Chirurgia dysgnatyczna polega na operacyjnym korygowaniu wad zgryzu. Dysgnatia (z greckiego: dys- = nieprawidłowy, gnathos = szczęka) oznacza nieprawidłowy stosunek szczęk oraz wynikające z tego nieprawidłowe ustawienie zębów i brody.
W zależności od konkretnego rodzaju wady lekarze rozróżniają:
- Dysgnatia poprzeczna
- Dysgnatia pionowa
- Dysgnatia strzałkowa
W przypadku dysgnacji poprzecznej górna lub dolna szczęka jest zbyt wąska, co często powoduje nieprawidłowe ustawienie zębów.
W przypadku dysgnacji pionowej górna szczęka jest zbyt długa. Prowadzi to do tzw. zespołu długiej twarzy lub uśmiechu dziąsłowego. Środek twarzy wydaje się zbyt długi, a podczas uśmiechu widać więcej zębów i dziąseł niż jest to zwyczajowe lub estetyczne. Jeśli usta nie mogą się całkowicie zamknąć, jest to coś więcej niż tylko problem estetyczny.
W przypadku dysgnacji strzałkowej albo górna, albo dolna szczęka jest zbyt cofnięta. Jeśli dotyczy to górnej szczęki (progenia), środkowa część twarzy wydaje się spłaszczona, górna warga jest wąska i cofnięta za dolną wargą, a podbródek wydaje się wystawać. Jeśli dotyczy to żuchwy (prognacja), pojawia się typowy cofnięty podbródek.
W przypadku asymetrii twarzy lub skoliozy twarzy to zniekształcenia tkanki kostnej są przyczyną tego, że czubek nosa i czubek brody są przesunięte z linii środkowej twarzy. W praktyce często występuje połączenie różnych wad zgryzu.
Nasz wygląd w dużym stopniu decyduje o tym, jak się czujemy. Jeśli jesteśmy niezadowoleni, może to negatywnie wpłynąć na nasze samopoczucie psychiczne. Jeśli obciążenie psychiczne jest bardzo duże, należy podjąć odpowiednie działania.
Oprócz obciążenia psychicznego dysgnacja powoduje również dolegliwości fizyczne:
- trudności i ból podczas gryzienia i żucia
- Bóle w stawach skroniowo-żuchwowych, szyi i głowie
- Chrapanie
- Zwiększona podatność na infekcje w okolicy zatok, gardła i górnych dróg oddechowych
- Zaburzenia mowy spowodowane nieprawidłowym ułożeniem języka
Z punktu widzenia ortodoncji dochodzi jeszcze wada zgryzu, która może powodować problemy, od złej higieny jamy ustnej po przedwczesną utratę zębów.
Celem chirurgii dysgnatycznej jest wyeliminowanie nieprawidłowego ustawienia szczęki za pomocą korekty operacyjnej. Dzięki temu poprawia się funkcjonalność szczęki i estetyka osoby dotkniętej tym problemem. Ból i problemy funkcjonalne znikają: żucie, mówienie i oddychanie przez nos są możliwe bez ograniczeń.
W przypadku prognacji zęby dolne wystają przed górne. @ Марина Демешко / Adobestock
W większości przypadków ortodoncja, chirurgia szczękowa i chirurgia twarzy współpracują ze sobą w celu skorygowania dysgnacji.
Odciski szczęki i zdjęcia rentgenowskie pomagają zaplanować operację z wyprzedzeniem. Wszystkie zabiegi operacyjne wykonywane są w znieczuleniu ogólnym i wymagają hospitalizacji trwającej od dwóch do siedmiu dni. Nacięcia wykonuje się przez jamę ustną i nie pozostawiają one widocznych blizn.
- W przypadku łagodnych dysgnacji ortodonta może skorygować nieprawidłowe ustawienie zębów za pomocą stałych aparatów ortodontycznych, aparatów ruchomych lub szyn.
- Jeśli górna szczęka jest zbyt wąska, zostaje rozszerzona za pomocą aparatu stałego. Tak zwane rozszerzenie szwu podniebiennego (GNE) tworzy miejsce dzięki nowemu wzrostowi kości. Tydzień po operacji rozpoczyna się faza rozszerzania. W tej fazie samemu dokręca się aparat. Nie martw się: to bezbolesne!
- Jeśli żuchwa jest zbyt wąska, dzieje się podobnie. W przypadku rozdzielenia żuchwy (dystrakcja żuchwy) nacięcie wykonuje się w okolicy symfzy, czyli w środkowej części brody.
- W przypadku zespołu długiej twarzy górna szczęka jest uwalniana poprzez nacięcie w jamie ustnej, skracana i mocowana w prawidłowej pozycji za pomocą niewielkich płytek.
- W przypadku cofnięcia szczęki górnej nacięcie w jamie ustnej uwalnia kość szczęki górnej po obu stronach. Można ją wtedy wysunąć jak szufladę i unieruchomić w prawidłowej pozycji za pomocą małych płytek.
- W przypadku cofnięcia żuchwy żuchwa jest oddzielana po obu stronach poprzez nacięcie na wysokości zębów mądrości. W ten sposób można ją przesunąć do właściwej pozycji i unieruchomić za pomocą małych płytek.
- W przypadku asymetrii twarzy najpierw uwalnia się szczękę, przesuwa ją i unieruchamia. Następnie uwalnia się żuchwę, dostosowuje jej położenie i unieruchamia.
Również po operacji można mówić, pić i jeść. Na początku należy spożywać wyłącznie pokarmy płynne. Po pierwszych kilku dniach można przejść na pokarmy miękkie, takie jak dania z makaronem. Po 6 tygodniach można przejść na normalną dietę. W tym czasie należy ponadto powstrzymać się od palenia tytoniu i wysiłku fizycznego. Również w trakcie gojenia należy pamiętać o myciu zębów!
Poważne powikłania po operacji są niezwykle rzadkie. Ryzyko, takie jak uszkodzenia nerwów i korzeni zębów, a także dolegliwości w stawach skroniowo-żuchwowych, a nawet nieprawidłowe ustawienie zębów, występuje rzadko. Jeśli pojawią się problemy, zazwyczaj są one łatwe do wyleczenia.
Typowe skutki uboczne to: obrzęki, siniaki, krwawienie z nosa oraz ograniczone otwarcie ust. Objawy te zazwyczaj szybko ustępują dzięki konsekwentnemu stosowaniu okładów chłodzących, drenażu limfatycznego i fizjoterapii. Przez pierwsze 14 dni nie wolno wydmuchiwać nosa.
Operacyjne leczenie dysgnacji nie zawsze jest konieczne. Jeśli jednak jest, to dzięki nowoczesnej technologii i współpracy specjalistów z różnych dziedzin jest to zabieg o niewielkim ryzyku.
Należy liczyć się z pobytem w szpitalu trwającym maksymalnie tydzień. Po około 6 tygodniach proces ten zostanie zakończony. W przypadku odpowiednich wskazań koszty pokrywa kasa chorych.