Διατροφή στην οστεοπόρωση: Ταξινόμηση των συμπληρωμάτων

Στην οστεοπόρωση, η οστική πυκνότητα μειώνεται περισσότερο από ό,τι θα ήταν αναμενόμενο κατά τη φυσιολογική γήρανση. Η ανάπτυξη των οστών δεν συμβαδίζει με την αποδόμησή τους, με αποτέλεσμα τα οστά να χάνουν σταδιακά τη σταθερότητά τους. Αυτή η αποδόμηση των οστών μπορεί να παραμείνει απαρατήρητη για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς η νόσος συχνά δεν προκαλεί αισθητά συμπτώματα στην αρχή. Ωστόσο, η χαμηλή οστική πυκνότητα από μόνη της δεν περιγράφει πλήρως τον προσωπικό κίνδυνο κατάγματος.

Για την αξιολόγηση, ο γιατρός εξετάζει την τιμή μέτρησης σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες κινδύνου και τη γενική κατάσταση της υγείας. Λαμβάνονται επίσης υπόψη η ηλικία και το προσωπικό ιστορικό. Η μέτρηση της οστικής πυκνότητας αποτελεί επομένως μέρος της διερεύνησης και όχι μια μεμονωμένη απάντηση σε όλα τα ερωτήματα.

Η φινλανδική μελέτη για τη βιταμίνη D εξέτασε 2.495 άτομα, μεταξύ των οποίων άνδρες ηλικίας 60 ετών και άνω και γυναίκες ηλικίας 65 ετών και άνω. Οι γυναίκες και οι άνδρες κατανεμήθηκαν τυχαία σε διαφορετικές ομάδες και παρακολουθήθηκαν για 5 χρόνια. Μέσω αυτής της τυχαίας κατανομής, οι διαφορές μεταξύ των ομάδων μπορούν να αποδοθούν με τη μέγιστη δυνατή αξιοπιστία στη θεραπεία που μελετήθηκε.

Συγκρίθηκε η πρόσθετη λήψη βιταμίνης D3 με ένα εικονικό φάρμακο (placebo), δηλαδή ένα σκεύασμα χωρίς τη δραστική ουσία που μελετήθηκε. Η πρόσθετη λήψη ασβεστίου ή η ταυτόχρονη λήψη ασβεστίου και βιταμίνης D δεν αποτέλεσαν αντικείμενο της μελέτης. Οι τίτλοι των ειδήσεων σχετικά με την επίδραση της συνδυασμένης λήψης υπερβαίνουν, επομένως, το πλαίσιο του ερωτήματος που διερευνήθηκε.

Η βιταμίνη D3 δεν μείωσε τον κίνδυνο καταγμάτων στην ομάδα της μελέτης. Ωστόσο, οι περισσότεροι συμμετέχοντες είχαν ήδη επαρκή πρόσληψη βιταμίνης D. Επομένως, το αποτέλεσμα δεν μπορεί να γενικευτεί χωρίς επιφύλαξη σε άτομα με ανεπάρκεια ή με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας.

Επομένως, παραμένει ανοιχτό και το ενδεχόμενο όφελος της συνδυασμένης λήψης για συγκεκριμένες ομάδες κινδύνου. Η μελέτη δείχνει κυρίως ότι η πρόσθετη βιταμίνη D, όταν η πρόσληψη είναι επαρκής, δεν αποτελεί γενική προστασία από τα κατάγματα. Όσοι λαμβάνουν συμπληρώματα διατροφής θα πρέπει να ζητήσουν από γιατρό να αξιολογήσει τον προσωπικό σκοπό της λήψης τους.

Θα πρέπει να αλλάξετε τη ιατρική συνταγή μόνο μετά από συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό σας. Ρωτήστε τον γιατρό σας γιατί σας συνιστάται ασβέστιο ή βιταμίνη D και αν ο λόγος αυτός εξακολουθεί να ισχύει. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε περίπτωση διαγνωσμένης οστεοπόρωσης, υποψίας ανεπάρκειας ή εν εξελίξει φαρμακευτικής αγωγής.

Οι κατευθυντήριες οδηγίες για την οστεοπόρωση συνιστούν επαρκή πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι πρέπει να λαμβάνουν και τα δύο θρεπτικά συστατικά καθημερινά σε μορφή δισκίου. Καθοριστικό είναι το αν η διατροφή και άλλες ατομικές πηγές καλύπτουν ήδη τις ανάγκες.

Η βιταμίνη D επηρεάζει την ποσότητα ασβεστίου που απορροφά ο οργανισμός από την τροφή. Διευκολύνει την απορρόφηση του ανόργανου στοιχείου από το έντερο στον οργανισμό. Επομένως, οι παθήσεις που επηρεάζουν αρνητικά αυτή την απορρόφηση στο έντερο μπορεί να είναι σημαντικές για την ιατρική αξιολόγηση.

Και τα δύο θρεπτικά συστατικά συνδέονται λειτουργικά, αλλά εκπληρώνουν διαφορετικούς ρόλους. Η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου δεν αντικαθιστά τη βιταμίνη D. Αντίστροφα, η πρόσθετη βιταμίνη D δεν αντισταθμίζει αυτόματα την ανεπαρκή πρόσληψη ασβεστίου.

Η ιατρική εξέταση ενδείκνυται κυρίως στις ακόλουθες περιπτώσεις:

• Κίνδυνος ανεπάρκειας: Σε αυτή την περίπτωση, τα συμπληρώματα βιταμίνης D μπορεί να είναι χρήσιμα.
• Οίκος ευγηρίας ή μονάδα φροντίδας: Το ασβέστιο και η βιταμίνη D μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο καταγμάτων.
• Υπάρχουσα συνταγή: Συντονίστε τυχόν αλλαγές με τον θεράποντα ιατρό.
• Ασαφής κάλυψη αναγκών: Αξιολογήστε από κοινού τη διατροφή, την κατάσταση υγείας και τους προσωπικούς κινδύνους.

Τα συμπληρώματα ασβεστίου και βιταμίνης D δεν είναι γενικά ακίνδυνα. Σε μια ανάλυση μελετών, η ταυτόχρονη λήψη τους συσχετίστηκε με αυξημένη συχνότητα νεφρολιθίασης. Επομένως, τα συμπληρώματα διατροφής πρέπει να έχουν σαφή σκοπό και να μην λαμβάνονται προληπτικά χωρίς ατομική αξιολόγηση.

Οι νεοεμφανιζόμενοι έντονοι πόνοι στην πλάτη πρέπει να διερευνηθούν ιατρικά, ειδικά σε περίπτωση γνωστής οστεοπόρωσης. Η ίδια η νόσος συχνά παραμένει αρχικά απαρατήρητη. Ακόμη και ένα σπάσιμο σπονδύλου μπορεί να μην προκαλεί σχεδόν καθόλου συμπτώματα, ενώ σε άλλους ασθενείς προκαλεί έντονους πόνους.

Η τιμή της οστικής πυκνότητας αξιολογείται πάντα σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες κινδύνου και την κατάσταση της υγείας. Το αν μια εξέταση είναι σκόπιμη και ποιες συνέπειες έχει το αποτέλεσμα εξαρτάται από την προσωπική κατάσταση του κάθε ατόμου. Σε προχωρημένη ηλικία, η ανεπαρκής πρόσληψη βιταμίνης D μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο κατάγματος, ειδικά σε περίπτωση ήδη υπάρχουσας οστεοπόρωσης.

Η θεραπεία της οστεοπόρωσης δεν περιορίζεται μόνο στο ασβέστιο και τη βιταμίνη D. Στόχος της θεραπείας είναι η πρόληψη περαιτέρω καταγμάτων και η προστασία των οστών. Τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν εξαρτώνται από τον προσωπικό κίνδυνο, την κατάσταση της υγείας και τη σωματική αντοχή.

Τα βασικά συστατικά εκπληρώνουν διαφορετικές λειτουργίες:

Όσον αφορά τη διατροφή για τα οστά, προτεραιότητα έχει η επαρκής πρόσληψη. Αντί να λαμβάνετε αυτόματα συμπληρώματα, αξίζει πρώτα να εξετάσετε τι τρώτε ή πίνετε τακτικά. Τα λαχανικά μπορούν να αποτελούν μέρος ενός ποικίλου διατροφικού προγράμματος. Δεν υπάρχει μια γενική διατροφή που να ταιριάζει σε όλους τους πάσχοντες.

Το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως το γιαούρτι και το τυρί, συγκαταλέγονται στα τρόφιμα πλούσια σε ασβέστιο. Όποιος πίνει καθημερινά γάλα, τρώει γιαούρτι ή επιλέγει τυρί, μπορεί να προσλάβει το συγκεκριμένο ανόργανο στοιχείο από αυτά. Ωστόσο, τα γαλακτοκομικά προϊόντα διαφέρουν ως προς τη σύνθεσή τους, γι’ αυτό και μετράει το συνολικό διατροφικό πρόγραμμα.

Και τα φυτικά τρόφιμα πλούσια σε ασβέστιο μπορούν να συμβάλουν, όπως για παράδειγμα το λάχανο. Η ποσότητα του ανόργανου στοιχείου ανά μερίδα εξαρτάται από το εκάστοτε προϊόν και τον τρόπο παρασκευής. Το λάχανο μπορεί να συμπληρώσει το διατροφικό πρόγραμμα με ποικιλία· για την αξιολόγηση, ωστόσο, μετράει η συνολική επιλογή.

Τα αμύγδαλα μπορούν επίσης να αποτελούν μέρος της επιλογής. Στην περίπτωση των αμυγδάλων, η σύνθεση και η θρεπτική αξία εξαρτώνται από το εκάστοτε προϊόν και τη μερίδα.

Τα λιπαρά ψάρια συγκαταλέγονται στις φυσικές πηγές της βιταμίνης D3. Το αν το ψάρι περιλαμβάνεται καθημερινά στο διατροφικό πρόγραμμα, από μόνο του δεν λέει πολλά για την ατομική κατάσταση. Το κρέας και το ψάρι διαφέρουν ως προς τη σύνθεσή τους. Το αν καταναλώνεται κρέας δεν καθορίζει από μόνο του αν η διατροφή είναι ευεργετική για τα οστά. Σε περίπτωση υποψίας έλλειψης, η διευκρίνιση πρέπει να γίνεται από γιατρό.

Για την αξιολόγηση, μετράει η συνολική ποσότητα τροφής που περιλαμβάνεται στο διατροφικό πρόγραμμα καθημερινά και για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ορισμένα δημητριακά πρωινού, καθώς και ροφήματα σόγιας και βρώμης, μπορεί να είναι εμπλουτισμένα με ασβέστιο. Μπορείτε να διαπιστώσετε αν περιέχουν ασβέστιο και σε ποια ποσότητα από τις διατροφικές πληροφορίες που αναγράφονται στη συσκευασία. Ακόμη και προϊόντα της ίδιας ομάδας τροφίμων μπορεί να διαφέρουν μεταξύ τους.

Τα διάφορα είδη λαχανικών μπορεί να περιέχουν διαφορετικές ποσότητες ασβεστίου. Σε περίπτωση εμπλουτισμένων τροφίμων, δώστε μεγαλύτερη προσοχή στις ενδείξεις της συσκευασίας παρά σε μια γενική υπόθεση σχετικά με την πρόσληψη ασβεστίου. Ωστόσο, η συσκευασία δεν δείχνει πόσο ασβέστιο προσλαμβάνετε μέσω της συνολικής διατροφής σας.

Σε περίπτωση αβεβαιότητας, μπορείτε να συζητήσετε τις διατροφικές σας επιλογές με τον γιατρό σας ή έναν εξειδικευμένο διατροφολόγο. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να διευκρινιστεί εάν η διατροφή σας περιέχει επαρκές ασβέστιο ή εάν θα πρέπει να εξεταστεί η λήψη συμπληρώματος. Ο καθορισμός της συγκεκριμένης δοσολογίας πρέπει να γίνεται από γιατρό.

Η τακτική άσκηση συμπληρώνει μια ισορροπημένη διατροφή. Η στοχευμένη άσκηση αποτελεί μέρος της θεραπείας, αλλά πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στην προσωπική αντοχή του καθενός. Επίσης, η καταπόνηση των οστών εξαρτάται από τη σωματική κατάσταση. Τα άτομα που παρουσιάζουν πόνο, έχουν υποστεί κατάγματα στο παρελθόν ή έχουν περιορισμένη κινητικότητα θα πρέπει να επιλέξουν κατάλληλες ασκήσεις σε συνεργασία με την ομάδα θεραπείας.

Στην καθημερινότητα, οι ακόλουθες αρχές βοηθούν στον προσανατολισμό:

• Ελέγξτε την πρόσληψη: Μην λαμβάνετε αυτόματα ασβέστιο και βιταμίνη D ως συνδυαστικό συμπλήρωμα.
• Διαβάστε τις συσκευασίες: Σε εμπλουτισμένα τρόφιμα, προσέξτε την αναγραφόμενη περιεκτικότητα σε ασβέστιο.
• Τηρήστε τη συνταγή: Αλλάξτε τα συμπληρώματα μόνο μετά από ιατρική συμβουλή.
• Να ασκείστε κατάλληλα: Επιλέξτε ασκήσεις ανάλογα με την κατάσταση της υγείας και την αντοχή σας.
• Αξιολογήστε τους κινδύνους: Μην θεωρείτε τα συμπληρώματα διατροφής ως υποκατάστατο μιας απαραίτητης θεραπείας.

Βοηθάει πραγματικά η βιταμίνη D στην πρόληψη των καταγμάτων;

Στη φινλανδική μελέτη, η πρόσθετη βιταμίνη D3 δεν μείωσε τον κίνδυνο καταγμάτων σε ηλικιωμένους που, στην πλειονότητά τους, είχαν επαρκή πρόσληψη. Για άτομα με έλλειψη ή αυξημένο κίνδυνο έλλειψης, δεν μπορεί να εξαχθεί γενικό συμπέρασμα από τα αποτελέσματα αυτά.

Η μελέτη εξέτασε και τα δισκία ασβεστίου;

Όχι. Συγκρίθηκαν η βιταμίνη D3 και ένα εικονικό φάρμακο· η πρόσθετη χορήγηση ασβεστίου δεν εξετάστηκε με τυχαιοποιημένη μέθοδο. Επομένως, η μελέτη δεν επιτρέπει την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την αποτελεσματικότητα της συνδυασμένης χορήγησης ασβεστίου και βιταμίνης D.

Πρέπει να σταματήσω τώρα τη λήψη των συνταγογραφημένων μου σκευασμάτων;

Μην διακόψετε μόνοι σας τη λήψη των συνταγογραφημένων σκευασμάτων λόγω ενός τίτλου εφημερίδας. Συζητήστε με τον γιατρό σας γιατί σας τα συνταγογράφησε και αν ο λόγος αυτός εξακολουθεί να ισχύει.

Ποιοι μπορεί να συνεχίσουν να χρειάζονται βιταμίνη D;

Σε περίπτωση αυξημένου κινδύνου έλλειψης βιταμίνης D, η λήψη συμπληρωμάτων μπορεί να είναι σκόπιμη. Στους ηλικιωμένους, η ανεπαρκής πρόσληψη μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο κατάγματος, ειδικά εάν υπάρχει ήδη οστεοπόρωση.

Αρκούν το ασβέστιο και η βιταμίνη D για την οστεοπόρωση;

Όχι, όχι σε κάθε περίπτωση. Τα φάρμακα μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο κατάγματος· συνήθως χρησιμοποιούνται για τον σκοπό αυτό τα διφωσφονικά. Μέρος της θεραπείας αποτελεί επίσης η άσκηση, προσαρμοσμένη στην προσωπική κατάσταση του ασθενούς.

Μπορούν τα συμπληρώματα ασβεστίου και βιταμίνης D να προκαλέσουν βλάβη;

Τα συμπληρώματα μπορεί να έχουν παρενέργειες. Μια ανάλυση μελετών διαπίστωσε περισσότερους νεφρόλιθους σε περίπτωση συνδυασμένης χρήσης. Το αν το αναμενόμενο όφελος υπερτερεί του προσωπικού κινδύνου πρέπει να αξιολογείται σε ατομική βάση.

Πώς αναγνωρίζω την οστεοπόρωση;

Η οστεοπόρωση συχνά δεν προκαλεί αισθητά συμπτώματα στην αρχή. Ακόμη και ένα κάταγμα σπονδύλου μπορεί να περάσει σχεδόν απαρατήρητο, αλλά και να προκαλέσει έντονο πόνο.

Ποια τρόφιμα παρέχουν επιπλέον ασβέστιο;

Τα τρόφιμα εμπλουτισμένα με ασβέστιο μπορούν να συμβάλουν στην πρόσληψή του. Μπορείτε να διαπιστώσετε αν ένα συγκεκριμένο προϊόν περιέχει ασβέστιο από τις πληροφορίες που αναγράφονται στη συσκευασία.