Radioterapia całego ciała: informacje i specjaliści

Radioterapia całego ciała jest częścią specjalizacji medycznej zwanej onkologią. Zajmuje się ona przede wszystkim chorobami nowotworowymi. Onkolodzy planują optymalną, indywidualną formę terapii dla swoich pacjentów. Najczęstsze opcje terapeutyczne w przypadku nowotworów to

• operacja,
• chemioterapia oraz
• radioterapia.

Zwykła, czyli punktowa radioterapia służy do celowego niszczenia komórek nowotworowych na niewielkim obszarze. Radioterapia całego ciała jest stosowana na przykład w przypadku nowotworów, które dotykają całego organizmu. Należą do nich na przykład

• chłoniaki,
• białaczka lub
• nowotwory szpiku kostnego.

Ponadto układ odpornościowy osób dotkniętych chorobą doznaje nieodwracalnych uszkodzeń. Lekarze określają tę fazę

• niszczenia własnego szpiku kostnego oraz
• zniszczenia układu odpornościowego

jako „kondycjonowanie”.

Napromieniowanie całego ciała jest zatem uważane za szczególnie radykalną formę terapii. Najczęściej przeprowadza się je w połączeniu z chemioterapią wysokodawkową. Terapia ta stanowi podstawę sukcesu następującego po niej przeszczepu komórek macierzystych.

Napromieniowanie całego ciała jest częścią interdyscyplinarnej koncepcji terapii. Różne dyscypliny ściśle się tu ze sobą łączą, co wymaga ścisłej współpracy wielu specjalistów. Oprócz onkologów i immunologów nowotworowych są to również specjaliści od przeszczepów szpiku kostnego.

W przypadku pacjentów z białaczką i chłoniakiem radioterapia całego ciała służy przede wszystkim jako przygotowanie. Często stosuje się również jednocześnie agresywną chemioterapię.

Wymienionych form nowotworów nie da się usunąć chirurgicznie. Dlatego terapia ma na celu zniszczenie wszystkich odpowiednich komórek, zarówno łagodnych, jak i złośliwych. Zwiększa to szansę na usunięcie nowotworu z organizmu aż do ostatniej komórki.

Komórki są zastępowane zdrowymi komórkami szpiku kostnego lub komórkami macierzystymi od obcych dawców (przeszczep allogeniczny). W niektórych przypadkach można również wykorzystać komórki pochodzące z własnego organizmu (przeszczep autologiczny).

Jeśli terapia przebiega pomyślnie, przejmują one wówczas funkcję odpornościową i krwiotwórczą w organizmie.

W ramach kondycjonowania onkolog decyduje się na 

• napromieniowanie całego ciała,
• chemioterapię wysokodawkową lub
• połączenie obu tych metod.

Decyzja zależy w dużej mierze od rodzaju i stopnia zaawansowania choroby. 

Dzięki wcześniejszemu napromieniowaniu całego ciała istnieje większa szansa, że organizm zaakceptuje obce komórki.

Terapia zakończy się sukcesem, jeśli

• zdrowe komórki dawcy po zabiegu bez problemu zagnieżdżą się w szpiku kostnym pacjenta
• zostaną zaakceptowane przez komórki krwi biorcy i
• nic nie stoi na przeszkodzie ich płynnemu namnażaniu.

Procedura napromieniowania całego ciała odbywa się w pojedynczych sesjach rozłożonych na kilka dni. Podczas tego zabiegu całe ciało jest poddawane działaniu promieniowania o wysokiej energii. Napromieniowanie odbywa się zazwyczaj w pozycji siedzącej, zgodnie z tzw. „techniką berlińską”.

Promieniowanie jest śmiertelne dla wielu komórek organizmu. Wrażliwe narządy wymagają zatem ochrony. W tym celu można zastosować np. bloki ołowiane, które umieszcza się w odpowiednich miejscach na ciele. Tłumią one promieniowanie, zmniejszając w ten sposób dawkę promieniowania w zakrytej okolicy.

W zależności od obrazu klinicznego leczenie może się nieznacznie różnić w poszczególnych przypadkach. W razie potrzeby, oprócz napromieniowania całego ciała, można dodatkowo napromieniować poszczególne obszary.

Możliwym schematem jest leczenie trwające trzy dni, po dwie sesje naświetlania dziennie. Całkowita dawka wynosi od 4 do 12 grayów (Gy). Pojedyncza dawka wynosi zazwyczaj 2 gray.

Często występującymi skutkami ubocznymi radioterapii i chemioterapii są

• wypadanie włosów,
• nudności i wymioty,
• suchość w ustach,
• bezpłodność,
• ból,
• dolegliwości żołądkowo-jelitowe,
• uszkodzenie błon śluzowych jamy ustnej i gardła oraz
• niedobór płytek krwi oraz czerwonych i białych krwinek w wyniku zaburzeń krwiotworzenia.

Obciążenie, a nawet trwałe uszkodzenie narządów, takich jak

• serca,
• nerek i
• wątroby

, choć zdarza się to rzadziej. U dzieci często obserwuje się również reakcje alergiczne.

Wiele z tych objawów lekarze mogą jednak złagodzić lub całkowicie wyeliminować. Odpowiada za to terapia wspomagająca.

Terapia wspomagająca może obejmować między innymi

• leków przeciwbólowych oraz leków przeciwwymiotnych przeciwko nudnościom i wymiotom,
• antybiotyków przeciw infekcjom oraz
• konserw krwi na niedobór płytek krwi i czerwonych krwinek

. Ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarza pomaga ponadto złagodzić wiele skutków ubocznych.

Aby ukryć nieuniknione wypadanie włosów, warto zaopatrzyć się w chusty, czapki i kapelusze. W większości przypadków włosy odrastają po zakończeniu terapii.

Należy koniecznie omówić skutki uboczne z onkologiem. Terapia przeciwnowotworowa może bowiem wpływać na płodność. Jeśli planują Państwo posiadanie potomstwa, należy omówić dostępne opcje.

Również odpowiednia opieka po zakończeniu leczenia zapobiega lub zmniejsza powikłania i skutki uboczne. Pacjenci korzystają również

• z fachowej opieki,
• stałej opieki medycznej oraz
• szybkiej pomocy w przypadku powikłań.

Radioterapia całego ciała stanowi część kompleksowej koncepcji terapeutycznej. Perspektywy powodzenia, a co za tym idzie szanse wyleczenia, różnią się w zależności od pacjenta.

Zależą one od wielu czynników, w tym od rodzaju i stadium choroby oraz optymalnego przygotowania organizmu.

W razie pytań lub wątpliwości należy zawsze zasięgnąć porady lekarza, aby mieć jasność co do poszczególnych zabiegów, a także związanych z nimi zagrożeń i szans.