Dr med. Eva Roder jest starszym ordynatorem i doświadczonym specjalistą w dziedzinie medycyny psychosomatycznej i psychoterapii w klinice dziennej CuraMed w Neu-Ulm, która została otwarta w lipcu 2024 roku jako część nowoczesnego kampusu medycznego w Neu-Ulm. Klinika dzienna, która wyróżnia się innowacyjną i interdyscyplinarną koncepcją leczenia, oferuje pacjentom kompleksową, holistyczną opiekę na najwyższym poziomie medycznym. Dzięki swojej wiedzy specjalistycznej i zrozumieniu wzajemnych powiązań między ciałem a psychiką dr Roder wnosi istotny wkład w opiekę nad osobami cierpiącymi na zaburzenia psychosomatyczno-psychiatryczne.
Pełniąc funkcję starszego ordynatora, dr Eva Roder wnosi wieloletnie doświadczenie i specjalistyczną wiedzę w zakresie leczenia szerokiego spektrum schorzeń psychosomatycznych. Obejmują one między innymi zaburzenia lękowe, zaburzenia depresyjne, zaburzenia adaptacyjne, syndromy wypalenia i wyczerpania, a także przewlekłe bóle. Szczególny nacisk kładziony jest na holistyczne leczenie pacjentów cierpiących na długotrwałe lub późne objawy COVID-19. Te złożone objawy, które często nie mają wyraźnej przyczyny fizycznej, stanowią ogromne wyzwanie dla wielu osób dotkniętych tą chorobą. Dr Roder i jej zespół stawiają tutaj na indywidualnie dostosowane koncepcje terapeutyczne, które są dostosowane do potrzeb poszczególnych pacjentów.
Kolejną cechą wyróżniającą klinikę dzienną jest koncepcja hybrydowa, która pozwala pacjentom na elastyczne korzystanie z poszczególnych elementów terapii online lub zdalnie. Dzięki temu zabiegi można optymalnie dostosować do indywidualnych sytuacji życiowych i płynnie włączyć do codziennego życia. Na szczególną uwagę zasługuje specjalistyczna przychodnia kliniki dziennej, w której osoby z objawami długotrwałego lub pourazowego COVID-19 mogą zgłaszać się w celu uzyskania specjalistycznej diagnostyki psychosomatycznej, porady oraz rozpoczęcia dalszych etapów terapii i leczenia. Właśnie na ten temat redakcja Leading Medicine Guide mogła dowiedzieć się więcej podczas rozmowy z dr Roder.
Długotrwałe lub pourazowe objawy COVID charakteryzują się szerokim i złożonym spektrum objawów fizycznych i psychicznych, które utrzymują się nawet tygodnie lub miesiące po wyleczeniu ostrej infekcji koronawirusowej i mogą znacznie obniżać jakość życia osób dotkniętych tą chorobą. Objawy te mogą występować zarówno pojedynczo, jak i łącznie, co często sprawia, że diagnoza i leczenie są szczególnie trudne.
„Najczęstszym objawem jest często chroniczne zmęczenie oraz uczucie fizycznego i psychicznego wyczerpania połączone z obniżoną wydajnością. Oprócz tego występują również objawy neurologiczne, takie jak zaburzenia koncentracji i pamięci, które określa się również mianem „mgły mózgowej” (ang. brain fog). Na trzecim miejscu należy wymienić dolegliwości oddechowe, takie jak duszności. Często występuje również zaburzenie węchu, a niektórzy pacjenci opisują również bóle. Są to bóle wszelkiego rodzaju – stawowe, mięśniowe lub bóle głowy. Wymieniane są również dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności lub biegunka. Pacjenci często cierpią również na objawy psychiczne. Do najczęstszych objawów psychicznych i chorób związanych z post-COVID należą lęki, depresja, zaburzenia snu, a także zespół stresu pourazowego, ten ostatni szczególnie po ciężkim przebiegu choroby. Sama sytuacja pandemiczna była czynnikiem stresu psychicznego, którego nie można lekceważyć. Jeśli do tego dojdą kolejne czynniki stresogenne, mogą pojawić się zaburzenia psychiczne” – wyjaśnia dr Roder na początku naszej rozmowy i opisuje, w jaki sposób pacjent trafia do lekarza:
„U niektórych pacjentów wyczerpanie wiąże się również z niezdolnością do pracy. Dlatego wiele osób dotkniętych tym problemem udaje się najpierw do lekarza rodzinnego, który w pierwszej kolejności bada objawy fizyczne. Pacjenci, którzy trafiają do nas do kliniki CuraMed, często mają za sobą całą medyczną odyseję, są niezadowoleni lub sfrustrowani albo czują się nie traktowani poważnie, ponieważ nie znaleziono wystarczających fizycznych przyczyn ich dolegliwości”.
Badanie EPILOC z Badenii-Wirtembergii analizuje długoterminowe skutki COVID-19 u prawie 12 000 osób w wieku od 18 do 65 lat. Jak dotąd wyniki pokazują, że około jedna czwarta osób dotkniętych chorobą nadal cierpi na dolegliwości, takie jak zmęczenie, problemy z koncentracją i bóle w klatce piersiowej, sześć do dwunastu miesięcy po zakażeniu. Szczególnie osoby z wyższym BMI dochodzą do siebie wolniej. Badanie podkreśla znaczenie wczesnych możliwości leczenia Long COVID.
W przeciwieństwie do innych chorób przewlekłych, w których przyczyny organiczne są często łatwo identyfikowalne, w przypadku długotrwałego COVID-19 w wielu przypadkach nie można stwierdzić jednoznacznych zmian organicznych. Często prowadzi to do niepewności u osób dotkniętych chorobą, ponieważ ich dolegliwości są realne, ale trudne do uchwycenia z medycznego punktu widzenia i niewykrywalne za pomocą ustalonych metod badawczych. Podczas gdy znane choroby przewlekłe są zazwyczaj dobrze poznane dzięki wieloletnim badaniom i można je leczyć, długotrwały lub post-COVID wymaga nowych, interdyscyplinarnych podejść. Ponieważ obraz kliniczny tej choroby jest wciąż stosunkowo nowy, nie ma jak dotąd żadnych sprawdzonych metod leczenia przyczynowego. Zamiast tego stosuje się podejścia holistyczne, które w równym stopniu uwzględniają ciało i psychikę. Obejmują one między innymi ukierunkowaną i dostosowaną indywidualnie aktywność fizyczną, trening oddechowy, wsparcie farmakologiczne oraz wsparcie psychoterapeutyczne w formie terapii indywidualnych i grupowych, mające na celu radzenie sobie z dolegliwościami.
Często trudno jest zidentyfikować organiczne przyczyny dolegliwości związanych z długotrwałym lub późnym COVID-19, ponieważ mechanizmy leżące u podstaw tej choroby są niezwykle złożone i do dziś nie w pełni zrozumiałe.
„Nie jest właściwe, aby leczenie długotrwałego COVID-19 spychano do „kącika psychicznego”. Podejście do tej choroby musi być bowiem biopsychospołeczne. Podobnie jak każda inna choroba, długotrwały COVID-19 ma wpływ na psychikę i relacje międzyludzkie. Po przeprowadzeniu ważnych badań somatycznych wszyscy pacjenci z post-COVID powinni mieć możliwość uzyskania psycho-somatycznej oceny, czyli spojrzenia na ciało i duszę w kontekście dolegliwości” – stwierdza dr Roder.
Główną przyczyną trudności diagnostycznych jest brak jasnych biomarkerów, które mogłyby jednoznacznie wykryć Long-COVID lub Post-COVID. W przeciwieństwie do znanych chorób, w których zmiany w wynikach badań krwi, strukturach tkankowych lub funkcjach narządów są mierzalne, większość wyników w przypadku długotrwałego COVID pozostaje nieistotna lub niespecyficzna, lub jest nadal w fazie badań. Nawet jeśli występują na przykład zmęczenie, duszności lub zaburzenia neurologiczne, często nie można zidentyfikować jednoznacznie wykrywalnych uszkodzeń w organizmie. Kolejnym czynnikiem jest to, że długotrwały lub późny COVID stanowi obraz kliniczny obejmujący wiele układów. Objawy mogą wynikać z połączenia różnych procesów, takich jak utrzymujące się stany zapalne (stany zapalne o niskim nasileniu), zaburzenia układu odpornościowego, problemy z mikrokrążeniem lub zaburzenia neurologiczne, takie jak dysfunkcja autonomicznego układu nerwowego.
„Obecnie istnieje kilka teorii, które coraz bardziej się potwierdzają, zgodnie z którymi na przykład niektóre składniki wirusa pozostają w organizmie pacjenta i mogą wywoływać reakcje autoimmunologiczne w postaci stanów zapalnych. Zrozumiano, że przyczyny organiczne często nie są widoczne przy użyciu konwencjonalnych metod badawczych, np. badań laboratoryjnych lub rezonansu magnetycznego. Szczególnie w odniesieniu do zmęczenia najnowsze rozważania wskazują, że przyczyny należy szukać na poziomie komórkowym, w obszarze zmienionego metabolizmu komórkowego. W ramach bieżących badań analizuje się zmiany w obszarze mitochondriów, organelli komórkowych odpowiedzialnych m.in. za produkcję „paliwa” dla energii umysłowej i fizycznej. „W tym zakresie konieczne są dalsze badania” – stwierdza dr Roder.
Mitochondria to małe organelle komórkowe przypominające elektrownie, które występują w prawie wszystkich komórkach ludzkich. Ich głównym zadaniem jest produkcja energii: Przekształcają one składniki odżywcze, takie jak glukoza i kwasy tłuszczowe, w ATP (adenozynotrifosforan), który służy jako uniwersalna waluta energetyczna organizmu. Oprócz wytwarzania energii mitochondria odgrywają rolę w podziale komórek, przekazywaniu sygnałów, detoksykacji i regulacji śmierci komórkowej (apoptozy). Ponieważ posiadają własne DNA (mtDNA), mogą rozmnażać się niezależnie od komórki i dostosowywać się do zmian. Uszkodzenia mitochondriów wiąże się z różnymi schorzeniami, w tym chorobami neurodegeneracyjnymi, zaburzeniami metabolicznymi i długotrwałym COVID-19.
Kompleksowa diagnostyka i indywidualne planowanie terapii dla pacjentów z długotrwałym COVID-19.
„Kiedy pacjent z objawami post-COVID lub długotrwałego COVID zgłasza się na specjalistyczną konsultację, podczas 50-minutowej rozmowy ambulatoryjnej szczegółowo rejestruje się aktualne objawy, ale także związane z nimi ograniczenia jakości życia oraz inne czynniki biograficzne i aktualne czynniki stresogenne. Pyta się o potencjalne czynniki ryzyka, ale także o czynniki odporności psychicznej związane z post-COVID. Na podstawie szczegółowego wyniku psychopatologicznego sprawdzamy, czy rozwinęły się zaburzenia psychiczne, takie jak lęki lub depresja. Są one następnie omawiane z pacjentem i udzielane są zalecenia dotyczące opcji leczenia, np. czy wskazane jest leczenie psychosomatyczne w klinice dziennej. Analizujemy dostarczone wyniki badań somatycznych i uwzględniamy je w zaleceniach. W razie potrzeby zalecamy dodatkową diagnostykę” – wyjaśnia dr Roder, opisując procedurę diagnostyczną.
Leczenie psychosomatyczne może znacznie pomóc osobom dotkniętym długotrwałymi objawami COVID-19 lub objawami po COVID-19 w złagodzeniu dolegliwości i poprawie jakości życia, skupiając się w sposób ukierunkowany na wzajemne oddziaływania między ciałem a psychiką.
„Jeśli dochodzi do ambulatoryjnego leczenia psychosomatycznego w naszej placówce w Neu-Ulm, należy wyobrazić sobie strukturę terapii jako system modułowy. Z różnych dostępnych opcji terapeutycznych tworzymy indywidualny program terapeutyczny, który ma sens z medycznego i terapeutycznego punktu widzenia: są to m.in. grupa uważności, grupa poczucia własnej wartości, swobodna grupa rozmów, joga oraz indywidualne sesje terapeutyczne, a także wiele innych form terapii sprzyjających relaksacji. Ogólnie rzecz biorąc, celem jest zwiększenie poczucia własnej skuteczności pacjentów, poprawa radzenia sobie z objawami, wzmocnienie kompetencji społecznych oraz nauka rozpoznawania i akceptowania własnych granic wytrzymałości. Często mamy do czynienia z pacjentami, którzy przed chorobą funkcjonowali na najwyższym poziomie, dając z siebie, że tak powiem, 200%, a następnie w wyniku choroby i związanych z nią objawów poczuli się, jakby zostali „zhamowani do zera”. W terapii chodzi o to, aby pomimo osobistych granic wytrzymałości czuć się wartościowym, co może mieć pozytywny wpływ na nasilenie dolegliwości” – mówi dr Roder o możliwościach w klinice CuraMed w Neu-Ulm.
Dzięki leczeniu psychosomatycznemu wielu pacjentów odczuwa nie tylko zmniejszenie objawów fizycznych, ale także poprawę jakości życia emocjonalnego i psychicznego. Często osoby dotknięte chorobą zgłaszają, że po leczeniu psychosomatycznym czują się bardziej zdolne do zaakceptowania swoich objawów i zmiany warunków życia, aby lepiej radzić sobie z chorobą. Zyskują większe zrozumienie złożonych wzajemnych powiązań między ciałem a umysłem oraz uczą się praktycznych strategii, które pozwalają im w zdrowy sposób żyć z przewlekłymi dolegliwościami.
Indywidualne podejście terapeutyczne odgrywa kluczową rolę.
Terapie dostosowane do indywidualnych potrzeb uwzględniają specyficzne potrzeby i obciążenia każdego pacjenta i mają na celu wzmocnienie zarówno zdrowia fizycznego, jak i psychicznego. Do najczęściej stosowanych metod terapeutycznych należą dostosowane do wytrzymałości sesje ruchowe, trening uważności, ćwiczenia relaksacyjne oraz rozmowy psychoterapeutyczne, które wzajemnie się uzupełniają.
„Leczenie w klinice dziennej, które oferujemy naszym pacjentom, nie tylko tym z zespołem po COVID, trwa zazwyczaj sześć tygodni i jest dostosowane do potrzeb konkretnego pacjenta. Najpierw sprawdzamy, w jakich zajęciach pacjent dobrze sobie radzi, a co może być dla niego zbyt męczące. Intensywność terapii jest dostosowywana. U nas każdy pacjent ma codziennie inny plan z indywidualnie dobranymi modułami terapeutycznymi. Pacjenci mają u nas trzy indywidualne rozmowy tygodniowo. Ponadto oferujemy hybrydową opiekę w klinice dziennej, która obejmuje trzy dni leczenia na miejscu i dwa online z domu” – wyjaśnia dr Roder, opisując ofertę kliniki dziennej CuraMed w Neu-Ulm.
Leczenie koncentruje się nie tylko na łagodzeniu objawów, ale także na lepszym radzeniu sobie z indywidualnymi dolegliwościami. Każde z tych podejść terapeutycznych na swój sposób przyczynia się do przywrócenia równowagi między zdrowiem fizycznym a psychicznym oraz wzmocnienia poczucia własnej skuteczności pacjentów.
Klinika dzienna CuraMed w Neu-Ulm jest dostępna dla osób posiadających prywatne ubezpieczenie, osób otrzymujących dodatek do wynagrodzenia oraz osób płacących z własnej kieszeni. Oferowana jest prywatna konsultacja dotycząca zespołu po COVID-19. Konsultacja obejmuje jedną lub dwie wizyty, podczas których rejestruje się aktualne objawy, a także związane z nimi ograniczenia jakości życia oraz inne czynniki biograficzne i aktualne czynniki stresogenne. Sprawdza się, czy rozwinęły się zaburzenia psychiczne, takie jak lęki lub depresja. Analizuje się wcześniejsze wyniki badań somatycznych i udziela zaleceń dotyczących opcji leczenia.
Wzrost liczby przypadków długotrwałego i powikłanego COVID-19 stanowi poważne wyzwanie dla systemu opieki zdrowotnej.
Rosnąca liczba pacjentów z długotrwałym COVID-19 stanowi znaczne obciążenie dla systemu opieki zdrowotnej. Wielu pacjentów wymaga długotrwałego, specjalistycznego leczenia, wykraczającego poza ostrą fazę infekcji. Opieka nad tymi pacjentami wymaga interdyscyplinarnego podejścia, uwzględniającego zarówno aspekty fizyczne, jak i psychiczne.
„Long-COVID lub post-COVID to w każdym razie nadal aktualny temat, nawet jeśli koronawirus wyraźnie zszedł na dalszy plan. Niedawno w Berlinie odbył się 3. Kongres Long-COVID, podczas którego również stało się jasne, że potrzebna jest lepsza struktura opieki. Wiele osób dotkniętych tą chorobą nie wie bowiem, gdzie znajdują się odpowiednie placówki. Być może jest ich po prostu zbyt mało. Należy dalej rozwijać badania nad przyczynami i metodami leczenia” – komentuje dr Roder.
Potrzebne są interdyscyplinarne placówki lecznicze, które mogą zapewnić skoordynowaną opiekę na wysokim poziomie. Prowadzi to do dłuższych czasów oczekiwania dla pacjentów. Kolejnym aspektem tego wyzwania jest długoterminowa opieka i rehabilitacja pacjentów dotkniętych chorobą. Podczas gdy w ostrej fazie COVID-19 na pierwszym planie znajdowała się przede wszystkim opieka doraźna i hospitalizacja, Long-COVID jest chorobą przewlekłą, która wymaga ciągłego i często długotrwałego leczenia. Ponadto nadal istnieje luka w wiedzy na temat postępowania w przypadku długotrwałego i po-COVID. Podczas gdy ostre skutki COVID-19 są dobrze zbadane, długoterminowe konsekwencje nie są jeszcze w pełni zrozumiałe. Brakuje wystarczających danych naukowych i jasnych wytycznych dotyczących leczenia tej złożonej choroby.
„Jeśli ktoś z objawami post-COVID nie był dotychczas w ogóle leczony, zalecam wizytę u lekarza rodzinnego, aby wspólnie z nim znaleźć specjalistyczne przychodnie, tak aby lekarz rodzinny mógł w razie potrzeby wystawić odpowiednie skierowanie. Na stronie www.longcoviddeutschland.org można znaleźć listy przychodni zajmujących się zespołem post-COVID z różnych specjalizacji. Tutaj można sprawdzić, czy w pobliżu miejsca zamieszkania znajduje się taka przychodnia. Zawsze zalecam również wizytę w poradni psychosomatycznej, ponieważ przewlekły przebieg choroby obciąża psychicznie, a tam możliwe jest całościowe spojrzenie na wszystkie dolegliwości. Podejście oparte na wytycznych jest biopsychospołeczne, co ma sens. Istnieją również grupy wsparcia, do których można dołączyć. Na stronie www.nakos.de (Krajowe Centrum Kontaktowo-Informacyjne dla Grup Wsparcia) można sprawdzić, czy w pobliżu działa taka grupa. Ponadto WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) opublikowała ilustrowaną broszurę z ćwiczeniami do wykonywania w domu, na przykład z ćwiczeniami oddechowymi. Znajdują się w niej również wytyczne dla pacjentów i ich bliskich, zawierające informacje na temat aktualnego stanu wiedzy o chorobie oraz zalecenia”, informuje dr Roder i na zakończenie naszej rozmowy dodaje: „W każdym razie konieczne jest prowadzenie szerszej kampanii edukacyjnej. Pacjenci z zespołem post-COVID nie są hipochondrykami! Należy zwiększyć zrozumienie dla tej przewlekłej choroby i zlikwidować piętno z nią związane”.
Bardzo dziękujemy, szanowna pani dr Roder, za tę inspirującą rozmowę!
