Ochrona zębów to jedna z najważniejszych dziedzin współczesnej stomatologii. W wielu przypadkach zabiegi stomatologiczne nie mają na celu tylko złagodzenia dolegliwości. Ważnym celem wielu działań jest też zachowanie istniejącej tkanki zębowej tak długo, jak to możliwe.
Stosuje się metody zachowania zębów zarówno profilaktyczne, jak i terapeutyczne:
- profilaktycznie oznacza, że dzięki środkom profilaktycznym nie dochodzi w ogóle do poważnych problemów z zębami.
- terapeutyczne oznacza, że w miarę możliwości zachowuje się chory ząb, zamiast go usuwać.
W idealnym przypadku zapobiega się powstawaniu chorób zębów i aparatu więzadłowego, dzięki czemu nie ma potrzeby późniejszej interwencji terapeutycznej.
Tak zwana stomatologia zachowawcza poświęcona jest zachowaniu zębów. Zajmuje się przede wszystkim chorobami zębów spowodowanymi przez płytkę nazębną, a także uszkodzeniami próchnicowymi i niepróchnicowymi. Choroby te stanowią największe zagrożenie dla zachowania zębów.
Do tego obszaru stomatologii zalicza się zatem
- profilaktyka stomatologiczna,
- leczenie próchnicy,
- parodontologia (leczenie bakteryjnych chorób aparatu więzadłowego zębów) oraz
- endodoncja (leczenie innych chorób zapalnych aparatu więzadłowego zębów i miazgi).
W Europie Zachodniej niemal każdy ma w ciągu swojego życia styczność z tą szeroko pojętą dziedziną stomatologii zachowawczej. Profilaktyka stomatologiczna rozpoczyna się w dzieciństwie i w Niemczech obejmuje dwa badania kontrolne rocznie.
Regularne wizyty kontrolne u dentysty są ważnym elementem leczenia zachowawczego © Andriy Bezuglov | AdobeStock
Najczęstszym powodem leczenia zachowawczego zębów jest próchnica. Próchnica dotyka ponad 98 procent osób mieszkających w Europie Zachodniej. Próchnica to choroba tkanki zębowej wywoływana przez bakterie znajdujące się w biofilmie otaczającym zęby. Bakterie te metabolizują cząsteczki cukru do kwasów, które z kolei atakują tkankę zębową. Z czasem powoduje to powstawanie ubytków w szkliwie.
Innym częstym powodem leczenia zachowawczego jest paradontoza. Jest to choroba bakteryjna, która prowadzi do degradacji kości i dziąseł utrzymujących zęby. Sygnałami ostrzegawczymi są tworzenie się płytki nazębnej oraz stany zapalne dziąseł, które częściowo również przekształcają się w paradontozę. Dlatego też te dwa objawy są często powodem leczenia zachowawczego zębów.
Inne przyczyny leczenia zachowawczego to
- zapalenie miazgi zębowej, które może być spowodowane przez bakterie, ale także przez podrażnienia mechaniczne, chemiczne lub termiczne, a także
- uszkodzenia zęba spowodowane innymi czynnikami środowiskowymi.
Metody leczenia zachowawczego różnią się tak samo, jak przyczyny leczenia. Zasadniczo rozróżnia się tu również podejście profilaktyczne i terapeutyczne.
W profilaktyce najważniejsza jest rola samego pacjenta: skuteczna higiena jamy ustnej to najlepsza ochrona przed uszkodzeniami zębów. W tym celu stomatolodzy uczą swoich pacjentów skutecznych technik szczotkowania zębów. Również profesjonalne czyszczenie zębów może pomóc w zminimalizowaniu czynników ryzyka.
W przypadku podejścia terapeutycznego konieczne jest jeszcze większe zróżnicowanie. Najbardziej znaną metodą jest leczenie wypełnieniowe, stosowane w celu usunięcia zmian próchnicowych. Uszkodzenie usuwa się za pomocą wiertła, co powoduje powstanie otworu w tkance zęba. Otwór ten wypełnia się następnie materiałem wypełniającym, dzięki czemu ząb może być w pełni obciążony. Ponadto zapobiega to przedostawaniu się bakterii do wnętrza zęba.
W przeszłości jako materiał wypełniający stosowano zazwyczaj amalgamat. Obecnie stomatolodzy coraz częściej stosują ceramikę i kompozyty.
W przypadku początkowej próchnicy w określonych obszarach zębów można również zastosować nowatorską formę terapii, która nie wymaga wiercenia. Polega ona na wypełnieniu ubytku tworzywem sztucznym, które go zamyka.
W przypadku zapalenia przyzębia często dąży się do leczenia wieloetapowego. Po usunięciu widocznej płytki nazębnej przeprowadza się kiretaż zapalnych kieszonek dziąsłowych wraz z korzeniem zęba: zeskrobuje się zapalną tkankę. Ponadto czasami stosuje się antybiotyki w celu zmniejszenia kolonizacji bakteryjnej.
Jeśli miazga zębowa jest w stanie zapalnym, konieczne jest leczenie kanałowe. W tym przypadku kanał korzeniowy zostaje otwarty, aby można było usunąć tkankę objętą stanem zapalnym. Następnie kanał zostaje zamknięty materiałem wypełniającym.
Oprócz opisanych metod w chirurgii jamy ustnej stosuje się również inne. Chirurgiczne leczenie zębów jest konieczne przede wszystkim po wypadkach i innych urazach zębów. One również służą zachowaniu zębów, ale nie są uważane za część stomatologii zachowawczej.
Opieka po zabiegu zależy w dużej mierze od rodzaju leczenia. W każdym przypadku ważne jest jednak, aby znać podstawy higieny jamy ustnej i stosować je również po zabiegu. W ten sposób zapobiega się dalszym chorobom zębów i aparatu więzadłowego.
Obejmuje to na przykład regularne i skuteczne szczotkowanie zębów oraz stosowanie płynów do płukania jamy ustnej o działaniu przeciwbakteryjnym. Ponadto w niektórych przypadkach wskazana jest zmiana diety na mniej bogatą w cukier, co jest zalecane przez dentystów.
Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, czy po zabiegu należy oszczędzać dotknięty ząb.
Po założeniu wypełnień cementowych należy przez co najmniej jeden dzień nie używać zęba do żucia i czyścić go bardzo delikatnie, ponieważ wypełnienie musi najpierw stwardnieć. Nie dotyczy to natomiast wypełnień ceramicznych lub kompozytowych.
Ogólnie zaleca się, aby po znieczuleniu miejscowym początkowo nic nie jeść, dopóki czucie nie zostanie całkowicie przywrócone. W przeciwnym razie możliwe są urazy – na przykład poprzez niezauważone ugryzienie języka lub policzka.
W ramach wszystkich zabiegów terapeutycznych mających na celu zachowanie zębów mogą wystąpić powikłania. Istnieje na przykład ryzyko niezamierzonego uszkodzenia zdrowej tkanki zęba podczas leczenia. W przypadku niektórych zabiegów możliwe jest również przedostanie się bakterii do wnętrza zęba i kanału korzeniowego. Ryzyko to jest jednak zmniejszane dzięki fachowemu postępowaniu dentysty.
Rokowanie w przypadku chorób zagrażających tkance zęba zależy przede wszystkim
- od momentu rozpoczęcia leczenia oraz
- od dalszej opieki
. Im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym większe jest prawdopodobieństwo, że uda się zapobiec utracie zęba. Z tego powodu zaleca się korzystanie z profilaktycznych badań stomatologicznych opłacanych przez ustawowe kasy chorych.
Szczególnym przypadkiem jest zapalenie przyzębia: powstała degradacja aparatu więzadłowego zęba zazwyczaj nie może zostać cofnięta lub tylko w niewielkim stopniu. Dlatego w tym przypadku szczególnie ważne jest, aby odpowiednio wcześnie rozpocząć odpowiednie leczenie.
