Terapia powięziowa – Eksperci medyczni

Powięzi to tkanka łączna, która otacza mięśnie i narządy, łączy je i oddziela od siebie. Tkanka ta przebiega przez całe ciało.

Podczas manualnego zabiegu mięśniowo-powięziowego tkanka mięśniowa i łączna są poddawane długotrwałemu, raczej niewielkiemu rozciąganiu. Terapie powięziowe przypominające masaż działają poprzez uciskanie skóry, tkanek i mięśni. Specjalista może przeprowadzić zabieg powięziowy w ramach fizjoterapii.

Zbadano skuteczność terapii powięziowej w przypadku różnych dolegliwości. Jednak fakt, że terapia ta może być stosowana w danym obszarze, nie oznacza, że jest ona w tym przypadku niezawodna.

• Bóle krzyżowe: Techniki manualne mięśniowo-powięziowe badano w przypadku dolegliwości przewlekłych.
• Bóle karku: Wyniki dotyczące karku nie mogą być przeniesione na inne obszary ciała.
• Fibromialgia: W badaniach analizowano zabiegi manualne oraz samoleczenie.
• Zapalenie powięzi podeszwowej: Badano techniki mięśniowo-powięziowe w przypadku bólu podeszwy stopy.
• Sport: Rolowanie może krótkotrwale wpływać na ruchomość i odczucie regeneracji.

Terapia powięziowa różni się od osteopatii. Ta ostatnia obejmuje nie tylko układ ruchu, ale także narządy wewnętrzne i czaszkę. Zabiegi powięziowe koncentrują się w większym stopniu na mięśniach i tkance łącznej.

Szanse na sukces zależą od przyczyny dolegliwości i leczonego obszaru ciała. W przypadku niektórych dolegliwości istnieją przesłanki wskazujące na skuteczność, w innych nie stwierdzono jednoznacznej korzyści.

W przypadku przewlekłych bólów krzyża metaanaliza wykazała mniejsze ograniczenia ruchowe, ale nie stwierdzono statystycznie istotnego zmniejszenia natężenia bólu. Inna analiza wykazała poprawę w zakresie bólu i sprawności fizycznej. Badania te były jednak zbyt małe i zbyt słabe pod względem metodologicznym, aby wyciągnąć pewne wnioski.

W przypadku przewlekłych bólów szyi metaanaliza nie wykazała potwierdzonej korzyści w zakresie natężenia bólu ani ruchomości szyi. Sama diagnoza nie wystarcza zatem do założenia, że leczenie przyniesie korzyści.

W przypadku fibromialgii terapia mięśniowo-powięziowa może potencjalnie łagodzić ból. Brakuje jednak wysokiej jakości badań porównawczych, które pozwoliłyby na wiarygodną ocenę. W przypadku zapalenia powięzi podeszwowej istnieją przesłanki wskazujące na krótkotrwałą ulgę w bólu.

W przypadku samodzielnego leczenia ostrych lub przewlekłych bólów układu ruchu za pomocą wałka do rozciągania powięzi dostępne badania nie są wystarczające, aby potwierdzić ogólną skuteczność tej metody. Stosowanie wałka nie powinno zatem zastępować niezbędnych badań ani aktywnej terapii.

Brakuje dowodów na faktyczne rozluźnienie tzw. zrostów poprzez uciskanie lub rolowanie. Chwyty przypominające masaż oddziałują na skórę, mięśnie i tkankę łączną. Nie można jednak z tego wywnioskować, że rozluźniają one zrosty.

Również w przypadku wałka do rozciągania powięzi nie wykazano, że jednorazowe zastosowanie w wymierny sposób zmniejsza sztywność tkanki mięśniowo-powięziowej lub usuwa zrosty powięzi. Dlatego nie można określić okresu, po upływie którego powięzi miałyby się rozluźnić lub odzyskać elastyczność.

Natychmiastowy wzrost ruchomości również nie oznacza, że elastyczność powięzi, ich zdolność do ślizgania się lub stwardnienie uległy trwałej zmianie. U zdrowych osób dorosłych rolowanie może krótkotrwale poprawić zakres ruchu stawu, nie okazało się jednak skuteczniejsze od ćwiczeń rozciągających.

Przed rozpoczęciem terapii powięziowej przeprowadza się badanie dolegliwości i sprawdza ewentualne przeciwwskazania. W przypadku mięśniowo-powięziowych dolegliwości pleców obejmuje to kliniczne testy funkcjonalne. Przed zastosowaniem technik manualnych w okolicy szyi wytyczne zalecają dokładną ocenę przydatności zabiegu i ewentualnych przeciwwskazań.

Dalszy przebieg zależy od tego, czy leczenie odbywa się metodą manualną, czy przy użyciu wałka.

1. W przypadku dolegliwości mięśniowo-powięziowych pleców specjalista bada dotknięty obszar ciała za pomocą klinicznych testów funkcjonalnych.
2. Następnie dobiera odpowiednie techniki manualne i sprawdza ewentualne przeciwwskazania.
3. Poprzez powolne rozciąganie lub ucisk przypominający masaż oddziałuje na tkankę mięśniową i łączną.
4. Zalecane ćwiczenia są najpierw pokazywane, a następnie regularnie wykonywane w domu.

W przypadku samodzielnego leczenia stosuje się wałki do masażu powięziowego lub mniejsze urządzenia do masażu wałkowego. Nie należy bez zastanowienia używać wałka po złamaniu kości lub w przypadku otwartych ran. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku głębokiej zakrzepicy żylnej.

Czas trwania terapii nie jest ustalony jednolicie. W badaniach sesje miofascialne trwały od 30 do 90 minut; programy obejmowały od 4 do 24 wizyt w okresie od 2 do 20 tygodni. Te przedziały czasowe z badań nie stanowią wytycznych dla każdej praktyki.

W niektórych badaniach analizowano już wpływ pojedynczej sesji. Nie wynika z nich ani ogólnie wymagany czas trwania leczenia, ani termin rzekomego rozluźnienia zrośniętych struktur.

Zgodnie z zaleceniami fizjoterapeuty wyuczone ćwiczenia należy regularnie wykonywać w domu. W przypadku utrzymujących się dolegliwości pleców pasywna terapia powięziowa nie jest odpowiednia jako jedyna metoda leczenia. Ukierunkowany ruch własny pozostaje ważną częścią terapii.

Trening powięziowy w domu może stanowić uzupełnienie ćwiczeń ruchowych wykonywanych pod okiem specjalisty. Nie można jednak obiecać, że samo rolowanie zapewni przywrócenie funkcji lub skuteczną profilaktykę dalszych dolegliwości.

Ucisk przypominający masaż może powodować ból podczas zabiegu lub krótko po nim. To, jak silnie odczuwasz ten ucisk, zależy od obszaru poddawanego zabiegowi oraz od występujących dolegliwości.

W ankiecie przeprowadzonej wśród specjalistów wymieniono bóle głowy i podrażnienia tkanek po zastosowaniu wałków do powięzi. Nie można jednak na tej podstawie określić, jak często te skutki uboczne występują u osób poddanych zabiegowi.

• Silny ból: nie należy kontynuować zabiegu przy zwiększającym się nacisku.
• Otwarte rany: w tych miejscach nie należy bez zastanowienia stosować wałka.
• Złamanie kości: przed rozpoczęciem rolowania konieczna jest konsultacja z lekarzem.
• Głęboka zakrzepica żylna: W przypadku tej choroby należy zachować szczególną ostrożność.

Aktywne ćwiczenia ruchowe i regularne rozciąganie mogą uzupełniać lub zastępować terapię powięziową. Wybór odpowiedniej metody zależy od celu leczenia i przyczyny dolegliwości.

Fizjoterapia ambulatoryjna przepisana przez lekarza jest zazwyczaj pokrywana przez ustawowe ubezpieczenie zdrowotne, z wyjątkiem udziału własnego. Terapia powięziowa oferowana oddzielnie nie staje się przez to automatycznie świadczeniem refundowanym przez kasę chorych.

W przypadku przepisanych środków leczniczych osoby ubezpieczone w ramach ubezpieczenia ustawowego zasadniczo pokrywają 10 procent kosztów leczenia oraz dodatkowo 10 euro za każdą receptę. Nie jest to cena terapii powięziowej dla osób płacących z własnej kieszeni. Nie da się wiarygodnie podać standardowej ceny za sesję. Przed skorzystaniem z usługi na własny koszt należy zatem uzyskać konkretną wycenę.

W przypadku osób ubezpieczonych prywatnie wysokość zwrotu kosztów zależy od konkretnej umowy ubezpieczeniowej. Przed rozpoczęciem serii zabiegów należy zatem wyjaśnić, jakie świadczenia pokrywa ubezpieczyciel.

Wykwalifikowani fizjoterapeuci mogą wykonywać zabiegi manualne na mięśniach i tkance łącznej w ramach terapii fizjoterapeutycznej. Nie istnieje odrębna specjalizacja „terapia powięziowa”.

Jeśli lekarz oferuje odpowiednie zabiegi, dodatkowy tytuł medycyna manualna może stanowić weryfikowalny wyznacznik kwalifikacji. Wymaga on uzyskania tytułu specjalisty w dziedzinie bezpośredniej opieki nad pacjentem oraz ukończenia odpowiedniego kursu doskonalenia zawodowego.

W przypadku terapii manualnej rozliczanej w ramach ubezpieczenia zdrowotnego można zapytać o ukończone szkolenie z zakresu fizjoterapii zakończone egzaminem. Kwalifikacja ta dotyczy terapii manualnej i nie obejmuje automatycznie każdej terapii powięziowej. Również sam tytuł osteopaty nie świadczy o kwalifikacjach do wykonywania każdej techniki mięśniowo-powięziowej.

Poniższe pytania mogą pomóc podczas pierwszej konsultacji:

• Jakie badania są przeprowadzane przed pierwszym zabiegiem?
• Czy istnieją przeciwwskazania związane z moimi schorzeniami?
• Jakie kwalifikacje posiada terapeuta w zakresie oferowanej techniki?
• Jakie ćwiczenia aktywne mogę następnie wykonywać samodzielnie?

Dobra terapia powięziowa nie gwarantuje ani pewnego rozluźnienia zrostów, ani pewnej ulgi w bólu. Specjalistów w dziedzinie terapii powięziowej znajdziesz na końcu tego tekstu.

W przypadku jakich dolegliwości terapia powięziowa może pomóc?

Istnieją przesłanki wskazujące na możliwe złagodzenie dolegliwości w przypadku fibromialgii i zapalenia powięzi podeszwowej. W przypadku bólu krzyża i szyi skuteczność terapii pozostaje niejasna lub nie jest potwierdzona.

Jak długo trwa rozluźnianie zrośniętych powięzi?

Nie można podać wiarygodnego czasu. Brakuje dowodów na to, że jednorazowe rolowanie rozluźnia zrośnięte powięzi lub w wymierny sposób zmniejsza sztywność tkanek.

Czy mogę przeprowadzać terapię powięziową w domu?

Samodzielne leczenie za pomocą wałków do powięzi lub małych urządzeń do masażu wałkowego jest możliwe. Po złamaniu kości, na otwartych ranach lub w przypadku zakrzepicy żył głębokich obowiązują ograniczenia i środki ostrożności.

Czy terapia powięziowa to to samo co osteopatia?

Nie. Podejście osteopatyczne obejmuje nie tylko układ ruchu, ale także narządy wewnętrzne i czaszkę, podczas gdy ukierunkowana terapia powięziowa skupia się w większym stopniu na tkance mięśniowej i łącznej.

Po czym rozpoznać odpowiednie kwalifikacje?

W przypadku fizjoterapeutów można zapytać o specjalistyczne szkolenie z zakresu terapii manualnej. W przypadku lekarzy dodatkowy tytuł „medycyna manualna” może wskazywać na odpowiednie szkolenie.

Kiedy kasa chorych pokrywa koszty leczenia?

Zalecona fizjoterapia ambulatoryjna jest zazwyczaj pokrywana przez ubezpieczenie ustawowe, z wyjątkiem udziału własnego. To, czy oddzielna terapia powięziowa lub leczenie w ramach prywatnego ubezpieczenia zostanie refundowane, zależy od oferowanej usługi i umowy ubezpieczeniowej.