Όταν πρόκειται για τον πόνο, πρέπει να βλέπουμε τον άνθρωπο ως σύνολο, λέει η Δρ. ιατρ. και διπλωματούχος ψυχολόγος Simone Heymann, νευροχειρουργός, θεραπεύτρια πόνου και διπλωματούχος ψυχολόγος. Το σώμα και η ψυχή δεν μπορούν να διαχωριστούν, καθώς επηρεάζουν το ένα το άλλο. Γι’ αυτό η Δρ. Simone Heymann σπούδασε τόσο ιατρική όσο και ψυχολογία. Στο δικό της ιατρείο νευροχειρουργικής και θεραπείας του πόνου στο Rothrist της Ελβετίας, αντιμετωπίζει το «φαινόμενο του πόνου» στους ασθενείς της με τον ολοκληρωμένο τρόπο που θεωρεί απαραίτητο – και ακριβώς αυτό είναι που διακρίνει αυτή την πολυτάλαντη ειδική.
Leading Medicine Guide: Πώς συνέβη να έχετε, κατά κάποιον τρόπο, τριπλή εκπαίδευση; Είστε νευροχειρουργός, πιστοποιημένη θεραπεύτρια πόνου και ψυχολόγος.
Δρ. Simone Heymann: Ως νευροχειρουργός, εκτός από το χειρουργικό έργο, φυσικά ασχολιόμουν πάντα πολύ με το θέμα του πόνου στους ασθενείς μου. Έτσι, σταδιακά εξειδικεύτηκα επαγγελματικά στον τομέα του πόνου. Παλαιότερα, στην ιατρική υπήρχε ελάχιστη ευαισθητοποίηση όσον αφορά τον πόνο. «Απλά πρέπει να το αντέξεις», είναι μια φράση που δεν μου αρέσει καθόλου να ακούω. Μετά από θητείες στη Νευροχειρουργική Κλινική του Westpfalz-Klinikum στο Kaiserslautern, εγκαταστάθηκα ως ελεύθερη ιατρός στην Ελβετία. Στο ιατρείο μου μπορώ πλέον να περιθάλπω τους ασθενείς μου με τον πιο ολοκληρωμένο και ολιστικό τρόπο, όπως θεωρώ σωστό και κατάλληλο. Το σώμα και η ψυχή επηρεάζουν αμοιβαία το ένα το άλλο, αν και ακόμα δεν γνωρίζουμε ακριβώς σε ποιο βαθμό. Σε κάθε περίπτωση, όμως, και τα δύο πρέπει να αντιμετωπίζονται, αν θέλουμε να υποστηρίξουμε ουσιαστικά τους ασθενείς και να τους βοηθήσουμε – αυτή είναι η βαθιά μου πεποίθηση.
Leading Medicine Guide: Οξύς και χρόνιος πόνος – ποια είναι η διαφορά;
Δρ. Simone Heymann: Ο οξύς πόνος έχει ένα συγκεκριμένο αίτιο, είναι ένας πόνος που εμφανίζεται ξαφνικά, δεν διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα και λειτουργεί ως προειδοποίηση: δείχνει ότι κάπου στο σώμα έχουν προκληθεί ερεθισμοί, π.χ. σε κοψίματα, μώλωπες ή νευρικές βλάβες. Μόλις εξαλειφθεί η αιτία που τον προκάλεσε, ο πόνος αυτός υποχωρεί.
Μιλάμε για χρόνιο πόνο όταν διαρκεί περισσότερο από τρεις έως έξι μήνες. Σε αυτή την περίπτωση, ο πόνος έχει χάσει τη χρήσιμη προειδοποιητική του λειτουργία, έχει μετατραπεί ο ίδιος σε ασθένεια – διότι όταν τα νευρικά κύτταρα εκτίθενται επανειλημμένα σε ερεθίσματα πόνου για μεγάλο χρονικό διάστημα – π.χ. μετά από έναν τραυματισμό σε περίπτωση οξέος πόνου που δεν αντιμετωπίστηκε σωστά –, αλλάζουν τη δομή τους και τα νευρικά ερεθίσματα αποκτούν αυτόνομη δράση: Στέλνουν σήματα πόνου στον εγκέφαλο ακόμη και με ασθενή ερεθίσματα ή ακόμα και χωρίς κανένα ερέθισμα. Αυτό σημαίνει ότι το κύτταρο δεν μπορεί πλέον να απενεργοποιηθεί, έχει αναπτύξει τη λεγόμενη «μνήμη του πόνου». Συχνά δεν εντοπίζεται καμία σαφής σωματική αιτία για τη μακροχρόνια διάρκεια του πόνου, με αποτέλεσμα το κοινωνικό περιβάλλον του ασθενούς να αντιδρά με ακατανόηση κατά τη διάρκεια της πορείας της νόσου. Η ψυχική υγεία του ασθενούς επηρεάζεται επίσης, αποσύρεται από τις δραστηριότητες και τον κύκλο των φίλων του, ενώ η ποιότητα ζωής του μειώνεται. Ο πόνος έχει πάντα πολυδιάστατες συνιστώσες, επηρεάζει το σώμα, την ψυχή και το πνεύμα. Επομένως, πρέπει να τον αντιμετωπίσω σε πολλά επίπεδα.
Leading Medicine Guide: Ποιος είναι ο κατάλληλος επαγγελματίας για έναν ασθενή με χρόνιο πόνο;
Δρ. Simone Heymann: Υπάρχουν ειδικά εκπαιδευμένοι θεραπευτές πόνου, οι οποίοι εργάζονται σε ιδιωτικά ιατρεία ή σε κλινικές πόνου και είναι εξοικειωμένοι με την πολυτροπική προσέγγιση. Επίσης, ορισμένοι γενικοί ιατροί έχουν λάβει εκπαίδευση σε αυτόν τον τομέα. Ένας καλός θεραπευτής πόνου πρέπει να λαμβάνει υπόψη όσο το δυνατόν περισσότερες πτυχές: την παραδοσιακή ιατρική, συμπεριλαμβανομένων των επεμβατικών μεθόδων, τις εναλλακτικές ιατρικές προσεγγίσεις, τη φυσιοθεραπεία και διάφορες μορφές ψυχολογικής θεραπείας.
Leading Medicine Guide: Πότε είναι η πολυτροπική θεραπεία πόνου η κατάλληλη επιλογή για εμένα ως ασθενή;
Δρ. Simone Heymann: Με αυτή τη μορφή θεραπείας μπορώ να προσεγγίσω όλους τους ασθενείς στο σημείο όπου βρίσκονται κάθε φορά. Δεδομένου ότι η θεραπεία έχει ολιστική δράση, είναι πολύ ευέλικτη και μπορεί να εφαρμοστεί σε διάφορα επίπεδα.
Leading Medicine Guide: Είναι λογικό να πραγματοποιηθεί μια πολυτροπική θεραπεία πόνου σε νοσοκομείο ή έχει περισσότερο νόημα η εξωνοσοκομειακή θεραπεία;
Δρ. Simone Heymann: Και οι δύο επιλογές έχουν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους: Σε μια κλινική πόνου, οι ασθενείς απομονώνονται από την καθημερινότητά τους, αναδιαμορφώνουν το ημερήσιο πρόγραμμά τους και λαμβάνουν εντατική φροντίδα καθημερινά. Στην εξωνοσοκομειακή θεραπεία, ο ασθενής ζει στο οικείο περιβάλλον του και μπορεί να δοκιμάζει συνεχώς πώς επηρεάζει η θεραπευτική προσωπική και σωματική αναδιάρθρωση: Πώς εξελίσσονται οι καταστάσεις άγχους, πώς αντιμετωπίζουν οι συγγενείς την κατάσταση; Για την καθημερινότητα που τελικά πρέπει να αντιμετωπιστεί, η θεραπεία σε εξωτερικά ιατρεία μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να συμβάλει σημαντικά σε μια μακροπρόθεσμη επιτυχία.
Leading Medicine Guide: Ποιες κλινικές εικόνες εμπίπτουν στην αρμοδιότητά σας ως νευροχειρουργού και θεραπεύτριας πόνου με πολυτροπική προσέγγιση και ποια είναι η στάση σας απέναντι σε εναλλακτικές ή εσωτεριστικές προσεγγίσεις;
Δρ. Simone Heymann: Στο ιατρείο μου αντιμετωπίζω ένα ευρύ φάσμα πόνων: π.χ. πόνους στην πλάτη, μετεγχειρητικούς πόνους, πονοκεφάλους, μυϊκούς πόνους, πόνους στις αρθρώσεις, πόνους ρευματικής προέλευσης όπως η ινομυαλγία, νευρικούς πόνους καθώς και πόνους που σχετίζονται με καρκινικές παθήσεις. Πράγματι, διαπιστώνω ότι τα άτομα με θρησκευτικές πεποιθήσεις συχνά αντιμετωπίζουν καλύτερα τις καταστάσεις πόνου. Η πίστη προσφέρει αισιοδοξία, θετική ενέργεια και κίνητρο. Η ψυχή μπορεί, με τις αρνητικές ενέργειες, να εντείνει τον πόνο. Γι’ αυτό και δεν έχω καμία αντίρρηση έναντι των εσωτεριστικών και εναλλακτικών προσεγγίσεων. Όλοι γνωρίζουμε, άλλωστε, το φαινόμενο του πλασέμπο. Πιστεύω ότι, αν αυτό συμβάλλει στην ενίσχυση της θετικής ζωτικής ενέργειας και των αυτοθεραπευτικών δυνάμεων, τότε είναι πάντα σκόπιμο να ακολουθείται μια συνδυαστική θεραπεία.
Leading Medicine Guide: Πόσο διαρκεί μια πολυτροπική θεραπεία του πόνου;
Δρ. Simone Heymann: Η διάρκεια της θεραπείας κυμαίνεται περίπου από τέσσερις μήνες έως ένα έτος. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι ασθενείς μαθαίνουν, στο πλαίσιο του εξατομικευμένου θεραπευτικού τους σχεδίου, τι πρέπει να κάνουν για να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους. Ακόμα κι αν συχνά η αιτία δεν μπορεί να εξαλειφθεί, είναι πολύ συχνά δυνατό να επιτευχθεί ικανοποιητική μακροπρόθεσμη βελτίωση των συμπτωμάτων για τον ασθενή ή την ασθενή.
Πολυτροπική θεραπεία του πόνου
Στόχος της πολυτροπικής θεραπείας του πόνου είναι η βιώσιμη βελτίωση της ποιότητας ζωής ενός ασθενούς με χρόνιο πόνο. Από σωματική άποψη, ο ασθενής πρέπει να αυξήσει την αντοχή του, να βελτιώσει τη φυσική του κατάσταση, την αντίληψη του σώματός του και τον συντονισμό του, καθώς και να είναι σε θέση να ελέγχει καλύτερα τα προσωπικά του όρια αντοχής. Η συμπεριφορά του, που τείνει να επικεντρώνεται στην ανάπαυση και την αποφυγή σωματικής καταπόνησης, καθώς και οι φόβοι του σχετικά με την καταπόνηση, πρέπει να αλλάξουν κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Στην πολυτροπική θεραπεία συμμετέχουν γιατροί ειδικευμένοι στον πόνο, ψυχολόγοι, νοσηλευτικό προσωπικό, φυσιοθεραπευτές και αθλητικοθεραπευτές, κινησιοθεραπευτές και εργοθεραπευτές, καθώς και κοινωνικοί λειτουργοί. Σύμφωνα με την Γερμανική Εταιρεία Πόνου, η διεπιστημονική-πολυτροπική θεραπεία του πόνου αποτελεί, δυστυχώς, μάλλον την εξαίρεση στην υγειονομική περίθαλψη.
Leading Medicine Guide: Αυτή θα ήταν η επόμενη ερώτηση: Ποιες είναι οι πιθανότητες επιτυχίας μιας πολυτροπικής θεραπείας του πόνου;
Δρ. Simone Heymann: Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο ενεργά συνεργάζονται οι ασθενείς. Και φυσικά, το κλινικό πλαίσιο παίζει επίσης ρόλο. Η θεραπεία του πόνου είναι ομαδική προσπάθεια. Σημαντικοί είναι οι στόχοι του ασθενούς. Αν πει: «Θέλω να ξανακάνω ποδήλατο, θέλω να βγαίνω ξανά με τους φίλους μου, να παίζω ποδόσφαιρο με τους γιους μου, θέλω να κάνω αυτό ή εκείνο» – τότε η πρόγνωση είναι πολύ καλή. Αν ο ασθενής συνεργάζεται στο μέτρο των δυνατοτήτων του, τότε οι πιθανότητες να ανακτήσει μια καλή ποιότητα ζωής είναι μεγάλες. Αν, ωστόσο, διαπιστώσω ότι κάποιος, για παράδειγμα, δεν προσέρχεται τακτικά στα ραντεβού θεραπείας του ή δεν τηρεί το θεραπευτικό σχέδιο που συζητήσαμε από κοινού, τότε διακόπτω τις προσπάθειές μου. Τότε, ως ομάδα ιατρού-ασθενή, δεν επιτυγχάνουμε τον στόχο μας.
Leading Medicine Guide: Πόσο χρόνο αφιερώνετε σε μια συζήτηση με έναν ασθενή;
Δρ. Simone Heymann: Οι ασθενείς μου που πάσχουν από πόνο είναι πάντα πολύ έκπληκτοι και ανακουφισμένοι: «Επιτέλους κάποιος μας ακούει», λένε. Αυτοί οι άνθρωποι το έχουν ανάγκη επειγόντως. Δυστυχώς, οι περισσότεροι γιατροί συχνά δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στις περιπτώσεις χρόνιου πόνου λόγω έλλειψης χρόνου. Ωστόσο, αυτοί οι ασθενείς έχουν ιδιαίτερη ανάγκη να τους μιλήσει κάποιος διεξοδικά, να λάβει σοβαρά υπόψη τα προβλήματά τους, να αφιερώσει χρόνο για αυτούς και να τους ακούσει. Γι’ αυτό και ο συνδυασμός της ιατρικής με την ψυχολογία είναι τόσο σημαντικός για μένα. Μόνο έτσι μπορώ να φροντίσω έναν ασθενή ή μια ασθενή πραγματικά ολοκληρωμένα. Σε εμένα, μια συνάντηση με ασθενή διαρκεί τουλάχιστον μισή ώρα, ενώ σε περίπτωση επιπλέον ψυχολογικών προβλημάτων αφιερώνω μία ώρα. Επιπλέον, είμαι στη διάθεσή σας για συμβουλευτική υποστήριξη, ως «δεύτερη γνώμη», όπως λέγεται, όταν οι ασθενείς επιθυμούν να ζητήσουν μια δεύτερη γνώμη για την περίπτωσή τους.
Κυρία Δρ. Heymann, σας ευχαριστούμε θερμά για τη διαφωτιστική και ενθαρρυντική συζήτηση, καθώς και για τις ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες σχετικά με το ειδικό σας πεδίο! Όποιος επιθυμεί να επικοινωνήσει απευθείας με την ειδικό μας, μπορεί να το κάνει στη σελίδα προφίλ της στο Leading Medicine Guide.
