Radykalną prostatektomię zaleca się u mężczyzn z rakiem prostaty, gdy guz ogranicza się do gruczołu krokowego i nie ma przerzutów do węzłów chłonnych ani innych narządów.
Celem tej operacji jest całkowite usunięcie gruczołu krokowego wraz z torebką, pęcherzykami nasiennymi i końcowymi odcinkami nasieniowodów, aby wyeliminować wszystkie komórki nowotworowe i zapewnić szansę na całkowite wyleczenie.
W ramach tzw. aktywnego monitorowania („Active Surveillance”) lekarze początkowo tylko obserwują małe, mało agresywne guzy, zanim zdecydują się na operację.
Jednak gdy tylko pojawi się postęp choroby lub nowotwór rozprzestrzeni się poza gruczoł krokowy, konieczne staje się chirurgiczne usunięcie całego gruczołu krokowego.
Zabieg ten nazywany jest również radykalnym usunięciem gruczołu krokowego.
Radykalna prostatektomia jest zazwyczaj rozważana, gdy:
- pacjent ma raka prostaty o ograniczonym rozprzestrzenieniu lub raka prostaty zlokalizowanego,
- oczekiwana długość życia wynosi co najmniej dziesięć lat,
- ogólny stan zdrowia pozwala na przeprowadzenie poważnego zabiegu chirurgicznego,
- a szansa wyleczenia poprzez całkowite usunięcie guza jest realna.
W przeciwieństwie do radioterapii lub terapii hormonalnej, radykalna prostatektomia ma na celu całkowite usunięcie guza.
Zabieg ten zapewnia najlepsze szanse wyleczenia, zwłaszcza w przypadku raka prostaty ograniczonego miejscowo, podczas gdy w zaawansowanych stadiach często konieczne są dodatkowe terapie.
Dzięki nowoczesnym technikom operacyjnym oszczędzającym nerwy często można dziś zachować zdolność erekcji bez narażania bezpieczeństwa onkologicznego.
Prostata znajduje się poniżej pęcherza moczowego. Radykalna prostatektomia może prowadzić do wyleczenia, szczególnie we wczesnych stadiach raka prostaty © Henrie | AdobeStock
Radykalną prostatektomię wykonują specjaliści urolodzy, którzy specjalizują się w leczeniu raka prostaty.
Lekarze ci mają duże doświadczenie w chirurgicznym leczeniu raka prostaty i wykonują zabieg w specjalistycznych ośrodkach leczenia prostaty lub klinikach urologii i onkologii.
Lekarz operujący – często doświadczony chirurg – wspólnie z pacjentem decyduje o optymalnej metodzie postępowania, w zależności od stopnia zaawansowania nowotworu, lokalizacji raka prostaty oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
Szczególnie w przypadku raka prostaty o ograniczonym rozprzestrzenieniu się radykalna prostatektomia może zapewnić wysokie szanse wyleczenia, podczas gdy w zaawansowanych stadiach często wskazane jest połączenie tej metody z radioterapią lub terapią hormonalną.
Obecnie chirurgiczne usunięcie prostaty można przeprowadzić na różne sposoby:
- Operacja otwarta przez podbrzusze (radykalna prostatektomia retropubiczna)
- Dostęp przez krocze (radykalna prostatektomia przezkrocza)
- Laparoskopowa lub wspomagana robotem radykalna prostatektomia
W zależności od drogi dostępu i wielkości guza chirurg decyduje, która metoda zapewni największy sukces przy jednocześnie możliwie najniższym odsetku powikłań.
W nowoczesnych klinikach często stosuje się systemy wspomagane robotami, takie jak system operacyjny Da Vinci, które umożliwiają szczególnie precyzyjną i oszczędzającą nerwy prostatektomię.
Pacjenci z miejscowym rakiem prostaty odnoszą największe korzyści z radykalnej prostatektomii, ponieważ pozwala ona na usunięcie całej prostaty wraz z torebką i sąsiadującymi węzłami chłonnymi.
Zwiększa to szansę na całkowite wyleczenie, a doświadczeni urolodzy i chirurdzy dbają o jak najlepsze zachowanie nerwów i naczyń krwionośnych, aby zminimalizować ryzyko zaburzeń erekcji i nietrzymania moczu.
Radykalna prostatektomia to złożony zabieg chirurgiczny, podczas którego usuwa się całą prostatę wraz z torebką, pęcherzykami nasiennymi i częścią cewki moczowej.
Celem jest całkowite chirurgiczne usunięcie prostaty wraz ze wszystkimi komórkami nowotworowymi, aby zminimalizować ryzyko nawrotu choroby.
Przed operacją za pomocą technik obrazowania sprawdza się, czy nowotwór ogranicza się do gruczołu krokowego, czy też dotknął już węzły chłonne lub inne narządy.
W zależności od wyników badań podczas operacji prostaty może zostać dodatkowo wykonana limfadenektomia (usunięcie węzłów chłonnych w pobliżu prostaty).
Dzięki temu chirurg może stwierdzić, czy powstały przerzuty i czy radykalne usunięcie prostaty ma sens z onkologicznego punktu widzenia.
Istnieją trzy sprawdzone metody dostępu do gruczołu krokowego:
| Metoda | Opis | Zalety |
| Radykalna prostatektomia retropubiczna |
Operacja otwarta w dolnej części brzucha. Chirurg ma bezpośredni dostęp do gruczołu krokowego i w razie potrzeby może usunąć węzły chłonne. |
Dobra widoczność, idealna w przypadku powiększonej prostaty. |
| Radykalna prostatektomia przez krocze |
Dostęp poprzez niewielkie nacięcie w okolicy krocza. |
Mniejsza utrata krwi, odpowiednia w przypadku wcześniejszych operacji w dolnej części brzucha. |
| Laparoskopowa radykalna prostatektomia |
Zabieg minimalnie inwazyjny wykonywany poprzez niewielkie nacięcia w jamie brzusznej. |
Szybszy powrót do zdrowia, mniejszy ból. |
| Robotowo wspomagana radykalna prostatektomia |
Precyzyjna procedura z wykorzystaniem systemu komputerowego (np. robota Da Vinci). |
Szczególnie oszczędzająca nerwy, precyzyjna preparacja nerwów i naczyń krwionośnych. |
Podczas zabiegu lekarze operujący dbają o to, aby usunąć prostatę bez uszkadzania ważnych struktur, takich jak pęcherzyki nasienne i wewnętrzny zwieracz. Szczególnie w przypadku radykalnej prostatektomii wspomaganej robotem lub prostatektomii przezodbytniczej często można całkowicie zachować zwieracz między pęcherzem a cewką moczową, co poprawia późniejszą kontrolę oddawania moczu. W niektórych przypadkach pobiera się dodatkowo fragmenty sąsiednich tkanek, aby upewnić się, że nie pozostały żadne komórki nowotworowe.
Podczas radykalnej prostatektomii chirurg ostrożnie oddziela pęcherz moczowy od cewki moczowej, aby zachować wewnętrzny zwieracz.
Następnie cewka moczowa i wewnętrzny zwieracz są ponownie łączone z pęcherzem (anastomoza).
Szycie rekonstrukcyjne ma kluczowe znaczenie dla odzyskania kontroli nad oddawaniem moczu po operacji.
W zależności od sytuacji anatomicznej i lokalizacji guza zabieg przeprowadza się z zachowaniem nerwów.
Celem jest zachowanie erekcji, a tym samym funkcji seksualnych w miarę możliwości – bez narażania na niebezpieczeństwo całkowitego usunięcia raka prostaty.
Szczególnie u pacjentów z miejscowym rakiem prostaty radykalna prostatektomia może znacznie zwiększyć szanse wyleczenia.
Podczas zabiegu często usuwa się również węzły chłonne, aby dokładnie ocenić ewentualne rozprzestrzenienie się raka prostaty. Celem jest usunięcie całej tkanki nowotworowej oraz prostaty bez uszkodzenia ważnych struktur anatomicznych.
Jak w przypadku każdego większego zabiegu chirurgicznego, również po radykalnej prostatektomii mogą wystąpić powikłania i skutki uboczne. Najczęstsze konsekwencje dotyczą kontroli oddawania moczu i zdolności do erekcji, ponieważ podczas operacji zaangażowane są nerwy, naczynia krwionośne i mięśnie w okolicy prostaty, cewki moczowej i pęcherza.
Po radykalnym usunięciu prostaty wielu mężczyzn zgłasza początkowo przejściowe nietrzymanie moczu, zwłaszcza po usunięciu cewnika.
W większości przypadków dolegliwości te znacznie ustępują w ciągu kilku tygodni lub miesięcy. Dzięki ukierunkowanym ćwiczeniom mięśni dna miednicy można dodatkowo zmniejszyć nietrzymanie moczu.
Trwałe nietrzymanie moczu występuje rzadko i zależy głównie od stopnia zaawansowania nowotworu, techniki operacyjnej oraz doświadczenia chirurga.
Pacjenci poddający się radykalnej prostatektomii wspomaganej robotem często odczuwają korzyści w postaci szybszego powrotu do zdrowia i mniejszego odsetka powikłań. Badania pokazują, że mężczyźni z miejscowo ograniczonym rakiem prostaty, którzy są operowani wcześnie, osiągają lepsze wyniki w perspektywie długoterminowej. Radykalna prostatektomia daje również szansę na całkowite usunięcie tkanki nowotworowej przy jednoczesnym zachowaniu ważnych ścieżek nerwowych.
Kolejnym możliwym objawem jest zaburzenie erekcji.
Podczas prostatektomii z zachowaniem nerwów lekarze starają się zachować nerwy i naczynia krwionośne odpowiedzialne za erekcję.
Mimo to w niektórych przypadkach mogą wystąpić zaburzenia erekcji lub impotencja, zwłaszcza gdy guz znajduje się bardzo blisko nerwów.
W takich sytuacjach pomocne mogą być terapie farmakologiczne lub środki wspomagające (np. pompy próżniowe lub zastrzyki).
Inne możliwe skutki uboczne to:
- zwężenie cewki moczowej (stenoza cewki moczowej) spowodowane tworzeniem się blizn
- Ból w podbrzuszu lub okolicy pachwiny
- utrata ejakulatu (wraz z usunięciem pęcherzyków nasiennych)
- Nieznaczne skrócenie penisa spowodowane zmianami anatomicznymi po usunięciu prostaty
Radikalna prostatektomia może również prowadzić do ogólnych dolegliwości pooperacyjnych, takich jak siniaki, zaburzenia gojenia się ran lub obrzęki.
Takie powikłania występują jednak rzadko, zwłaszcza jeśli operacja została przeprowadzona metodą minimalnie inwazyjną lub z wykorzystaniem robota.
Skutki radykalnej prostatektomii zależą w dużym stopniu od techniki operacyjnej i doświadczenia chirurga. Szczególnie po radykalnej prostatektomii wspomaganej robotem lub prostatektomii z zachowaniem nerwów wielu pacjentów wraca do zdrowia szybciej. Jeśli radykalna resekcja prostaty zostanie przeprowadzona w całości, z zachowaniem ostrożności w zakresie nerwów i naczyń krwionośnych, mężczyźni często już kilka tygodni po operacji prostaty mogą zauważyć znaczną poprawę w zakresie kontroli oddawania moczu i erekcji.
Długoterminowe dane z międzynarodowych badań, m.in. z kontrolowanego badania III fazy opublikowanego w N Engl J Med, pokazują, że pacjenci z miejscowym rakiem prostaty, którzy przeszli radykalną prostatektomię, osiągają w dłuższej perspektywie lepsze wyniki po operacji niż pacjenci objęci wyłącznie aktywnym nadzorem.
Wyniki te podkreślają, że pomimo możliwych skutków ubocznych radykalna prostatektomia oferuje wielu mężczyznom z miejscowym rakiem prostaty duże szanse na wyleczenie.
Na czym dokładnie polega radykalna prostatektomia?
Podczas radykalnej prostatektomii chirurg usuwa całą prostatę wraz z torebką, pęcherzykami nasiennymi oraz częścią cewki moczowej przebiegającą przez gruczoł. W zależności od rozległości nowotworu usuwa się również pobliskie węzły chłonne, aby upewnić się, że w otaczających tkankach nie pozostały żadne komórki nowotworowe.
To chirurgiczne usunięcie gruczołu krokowego jest uznawane na całym świecie za standardowe postępowanie w przypadku zlokalizowanego raka prostaty i daje szansę na całkowite wyleczenie, zwłaszcza w przypadku raka prostaty o ograniczonym zasięgu.
Jakie powikłania mogą wystąpić po operacji?
Jak w przypadku każdego większego zabiegu, mogą wystąpić powikłania. Typowe to przejściowe nietrzymanie moczu, zaburzenia erekcji lub niewielkie krwawienia. W rzadkich przypadkach może dojść do zwężenia cewki moczowej lub uszkodzenia wewnętrznego zwieracza.
Postępy w anatomicznej prostatektomii oszczędzającej nerwy oraz w zabiegach wspomaganych robotem znacznie jednak zmniejszyły to ryzyko. Większość pacjentów po kilku miesiącach zgłasza dobrą kontrolę nad oddawaniem moczu oraz częściowe lub całkowite przywrócenie zdolności erekcyjnej.
Czym różnią się operacje otwarte, laparoskopowe i wspomagane robotem?
W przypadku otwartej radykalnej prostatektomii dostęp odbywa się przez dolną część brzucha.
Natomiast prostatektomia laparoskopowa wykonywana jest poprzez małe nacięcia w jamie brzusznej, przez które wprowadza się kamerę i narzędzia.
Najnowocześniejsze ośrodki stosują system Da Vinci do robotycznej radykalnej prostatektomii. Dzięki temu chirurg może z najwyższą precyzją oszczędzać nerwy i naczynia krwionośne, co znacznie łagodzi skutki radykalnej prostatektomii.
Kiedy wskazana jest radykalna prostatektomia, a kiedy wystarczy aktywna obserwacja?
W przypadku miejscowo ograniczonego raka prostaty radykalna prostatektomia daje największe szanse wyleczenia.
Jeśli jednak guz rośnie powoli lub pacjent ma oczekiwaną długość życia poniżej dziesięciu lat, wskazane może być również aktywne monitorowanie („Active Surveillance”).
W tym przypadku choroba jest regularnie kontrolowana, a zabieg wykonuje się tylko wtedy, gdy guz postępuje.
Pacjenci powinni zawsze podejmować decyzję wspólnie ze swoim lekarzem. Szczególnie pacjenci z miejscowym rakiem prostaty mogą odnieść korzyści z radykalnej prostatektomii, ponieważ stanowi ona opcję leczniczą i w wielu przypadkach pozwala na długotrwałą wolność od nowotworu.
