Endoproteza stawu siodłowego kciuka to sztuczny implant zastępujący ten staw. Znajduje się on pomiędzy pierwszą kością śródręcza a kością trapezową (os trapezium). W przypadku zużycia stawu siodłowego kciuka, tzw. rizartrózy, endoproteza stawu siodłowego kciuka stanowi jedną z możliwości leczenia operacyjnego.
Staw siodłowy kciuka znajduje się pomiędzy pierwszą kością śródręcza a kością trapezową (os trapezium). Siodłowa budowa stawu umożliwia duży zakres ruchów kciuka, w szczególności jego przeciwstawianie palcom dłoni.
Jednak podczas ruchów chwytnych dochodzi do ucisku powierzchni stawowych, co prowadzi do punktowego obciążenia chrząstki stawowej.
Zwiększone obciążenie naciskowe i wiotczenie torebki stawowej prowadzą do przedwczesnego zużycia chrząstki stawowej, zwanego również rizartrosis.
Jako przyczynę osłabienia rozważa się zmiany hormonalne. Choroba częściej dotyka kobiety w okresie menopauzy.
Zużycie chrząstki stawowej w stawie śródręczno-paliczkowym kciuka prowadzi do zwężenia szczeliny stawowej. Powoduje to również bolesne ocieranie się o siebie kości wielokątnej i pierwszej kości śródręcza.
W dalszym przebiegu choroby, w wyniku osłabienia więzadła, dochodzi do zsuwania się kości śródręcza z kości wielokątnej.
Zużycie stawu siodłowego kciuka prowadzi do postępującego sztywnienia, a co za tym idzie do bólu podczas ruchu i osłabienia siły podczas chwytania. Częściowe zwichnięcie stawu powoduje obrzęk nad stawem siodłowym.
W badaniu klinicznym występuje ból przy ucisku nad stawem siodłowym kciuka oraz osłabienie siły podczas chwytania.
Zdjęcia rentgenowskie stawu siodłowego kciuka potwierdzają diagnozę rizartrosis. Na zdjęciach rentgenowskich można również dostrzec zużycie między kością wielokątną a małą kością wielokątną.
Na podstawie zmian widocznych na zdjęciu rentgenowskim dokonuje się podziału na cztery stopnie zaawansowania (według Eatona/Littlera).
Czasami występują zmiany radiologiczne wskazujące na rizartrosis, ale nie ma żadnych dolegliwości. W takich przypadkach lekarze powinni powstrzymać się od operacji.
Wczesne stadia rizartrosis można leczyć za pomocą następujących środków:
Jedną z możliwych metod operacyjnych w leczeniu rizartrosis jest endoprotezoplastyka stawu siodłowego kciuka. Metoda ta jest stosowana od ponad 15 lat z coraz większym powodzeniem.
Wszczepienie endoprotezy stawu siodłowego kciuka pozwala uniknąć wad artroplastyki resekcyjnej (usunięcia kości wielokątnej), takich jak:
Zastosowana endoproteza stawu siodłowego kciuka ma budowę podobną do małej endoprotezy stawu biodrowego. Składa się z panewki, trzonu oraz głowy kulistej. Dzięki modułowej konstrukcji można ją indywidualnie dostosować.
Po wyfrezowaniu gniazda panewkowego i zeszlifowaniu trzonu lekarze wprowadzają endoprotezę stawu siodłowego kciuka techniką Press-Fit.
Rowki w panewce umożliwiają bezpieczne połączenie z kością i pozwalają uniknąć takich wad, jak:
Nie są znane reakcje alergiczne na użyty materiał (tytan). Chropowata powłoka z hydroksyapatytu umożliwia połączenie z kością i pozwala uniknąć wad protezy ceramicznej. Odbywa się to poprzez resorpcję kości w miejscu styku.
Operacja wykonywana jest w warunkach bezkrwawienia (ramiona uniesione) i w znieczuleniu splotu ramiennego (znieczulenie ramienia) lub w znieczuleniu ogólnym. Konieczny jest pobyt w szpitalu trwający od 4 do 5 dni.
Bezpośrednio po operacji może wystąpić obrzęk dłoni. Można go leczyć poprzez konsekwentne uniesienie dłoni i chłodzenie lodem.
Po operacji lekarze zakładają gipsową szynę przedramienną obejmującą kciuk, która pozostaje na miejscu przez 10–14 dni. Następnie następuje dalsze unieruchomienie promienia kciuka w gipsie okrężnym przez kolejne 10 dni.
Po zdjęciu gipsu pacjent może rozpocząć intensywną fizjoterapię w 4. tygodniu. W nocy musi nosić ortezę kciuka przez 2–3 miesiące.
Z reguły po 6 tygodniach pacjent może ponownie w pełni korzystać z dłoni. Po 3 miesiącach można bez ograniczeń uprawiać sport.
Żadna operacja nie jest pozbawiona ryzyka! Słabym punktem każdej endoprotezy stawu siodłowego kciuka jest element panewkowy. Ze względu na duże obciążenia naciskowe konieczne jest tutaj bezpieczne zakotwiczenie.
Czasami podczas operacji okazuje się, że nie jest możliwe bezpieczne osadzenie panewki. Wówczas lekarz musi przejść na inną technikę operacyjną, tzw. artroplastykę zawieszeniową.
Pomimo techniki operacyjnej oszczędzającej tkanki może dojść do obluzowania panewki. W tym przypadku, jeśli dostępna jest wystarczająca ilość tkanki kostnej, lekarz może wszczepić większą panewkę. Możliwa jest również zmodyfikowana artroplastyka resekcyjna.
Wysunięcie głowy z panewki jest bardzo rzadkie i można temu zaradzić poprzez zastosowanie dłuższego elementu głowa/szyjka.
Proteza stawu siodłowego kciuka stanowi sensowne uzupełnienie artroplastyki resekcyjnej w przypadku rizoartrozy.
Dzięki endoprotezie stawu siodłowego kciuka można uniknąć skrócenia promienia kciuka i osłabienia siły.
Okres rekonwalescencji i dalszego leczenia jest znacznie krótszy. Powikłania, takie jak obluzowanie i zwichnięcie, są niezwykle rzadkie w przypadku endoprotez stawu siodłowego kciuka wykonanych w technologii Double Mobility.
Bezpieczeństwo jest znacznie zwiększone zarówno podczas implantacji, jak i w okresie pooperacyjnym. Jeśli jednak pojawią się powikłania, można w prosty sposób zastosować sprawdzoną metodę operacyjną, jaką jest artroplastyka zawieszeniowa.
