jest bezpieczniejsza, a pacjenci osiągają lepsze wyniki po operacji dzięki większej motywacji. Zazwyczaj między pierwszą konsultacją a operacją mija około trzech miesięcy. Jest to również zalecane przez Swiss Society for the Study of Morbid Obesity (SMOB; wiodące szwajcarskie stowarzyszenie zajmujące się badaniem otyłości i zaburzeń metabolicznych). W tym okresie przeprowadza się niezbędne badania, takie jak gastroskopia i kolonoskopia, USG jamy brzusznej, badanie czynności serca i płuc, badanie psychologiczne, a także konsultację dietetyczną. Na trzy tygodnie przed operacją zaleca się dietę ketogenną (o niskiej zawartości węglowodanów i wysokiej zawartości białka). Po operacji badania kontrolne odbywają się po dwóch tygodniach, następnie po sześciu tygodniach, po trzech miesiącach, a potem co roku. Co dwa lata wykonujemy gastroskopię, a po 2–3 latach USG jamy brzusznej, aby sprawdzić, czy wszystko jest w porządku. Po operacji pacjenci przyjmują preparaty witaminowe (głównie witaminy D, B, żelazo, wapń i magnez)”.
„Jeśli po operacji pacjent przybiera na wadze, oprócz dalszego doradztwa żywieniowego można również rozpocząć terapię farmakologiczną, na przykład za pomocą zastrzyków odchudzających GLP1 (jest to opcja dla osób płacących z własnej kieszeni). Inną opcją, którą oferuję również tutaj w Bernie, jest tzw. „rewizja woreczka”, zwana również zabiegiem Apollo. Polega ona na endoskopowym zwężeniu ujścia małego żołądka do jelita cienkiego (tworzy się przy tym woreczek – ang. pouch). W ten sposób można ponownie skorygować wagę pacjenta. Można go również zmniejszyć, na przykład dziesięć lat po operacji, gdy mała część żołądka ponownie się rozszerzyła. W tym celu stosuje się tzw. pierścień Fobi (nazwany na cześć dr. Mal Fobi z Centrum Chirurgii Bariatrycznej i Otyłości w Carson w Kalifornii), mały silikonowy pierścień, nieco powyżej nowego przejścia z woreczka żołądkowego do jelita, tak aby nie mógł się on rozszerzyć, co pozwala pacjentowi ponownie rozwinąć zdrowe uczucie sytości. Pierścień Fobi, tzw. minimizer, pozostaje na stałe i wywiera bardzo lekki nacisk tylko wtedy, gdy pacjent chce jeść, co powoduje szybsze pojawienie się uczucia sytości. Zabieg ten wykonywany jest laparoskopowo i trwa tylko około 30 minut. „Tutaj, w Bernie, stosujemy pierścień Fobi już podczas pierwszej operacji u tych pacjentów, którzy są przyzwyczajeni do częstego podjadania i potrzebują zwiększonego uczucia sytości” – wyjaśnia prof. dr Zehetner.
Zmiany w zachowaniach żywieniowych i stylu życia odgrywają decydującą rolę w długoterminowym sukcesie operacji bariatrycznej i zapobieganiu ponownemu przybraniu na wadze.
Po operacji pacjenci często odczuwają zmianę apetytu, uczucia sytości i zmysłu smaku. Może to prowadzić do zwiększonej wrażliwości na niektóre pokarmy i zwiększać ryzyko nadmiernego spożycia. Aby zachować zdrowe nawyki żywieniowe, ważne jest, aby pacjenci nauczyli się zwracać uwagę na sygnały wysyłane przez organizm i skupili się na zbilansowanej diecie. Obejmuje to przestrzeganie wielkości porcji, priorytetowe traktowanie produktów bogatych w białko, takich jak chude mięso, ryby, jaja i rośliny strączkowe, oraz unikanie produktów bogatych w cukier i tłuszcz, a także płynnych źródeł kalorii, takich jak napoje gazowane i soki.
Prof. dr Zehetner wyjaśnia: „Przez okres około 1,5 roku pacjenci przeżywają tak zwaną „fazę miesiąca miodowego”, ponieważ odczuwają mniejszy głód i jedzą mniej, ale nie cierpią z tego powodu. Niewielka ilość pokarmu pozostaje w żołądku i nie trafia od razu do jelita cienkiego. Jednak ponieważ część trafia od razu do jelita cienkiego i nie pozostaje długo w żołądku, uwalniane są hormony GLP1, które działają tak samo jak leki odchudzające i wywołują w mózgu uczucie sytości. Efekt ten może z czasem osłabnąć, ponieważ organizm się do niego przyzwyczaja, co może spowodować powrót starych nawyków. Jeśli pacjent ponownie zacznie sięgać po większe porcje, można mu pomóc za pomocą opisanego wcześniej pierścienia Fobi. Jeśli jednak pacjent należy do osób, które mają zwiększoną ochotę na słodycze, opanowanie tego staje się nieco trudniejsze, ponieważ cukier „prześlizguje się” przez system. W takiej sytuacji pomocne może być dodatkowe doradztwo żywieniowe. Niektórzy pacjenci potrzebują wsparcia psychologicznego. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy przeżyli traumę związaną z nadmiernym jedzeniem lub traktują jedzenie jako nagrodę. Niektórzy pacjenci kompensują jedzenie nadmiernym spożyciem alkoholu lub papierosów. Byłoby dobrze, gdyby w tej dziedzinie było więcej psychologów – jest ich po prostu za mało. Oczywiście przed operacją sprawdzamy nawyki pacjenta. Jeśli na przykład pacjent zażywa narkotyki, nie możemy go operować – jest to po prostu zbyt niebezpieczne, ponieważ uzależnienie od narkotyków może się po operacji jeszcze nasilić. A w przypadku spożywania alkoholu należy ograniczyć jego ilość, ponieważ po operacji bariatrycznej nie wolno pić zbyt dużo alkoholu, ponieważ jest on wtedy szybciej i lepiej wchłaniany, ponieważ trafia bezpośrednio do jelita cienkiego. Może to szybko doprowadzić do uszkodzenia wątroby. Właściwie nie powinno się operować palaczy – u palaczy wykonujemy tylko zabieg zmniejszenia żołądka metodą rurkową. W przypadku operacji pomostowania żołądka istnieje zbyt duże ryzyko wystąpienia wrzodów żołądka”.
Po operacji bariatrycznej poziom hormonów w organizmie może ulec zmianie, co może wpływać na metabolizm, uczucie głodu i sytości.
Zmiany hormonalne mogą sprawić, że pacjenci po operacji znów przybiorą na wadze, nawet jeśli przestrzegają wytycznych dotyczących odżywiania i zachowania. Hormonem szczególnie związanym z regulacją apetytu i masy ciała jest grelina, znana również jako hormon głodu. Grelina jest wytwarzana głównie w żołądku i wysyła sygnały do mózgu, sygnalizując głód. Po operacji bariatrycznej poziom greliny w organizmie może spaść, co powoduje, że pacjenci mogą odczuwać mniejszy głód. Początkowo przyczynia się to do utraty wagi. Jednak z czasem poziom greliny może się znów unormować, a nawet wzrosnąć, co może prowadzić do zwiększonego uczucia głodu i podwyższa ryzyko ponownego przybrania na wadze. Kolejna zmiana hormonalna, która może wystąpić po operacjach bariatrycznych, dotyczy peptydu YY (PYY) i GLP-1 (peptyd glukagonopodobny 1). Hormony te są uwalniane w jelitach po posiłku i odgrywają rolę w uczuciu sytości oraz regulacji apetytu.
„Zasadniczo istnieją dwie grupy osób, które są narażone na ryzyko. Z jednej strony są to palacze, którzy przybierają na wadze, gdy rzucają palenie. Z drugiej strony są to kobiety w okresie menopauzy. Jest to szczególnie uciążliwe, ponieważ osoby te przybierają na wadze, mimo że po operacji bariatrycznej jedzą znacznie mniej, a mimo to przybierają na wadze. W takich przypadkach pomocne może być doradztwo żywieniowe lub przyjmowanie leków. Zauważamy jednak, że 80% naszych pacjentów jest zadowolonych i dobrze traci na wadze. U około 10–20% pacjentów wykonujemy kilka operacji, zawsze mając na uwadze zdrowie pacjenta. Należy również upewnić się, że pacjent naprawdę chce schudnąć. Jeśli nie chce lub nie współpracuje, należy rozważyć ponowną operację, ponieważ ostatecznie pacjent może „przechytrzyć” nawet bypass żołądkowy z pierścieniem Fobi i mimo to przybrać na wadze (na przykład poprzez spożywanie sosów sałatkowych, lodów itp.)”, stwierdza prof. dr Zehetner.
Osoby z niewielką nadwagą mogą wiele zrobić samodzielnie!
Prof. dr Zehetner przedstawia tutaj zalety diety ketogenicznej: „Jeśli ktoś ma nadwagę rzędu 5–10 kilogramów, może ją dobrze opanować dzięki odpowiedniemu odżywianiu, motywacji i aktywności fizycznej. Dieta ketogeniczna jest w tym przypadku dobrym rozwiązaniem, w którym w miarę możliwości rezygnuje się z węglowodanów i cukru. Stawia się tu na dietę bogatą w białko, obejmującą ryby, mięso i jaja. Fruktoza, na przykład w sokach, jest bardzo niekorzystna, ponieważ w wątrobie natychmiast przekształca się w tłuszcz. W każdym razie osoby z niewielką nadwagą (BMI między 25 a 35) mogą wiele osiągnąć dzięki aktywności fizycznej i odpowiedniej diecie. Dodatkowo pomagają leki i zastrzyki odchudzające GLP1. Fatalne skutki ma dzisiejsze bardzo wysokie spożycie niezwykle słodkich mrożonych herbat lub napojów energetycznych. Niestety, spożycie tych produktów jest wysokie wśród młodych ludzi. Również wiele gotowych produktów dostępnych na rynku zawiera zazwyczaj tanie, a tym samym złej jakości składniki. Mogę tu tylko zaapelować, aby z nich zrezygnować. Jeśli osoba z nadwagą ma już BMI wynoszące 35, konserwatywny sukces osiąga się tylko u około 2% osób dotkniętych tym problemem. Pozostałe 98% zdecydowanie potrzebuje operacji”.
Po operacji bariatrycznej estetyka odgrywa kluczową rolę dla wielu pacjentów.
Po znacznej utracie wagi, osiągniętej dzięki operacji bariatrycznej, może pozostać nadmiar skóry, szczególnie w takich miejscach jak brzuch, uda, ramiona i klatka piersiowa. Ta nadmiarowa skóra może nie tylko przeszkadzać pod względem estetycznym, ale także prowadzić do zaburzeń funkcjonalnych, takich jak podrażnienia skóry, infekcje lub ograniczenia ruchowe. Perspektywa usunięcia nadmiaru skóry może stanowić dla wielu pacjentów silną motywację do osiągnięcia celów związanych z utratą wagi i utrzymania zdrowych nawyków. Możliwość usunięcia nadmiaru skóry może służyć jako nagroda za ich wysiłki i przyczynić się do zwiększenia ich poczucia własnej wartości oraz zadowolenia z własnego ciała.
Prof. dr Zehetner komentuje to następująco: „Niestety operacje kosmetyczne zazwyczaj muszą być opłacane przez samego pacjenta. W Szwajcarii jest to bardzo kosztowne i stanowi duży problem dla pacjentów. Jeśli jednak fałd skóry lub fałd tłuszczowy jest bardzo duży i może powodować stany zapalne lub podrażnienia skóry, może się zdarzyć, że koszty pokryje ubezpieczyciel zdrowotny. Istnieje tu duży ruch turystyki medycznej, co jednak jest dość ryzykowne. Często bowiem zdarza się, że sama operacja przebiega dobrze, ale opieka pooperacyjna już nie. U młodych pacjentów, u których skóra od początku nie jest tak obwisła, skóra częściowo się cofa sama. Sama operacja bariatryczna nie jest przecież operacją kosmetyczną, lecz operacją metaboliczną, która prowadzi pacjenta do lepszego zdrowia”.
W dobrych rękach w klinice Beau-Site w Bernie!
Klinika Beau-Site wyróżnia się wysoko wyspecjalizowanymi kompetencjami medycznymi i mieści dwa największe nieuniwersyteckie ośrodki w regionie Mittelland: Centrum Kardiologiczne w Bernie oraz Centrum Chirurgii Wewnętrznej Beau-Site wraz z praktyką Swiss1Chirurgie. Dzięki renomowanym specjalistom, najnowocześniejszej technologii i indywidualnej opiece zapewniona jest profesjonalna obsługa. „Nasza klinika wykonuje najwięcej reoperacji w całej Szwajcarii i ma w tym zakresie największe doświadczenie. W przypadku zwężeń zespolenia mieliśmy już ponad 1000 pacjentów. Również w zakresie pierścienia Minimizer i pierścienia Fobi posiadamy największe doświadczenie w Szwajcarii. Rocznie wykonujemy łącznie około 400 operacji bariatrycznych” – stwierdza prof. dr Zehetner, kończąc naszą rozmowę.
Serdecznie dziękujemy, szanowny Panie Profesorze dr Zehetner, za wyczerpujące wyjaśnienia!
