Amputacja: informacje i specjaliści od amputacji

Możliwe przyczyny amputacji

Przyczyny mogą być różne. Najczęstszą przyczyną, stanowiącą około 90 procent wszystkich przypadków, jest przewlekła choroba niedokrwienna kończyn dolnych (miażdżyca – potocznie „zwapnienie tętnic”). Może ona występować w połączeniu z cukrzycą.

Miażdżyca

W przypadku zwężenia lub nawet niedrożności tętnic tkanka za zwężeniem jest gorzej zaopatrywana w tlen. Może to prowadzić do obumarcia tkanki. Jeśli osoba cierpi jednocześnie na cukrzycę, dochodzi do tego jeszcze zaburzenie metabolizmu.

Dlatego miażdżyca, zwłaszcza w połączeniu z cukrzycą, jest najczęstszą przyczyną amputacji.

Czynnikami ryzyka miażdżycy są również brak aktywności fizycznej w połączeniu z zaburzeniami metabolizmu tłuszczów i cukrzycą. Szczególnie niekorzystny wpływ ma palenie tytoniu („noga palacza”).

Ilustracja zwężonego naczynia krwionośnego spowodowanego miażdżycą © peterschreiber.media | AdobeStock

Stopa cukrzycowa

Od tego odróżnia się tzw. stopa cukrzycowa, która wynika z neuropatii cukrzycowej (zaburzenia nerwowego) bez niedrożności dużych naczyń. Z powodu zaburzeń nerwowych naczynia są raczej rozszerzone, a krążenie krwi częściowo nawet wzmocnione. W takich przypadkach amputacja jest zatem rzadziej konieczna.

Przyczyną amputacji jest tutaj czasami towarzyszące zniszczenie kości i stawów (osteoartropatia). Może również pojawić się wrzód neuropatyczny, który najczęściej tworzy się na podeszwie stopy. Infekcje przedostają się z zewnątrz do wewnątrz.

Często jednak w takich przypadkach krążenie krwi jest jeszcze wystarczające. Dlatego często wystarcza resekcja poszczególnych kości, podczas gdy stopę można w znacznym stopniu zachować.

Infekcje

Również infekcje, głównie po wypadkach i nowotworach (łącznie około 10 procent), mogą prowadzić do amputacji. Tylko w rzadkich przypadkach, gdy występuje wada rozwojowa kończyny, konieczna jest amputacja w celu poprawy dopasowania protezy lub ortezy.

Pierwsze objawy, które mogą prowadzić do amputacji

W tym miejscu należy rozróżnić

• przewlekłą chorobą niedokrwienną tętnic z cukrzycą lub bez niej oraz
• neuropatyczną stopą cukrzycową

.

Przewlekła choroba niedokrwienna kończyn dolnych z cukrzycą lub bez

Przewlekła niedrożność tętnic zaczyna się od bólu w kończynach dolnych podczas wysiłku. Ból wynika z niedostatecznego dopływu tlenu (narastające niedokrwienie).

Często pacjenci są w stanie przejść tylko 100 do 200 m lub mniej, zanim ból w nogach stanie się zbyt silny („choroba witrynowa”). Wtedy muszą się zatrzymać, aż do przywrócenia wystarczającego dopływu tlenu do kończyn dolnych.

Z czasem objaw ten nasila się i w skrajnych przypadkach prowadzi do bólu spoczynkowego. Analogicznie (stadium IV według Fontaine'a) dochodzi do obumierania tkanki (nekrozy).

Ważną wskazówką jest zanik tętna tętniczego w kończynach dolnych. Ponadto stopy są często zimne. Uczucie i ból występują jednak bez zmian neuropatycznych.

Neuropatyczna stopa cukrzycowa

Z powodu zaburzeń nerwowych często dochodzi do rozszerzenia naczyń w okolicy kończyn dolnych, zwłaszcza w okolicy stóp. Powoduje to obrzęki stóp.

Obrzęków tych nie można leczyć za pomocą drenażu limfatycznego. Ponadto zauważalne jest nasilające się drętwienie w okolicy stopy. Może to prowadzić do przypadkowego i niezauważonego wbicia się ostrych przedmiotów w podeszwę stopy. Powoduje to stan zapalny, a następnie owrzodzenie (wrzód).

Przez ten wrzód bakterie mogą dostać się do wnętrza stopy i spowodować tam poważne infekcje. Zazwyczaj można je leczyć tylko operacyjnie.

Podsumowując, w przypadku neuropatycznej stopy cukrzycowej występuje

• uczucie,
• odczuwanie bólu oraz
• odczuwanie temperatury

są osłabione lub, w zależności od stadium choroby, całkowicie zanikają.

Świeżo zabandażowana kikut nogi po amputacji © Choo | AdobeStock

Jakie metody stosuje się w przypadku amputacji?

Przewlekła choroba niedokrwienna kończyn dolnych z cukrzycą lub bez

Najpóźniej przy pierwszych objawach, np. bólu łydek lub ograniczeniu dystansu, jaki można pokonać, zaleca się wizytę u angiologa. W zależności od stadium choroby niedokrwiennej zaleci on leki lub fizjoterapię.

Gdy tylko w stadium III lub IV według klasyfikacji Fontaine'a dochodzi do martwicy tkanek stóp, można rozważyć amputację. Warunkiem jest jednak to, że rekonstrukcja naczyń przez chirurga naczyniowego nie jest już możliwa.

Najlepsze perspektywy rehabilitacyjne daje amputacja podkolanowa metodą Brücknera, przy której wskaźnik zachowania kolana wynosi 93 procent. Zachowanie kolana zapewnia lepszą mobilność w codziennym życiu pacjenta. 

W nielicznych przypadkach konieczna jest amputacja w stawie kolanowym lub w okolicy uda.

Neuropatyczna stopa cukrzycowa

Konieczne może być unieruchomienie stopy lub chirurgiczne usunięcie infekcji w okolicy stopy. Może się zdarzyć, że konieczne będzie usunięcie poszczególnych kości.

Głównym problemem jest jak najskuteczniejsze zapobieganie powstawaniu owrzodzeń na stopie. W tym celu

• odpowiednie poinformowanie pacjenta o przyszłych zachowaniach oraz
• zapewnienie obuwia dostosowanego do stadium choroby

.

Konieczna jest codzienna kontrola stóp przez pacjenta lub jego bliskich. W przypadku najmniejszych zmian należy zgłosić się do diabetologa lub specjalisty ortopedii/chirurgii urazowej.

Amputacje spowodowane urazami i nowotwory

W przypadku infekcji po wypadkach lub pierwotnej utraty kończyny spowodowanej wypadkiem, a także nowotworów, zakres amputacji zależy od możliwości odcięcia w zdrowej tkance.

W takich przypadkach możliwe są również amputacje w okolicy bioder lub miednicy (artroplastyka biodra lub hemipelwektomia).

Opieka po amputacji

Bezpośrednio po operacji wykonuje się opatrunek na kikut. Należy przy tym zwrócić uwagę, aby w przypadku zaburzeń krążenia nacisk nie był zbyt silny, zwłaszcza nad wyrostkami kostnymi. W ciągu pierwszych 14 dni konieczne są kontrole co najmniej 4 razy dziennie.

W przypadku amputacji po wypadku lub nowotworze bandażuje się od dołu do góry, zmniejszając nacisk, aby zapobiec obrzękom.

Po amputacji konieczne jest jak najszybsze zapewnienie optymalnej opieki protetycznej oraz treningu z protezą i bez niej w kompetentnej klinice rehabilitacyjnej.

Zdecydowanie zaleca się, aby wstępne zaopatrzenie protetyczne przeprowadzał zespół. Bardzo zalecane jest

• lekarz z doświadczeniem w zakresie techniki protetycznej,
• fizjoterapeuci oraz
• technik ortopedyczny, najlepiej z okolicy.

Drugie zaopatrzenie może następnie zostać wykonane przez technika ortopedycznego w miejscu zamieszkania na podstawie zaopatrzenia pierwszego stopnia.

Przekonanie, że droga proteza sama w sobie rozwiąże problem z chodzeniem, jest całkowicie błędne. Każdy rodzaj protezy wymaga nauczenia się nowego sposobu poruszania się pod fachową kontrolą.

Perspektywy wyleczenia po amputacjach

Przewlekła choroba niedokrwienna kończyn

Perspektywy wyleczenia w przypadku amputacji spowodowanej najcięższymi zaburzeniami krążenia są trudne, ale nie niemożliwe. W większości przypadków można zastosować protezę.

2. Stopa neuropatyczna w cukrzycy

Najważniejszym warunkiem opanowania neuropatycznej stopy cukrzycowej jest optymalne wyrównanie poziomu cukru we krwi. Jeśli jednak występują daleko posunięte, nieodwracalne zaburzenia nerwowe, mamy do czynienia z nieodwracalną stopą cukrzycową i należy postępować odpowiednio do tego stanu.

Powstałe owrzodzenia lub zmiany kostne należy w większości przypadków ograniczyć do minimum utraty tkanki. Można to osiągnąć zachowawczo poprzez unieruchomienie lub poprzez resekcję zmienionych odcinków kości (tzw. amputacja wewnętrzna).

Rzadko konieczne są większe amputacje (całej stopy, podudzia, a nawet uda).

Sport po amputacji

Głównie młodsi pacjenci po amputacji, bez przewlekłej choroby niedokrwiennej tętnic, mogą podjąć aktywność sportową z protezą. Paraolimpiada jest tego imponującym dowodem.