Podobnie jak przeszczep autologiczny komórek macierzystych, przeszczep allogeniczny komórek macierzystych stosuje się w leczeniu nowotworów krwi (białaczek). W ramach tej procedury biorca otrzymuje komórki macierzyste krwi od dawcy. W przypadku przeszczepu allogenicznego komórek macierzystych dawca i biorca nie są tą samą osobą.
Wszystko na temat przebiegu i ryzyka oraz tego, gdzie znaleźć specjalistów od allogenicznych przeszczepów komórek macierzystych w Niemczech, dowiesz się tutaj.
Lekarze wiążą z allogenicznym przeszczepem komórek macierzystych dwa zasadnicze cele:
W przypadku allogenicznego przeszczepu komórek macierzystych lekarze mówią również o reakcji przeszczep przeciwko białaczce (Graft versus Leukemia).
Słowo „białaczka” oznacza „białą krew” i odnosi się do wielu rodzajów nowotworów krwi, które wywodzą się z białych krwinek (leukocytów) @ kalsoom /AdobeStock
W przypadku pacjentów z białaczką lub osób z rzadkimi nowotworami mózgu lekarze niszczą komórki nowotworowe za pomocą chemioterapii lub radioterapii.
Jednak zarówno białaczka, jak i intensywne leczenie niszczą szpik kostny. W związku z tym pacjenci nie mają już własnego układu krwiotwórczego ani układu odpornościowego.
Dlatego po zakończeniu terapii przeciwnowotworowej pacjent potrzebuje przeszczepu komórek macierzystych. Nowe komórki macierzyste tworzą nowy szpik kostny i nowe komórki krwi.
Specjaliści mówią o autologicznym przeszczepie komórek macierzystych, gdy:
W tej procedurze dawcą i biorcą jest zatem ta sama osoba.
Natomiast o allogenicznym przeszczepie komórek macierzystych mówi się, gdy:
W większości przypadków pochodzi on z własnego kręgu rodzinnego. Jednak jako dawcy mogą być brani pod uwagę również osoby niespokrewnione.
Szpik kostny jest najważniejszym organem krwiotwórczym człowieka @ 7activestudio /AdobeStock
Ponieważ dawca i biorca to różne osoby, dawca musi posiadać podobne markery powierzchniowe komórek odpornościowych.
Te ludzkie antygeny leukocytowe (HLA) występują na wszystkich komórkach organizmu. Sygnalizują one układowi odpornościowemu, że jest to „własny organizm” i wszystko jest w porządku.
Jest to ostatecznie jeden z powodów, dla których nasz układ odpornościowy nie zwraca się przeciwko własnemu organizmowi. Natomiast obce markery powierzchniowe są obce, dlatego nasz układ odpornościowy zazwyczaj je atakuje.
W przypadku allogenicznego przeszczepu komórek macierzystych lekarze przenoszą „obcy” układ krwiotwórczy do biorcy. Powstający w ten sposób układ odpornościowy odpowiada układowi dawcy. W związku z tym uznałby komórki biorcy za obce i zaatakowałby je (reakcja przeszczep przeciwko gospodarzowi).
Aby jednak tak się nie stało, przed allogenicznym przeszczepem komórek macierzystych lekarze muszą znaleźć odpowiedniego dawcę. Odbywa się to na podstawie wzorca HLA.
Ma to na celu, aby szpik kostny z komórek dawcy wytworzył komórki krwi i komórki odpornościowe, które są podobne do tych u biorcy. W ten sposób znacznie zmniejsza się ryzyko wystąpienia reakcji odrzucenia.
Jeśli istnieje dawca zgodny pod względem HLA (np. wśród krewnych), można pobrać od niego komórki macierzyste krwi lub szpiku kostnego.
Następnie lekarze przygotowują biorcę (zazwyczaj pacjenta z białaczką) do przeszczepu za pomocą chemioterapii lub radioterapii o wysokiej dawce.
Chemioterapia lub radioterapia niszczą szpik kostny organizmu wraz z komórkami nowotworowymi. W związku z tym po leczeniu pacjent nie ma własnego układu krwiotwórczego ani układu odpornościowego.
Następnie biorca otrzymuje komórki dawcy w ramach transfuzji krwi. Allogeniczne komórki macierzyste migrują do jam szpikowych kości i tworzą tam nowy szpik kostny.
Po około trzech tygodniach z komórek macierzystych wyrosła nowa szpik kostny, a wyniki badań krwi biorcy wracają do normy.
Wraz z rozpoczęciem krwiotworzenia powstaje nowy układ odpornościowy. Jeśli nie wykrywa się już komórek nowotworowych, pacjent jest wyleczony.
Około sześć miesięcy po przeszczepie komórek macierzystych pacjent ma grupę krwi dawcy komórek macierzystych @ Elnur /AdobeStock
Allogeniczny przeszczep komórek macierzystych jest dla większości chorych jedyną szansą na powrót do zdrowia. Metoda ta nie jest jednak całkowicie pozbawiona ryzyka.
Istnieje bowiem ryzyko, że „szpik kostny dawcy” nie przyjmie się.
Znacznie większym ryzykiem związanym z allogenicznym przeszczepem komórek macierzystych jest to, że nowo utworzony układ odpornościowy zaatakuje organizm biorcy. Lekarze nazywają to chorobą przeszczep przeciwko gospodarzowi (Graft-versus-host-disease). Aby temu zapobiec, szczególnie ważne jest, aby przed zabiegiem zapewnić jak największą zgodność HLA.
Po przeszczepie komórek macierzystych leki mogą hamować reakcję immunologiczną. Wiąże się to jednak z większym ryzykiem infekcji.
Wysokodawkowa chemioterapia i radioterapia całego ciała uszkadzają komórki rozrodcze u mężczyzn i kobiet. Dlatego terapia może spowodować bezpłodność.
Dlatego przed rozpoczęciem terapii należy porozmawiać z lekarzem na temat możliwości kriokonserwacji („zamrożenia”) nasienia i/lub komórek jajowych. Dzięki temu w młodym wieku nadal możliwe będzie spełnienie późniejszego pragnienia posiadania potomstwa.
Kolejnym późnym skutkiem mogą być nowotwory wtórne, które powstają w wyniku chemioterapii o wysokich dawkach lub radioterapii. Niemniej jednak allogeniczny przeszczep komórek macierzystych jest często jedyną możliwością dla wielu pacjentów.
Większość pacjentów kwalifikujących się do allogenicznego przeszczepu komórek macierzystych cierpi na nowotwory krwi (białaczki). Białaczkami zajmują się specjaliści z dziedzin hematologii i onkologii. Dziedziny te należą do zakresu medycyny wewnętrznej.
Należy zwrócić uwagę na to, aby zasięgnąć porady w wyspecjalizowanych ośrodkach onkologicznych. Są to na przykład ośrodki hematologii onkologicznej lub ośrodki przeszczepów komórek macierzystych. Obecnie można je znaleźć w wielu klinikach uniwersyteckich w całych Niemczech. Powyżej znajduje się lista doświadczonych specjalistów w zakresie allogenicznych przeszczepów komórek macierzystych oraz wyspecjalizowanych ośrodków onkologicznych.
