Μήπως η πανδημία μας έκανε πιο μοναχικούς; Και πότε ακριβώς η μοναξιά μετατρέπεται σε καταθλιπτική διαταραχή; Όποιος επιθυμεί να λάβει απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα από μια κορυφαία ιατρική προοπτική, μπορεί να απευθυνθεί σε έναν απόλυτο ειδικό – όπως, για παράδειγμα, στον Priv.-Doz. Dr. med. Dr. phil. Yasin Möller. Ο ίδιος δεν είναι μόνο ειδικός στην Ψυχιατρική και την Ψυχοθεραπεία, αλλά και στη Νευρολογία και την Ιατρική των Εξαρτήσεων, καθώς και ειδικός στη Δημόσια Υγεία και την Κοινωνική Ιατρική. Ως Ιατρικός Διευθυντής και Διευθυντής Ιατρικών Υπηρεσιών, ο PD Dr. med. Möller διευθύνει την Akutklinik Albstadt GmbH, μια ιδιωτική κλινική Ψυχοσωματικής Ιατρικής. Σε συνέντευξή του στο Leading Medicine Guide, ο καταξιωμένος εμπειρογνώμονας της ανθρώπινης ψυχής απαντά σε ερωτήσεις. Εξηγεί τι διακρίνει τη μοναξιά από την κοινωνική απομόνωση, μιλάει για την καθημερινότητά του στην εργασία και αποκαλύπτει τι βοηθά πραγματικά κατά της μοναξιάς.
Leading Medicine Guide: Η μοναξιά είναι ένα από τα μεγάλα ζητήματα της εποχής μας – στη Μεγάλη Βρετανία δημιουργήθηκε μάλιστα ένα υπουργείο με σκοπό την καταπολέμηση της μοναξιάς. Σε ποιο βαθμό ασχολείστε με αυτό το ζήτημα στην καθημερινή σας επαγγελματική ζωή;
PD Dr. med. Möller: Η μοναξιά είναι ένα φαινόμενο που παρατηρώ πολύ συχνά στην επαγγελματική μου πρακτική. Επιπλέον, με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τα φαινόμενα που έχουν κοινωνική σημασία και αφορούν εξίσου την ψυχιατρική και την ψυχοθεραπεία. Και το θέμα του κορονοϊού έχει πολλές ψυχολογικές και ψυχιατρικές πτυχές.
Leading Medicine Guide: Στο πλαίσιο της πανδημίας του COVID-19 βιώνουμε μια κοινωνική απομόνωση, της οποίας το τέλος δεν είναι ακόμη ορατό. Υπάρχει τεράστια αύξηση στη ζήτηση ψυχοθεραπευτικών υπηρεσιών, ιδίως από νέους ανθρώπους. Οι θέσεις για θεραπεία είναι σπάνιες, ενώ τα κέντρα ψυχοκοινωνικής συμβουλευτικής είναι υπερφορτωμένα. Πώς αυτό γίνεται αισθητό στην καθημερινή σας εργασία;
PD Dr. med. Möller: Το θέμα του κορονοϊού ανακύπτει συχνά στις συζητήσεις με τους ασθενείς μας, όχι τόσο επειδή οι ίδιοι πάσχουν από κορονοϊό, αλλά επειδή αποτελεί ένα θέμα που κυριαρχεί στο κλίμα και είναι φορτωμένο με άγχος. Οι άνθρωποι αναρωτιούνται: Σε ποιο βαθμό μπορώ να μολυνθώ και να αρρωστήσω; Αλλά και άλλες συνέπειες της πανδημίας γίνονται αισθητές για τους ανθρώπους, όταν, για παράδειγμα, δυσχεραίνεται η επαφή με τα μέλη της οικογένειας. Κυρίως οι ηλικιωμένοι υποφέρουν από το γεγονός ότι, για παράδειγμα, τα εγγόνια τους δεν μπορούν πλέον να τους επισκέπτονται, λόγω του φόβου για μόλυνση. Επιπλέον, κάθε σημαντικό κοινωνικό φαινόμενο μπορεί να γίνει αιτία ψυχικών διαταραχών, δηλαδή και η πανδημία.
Leading Medicine Guide: Δηλαδή, η πανδημία οδηγεί σε αύξηση των ψυχικών διαταραχών;
PD Dr. med. Möller: Γίνεται όλο και πιο σαφές ότι η πανδημία έχει σοβαρές ψυχικές συνέπειες για πολλούς ανθρώπους. Υπάρχουν πλέον δεδομένα από μια μελέτη που διαπίστωσε ψυχικές διαταραχές σε περίπου το είκοσι τοις εκατό των ασθενών. Πρόκειται κυρίως για διαταραχές άγχους και κατάθλιψη. Η συχνότητα αυτών των διαταραχών υπερβαίνει έτσι σημαντικά τον μέσο όρο του γενικού πληθυσμού, καθώς και σε σύγκριση με ορισμένες άλλες παθήσεις, όπως για παράδειγμα τις αναπνευστικές. Απαιτείται μια διαφοροποιημένη αξιολόγηση των ψυχικών επιπτώσεων της νόσου Covid.
Leading Medicine Guide: Συχνά ακούγεται ήδη ότι η πανδημία ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση των αυτοκτονιών. Ποια είναι η κατάσταση σε αυτό το θέμα;
PD Dr. med. Möller: Η πρόβλεψη ότι η συχνότητα των αυτοκτονιών έχει αυξηθεί κατά τη διάρκεια της πανδημίας δεν επιβεβαιώθηκε σε μια διεθνή μελέτη. Τα υπάρχοντα ψυχικά συμπτώματα σε άτομα που ήδη πάσχουν από ψυχικές διαταραχές, ανεξάρτητα από την πανδημία, ενδέχεται να επιδεινωθούν. Σε άμεση επαφή, για παράδειγμα, με ασθενείς που πάσχουν από κατάθλιψη, διαπιστώνεται συχνά ότι η κοινωνική απομόνωση έχει αυξηθεί περαιτέρω.
Leading Medicine Guide: Πώς αξιολογείτε την αυξανόμενη μετατόπιση των κοινωνικών επαφών στον εικονικό κόσμο; Είναι εξίσου καλό να συναντάμε την καλύτερη φίλη μας μέσω Zoom αντί όπως παλιά σε ένα καφέ; Ή μήπως αυτό μας κάνει πιο μοναχικούς;
PD Dr. med. Möller: Το βλέπω θετικά, είναι μια εναλλακτική λύση. Με απλά λόγια: Μια επαφή μέσω Skype είναι πάντα καλύτερη από την παντελή έλλειψη επαφής. Φυσικά, όμως, αυτό δεν μπορεί να αντικαταστήσει την προσωπική συναναστροφή, ούτε τη σωματική εγγύτητα. Ωστόσο, υποστηρίζω τις εικονικές επαφές, όποτε είναι δυνατόν, επειδή πιστεύω ότι με αυτόν τον τρόπο μπορεί να αντισταθμιστεί, τουλάχιστον εν μέρει, το αίσθημα της κοινωνικής απομόνωσης. Ωστόσο, ειδικά στα παιδιά, η μη λεκτική επικοινωνία παίζει επίσης σημαντικό ρόλο – το να έχεις το εγγονάκι σου στην αγκαλιά σου και να το κρατάς σφιχτά, δίνει μια αίσθηση εγγύτητας που δεν μπορεί να αντικατασταθεί από καμία εικονική επαφή.
Leading Medicine Guide: Αυτή η εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε πλήρη μετάβαση ορισμένων κοινωνικών τομέων, όπως η πανεπιστημιακή διδασκαλία, σε εικονική ή υβριδική μορφή. Πρέπει να το αντιμετωπίσουμε με επιφύλαξη;
PD Dr. med. Möller: Δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η μελλοντική εξάπλωση των διαδικτυακών μέσων σχετίζεται με την ανάπτυξη της κοινωνικής απομόνωσης. Είναι όμως σημαντικό να διακρίνουμε εδώ τις έννοιες: η έννοια της μοναξιάς είναι υποκειμενική – «νιώθω μοναξιά». Αυτό το συναίσθημα μπορεί να με κατακλύσει ακόμη και όταν βρίσκομαι σε παρέα με άλλους ανθρώπους. Η κοινωνική απομόνωση, αντίθετα, είναι μια αντικειμενική έννοια, η οποία ρωτά: Πόσες κοινωνικές επαφές υπάρχουν και πώς αξιοποιούνται;
Leading Medicine Guide: Η πανδημία σίγουρα συνέβαλε στην κοινωνική απομόνωση, αλλά μήπως ο κοροναϊός μας έκανε πιο μοναχικούς ως κοινωνία;
PD Dr. med. Möller: Λόγω του κορονοϊού, το θέμα της κοινωνικής απομόνωσης έχει επανέλθει με έντονο τρόπο στο προσκήνιο της κοινωνικής προσοχής: Πολλοί άνθρωποι παραπονιούνται ότι, ως συνέπεια της πανδημίας, βρίσκονται σε κοινωνική απομόνωση. Η αυξανόμενη συχνότητα χρήσης ψυχοθεραπευτικών υπηρεσιών, την οποία ήδη αναφέρατε, σχετίζεται, τουλάχιστον εν μέρει, και με την εμπειρία της μοναξιάς. Η μοναξιά αποτελεί σύμπτωμα των περισσότερων ψυχικών διαταραχών, κυρίως των καταθλιπτικών διαταραχών. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι ασθενείς αισθάνονται μοναξιά – και κατά τη διάρκεια της νόσου παρουσιάζουν μείωση των κοινωνικών επαφών που είχαν προηγουμένως.
Leading Medicine Guide: Πού τελειώνει η «φυσιολογική» μοναξιά και πού αρχίζει μια ψυχική ασθένεια, όπως για παράδειγμα η κατάθλιψη; Ποια είναι τα σημάδια σε αυτή την περίπτωση;
PD Dr. med. Möller: Το αίσθημα της μοναξιάς δεν αποτελεί από μόνο του ασθένεια. Πιθανώς υπάρχουν και άνθρωποι που αναζητούν τη μοναξιά, που την έχουν επιλέξει ως τρόπο ζωής. Μετατρέπεται σε ψυχική ασθένεια όταν στο αίσθημα της μοναξιάς προστίθενται και άλλα συμπτώματα. Όπως διαταραχές ύπνου, διαταραχές της όρεξης, διαταραχές της σωματικής κατάστασης, καταθλιπτική διάθεση. Η καταθλιπτική διάθεση χαρακτηρίζεται από απελπισία, απώλεια προοπτικών, αμφιβολίες για την αυτοεκτίμηση και, ως εκ τούτου, την υποτιθέμενη αδυναμία να αλλάξει κανείς τα πράγματα στον δικό του χώρο.
Leading Medicine Guide: Με αυτά τα συμπτώματα έρχονται και πολλοί άνθρωποι στην κλινική σας. Έχετε μια πολύ ολιστική προσέγγιση. Τι σημαίνει αυτό ακριβώς;
PD Dr. med. Möller: Πιστεύω ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε την ψυχική ασθένεια σε όλα τα επίπεδα στα οποία εκδηλώνει συμπτώματα. Αυτό διαφέρει από ασθενή σε ασθενή. Σε μερικούς κυριαρχεί η θλίψη, σε άλλους οι σωματικές διαταραχές. Για άλλους πάλι, η απομόνωση αποτελεί ένα κεντρικό σύμπτωμα της κατάθλιψης.
Leading Medicine Guide: Πώς το αντιμετωπίζετε αυτό;
PD Dr. med. Möller: Σε αυτή την περίπτωση, οι ομαδικές θεραπείες μπορούν να αποτελέσουν ένα σημαντικό στοιχείο, ώστε ο κάθε άνθρωπος να ανοιχτεί ξανά περισσότερο στους άλλους που βρίσκονται εκεί και να δημιουργηθεί μια ατμόσφαιρα εμπιστευτικής ανταλλαγής. Αλλά και πέρα από τις θεραπείες, η συνύπαρξη στην καθημερινότητα μιας κλινικής μπορεί από μόνη της να συμβάλει σημαντικά στην ανανέωση των κοινωνικών επαφών.
Κορυφαίος προορισμός για ψυχοσωματική ιατρική, ψυχιατρική και ψυχοθεραπεία: Η Aktuklinik Albstadt είναι άριστα εξοπλισμένη
Leading Medicine Guide: Και πώς συνεχίζεται η πορεία μετά την έξοδο από την κλινική;
PD Dr. med. Möller: Η καταπολέμηση της απομόνωσης αποτελεί επίσης σημαντικό μέρος των προσπαθειών μετά τη νοσηλεία. Επομένως, πρέπει να αναρωτηθούμε από νωρίς: Τι θα συμβεί μετά την έξοδο; Πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι ο ασθενής θα έχει και πάλι περισσότερες κοινωνικές επαφές μετά την έξοδο; Οι δυνατότητες που υπάρχουν σε αυτό το πλαίσιο είναι περιορισμένες, αλλά υπάρχουν. Μπορούμε να παραπέμψουμε τους ασθενείς σε ομάδες, καθώς υπάρχουν οι πιο ποικίλες ομάδες αυτοβοήθειας για τις επιμέρους κλινικές εικόνες. Ενθαρρύνουμε επίσης τους ανθρώπους να επανασυνδέσουν, ίσως ήδη από το νοσοκομείο, τις κοινωνικές επαφές που είχαν στο παρελθόν. Εδώ, λοιπόν, το ζητούμενο είναι να έρθουν σε επαφή με άτομα με τα οποία η επικοινωνία είχε διακοπεί, ίσως λόγω της ασθένειας.
Leading Medicine Guide: Έχετε εμπειρία με ασκήσεις ενσυνειδητότητας και διαλογισμού σε περιπτώσεις μοναξιάς και ψυχικών διαταραχών;
PD Dr. med. Möller: Η ενσυνειδητότητα και ο διαλογισμός αποτελούν σημαντικά θεραπευτικά στοιχεία στο πλαίσιο μιας ολιστικής προσέγγισης. Ωστόσο, δεν θα τις θεωρούσα ως μεμονωμένες θεραπευτικές τεχνικές, αλλά πάντα σε συνδυασμό με άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Σε αυτή την περίπτωση μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο. Όταν όμως μιλάμε συγκεκριμένα για τη μοναξιά, πιστεύω ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε ενεργοποιητικές και λιγότερο στοχαστικές θεραπευτικές τεχνικές. Σε αυτό περιλαμβάνεται και η ύπαρξη μιας σαφούς ημερήσιας δομής – οι ασθενείς πρέπει να γνωρίζουν πώς ξεκινά και πώς τελειώνει η μέρα τους. Αλλά και ο αθλητισμός, η γυμναστική και τα ομαδικά παιχνίδια έχουν σημασία σε αυτό το πλαίσιο.
Leading Medicine Guide: Τι βοηθά πραγματικά κατά της μοναξιάς;
PD Dr. med. Möller: Είναι σημαντικό να υπάρχουν δυνατότητες για όλους όσους το επιθυμούν, ώστε να βρουν διέξοδο από τη μοναξιά. Εδώ παίζουν ρόλο η υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή, η τακτική άσκηση, οι ρουτίνες που δημιουργούν δομή, αλλά και η καλλιέργεια πολιτιστικών ενδιαφερόντων. Αυτά τα σημεία μπορούν αρχικά να είναι απολύτως εξίσου σημαντικά. Το σημαντικό είναι ο κάθε ασθενής να επιλέξει από αυτό το «μπουκέτο» αυτό που του ταιριάζει, καθώς τα ενδιαφέροντα διαφέρουν πολύ.
Leading Medicine Guide: Είστε επίσης ειδικός στη νευρολογία – πώς επηρεάζει η μοναξιά τον εγκέφαλό μας;
PD Dr. med. Möller: Θα παραμείνω και εδώ στην ψυχιατρική πλευρά και μπορώ να πω ότι, στην πράξη, υπάρχει σχέση μεταξύ της κοινωνικής απομόνωσης και της ανάπτυξης ψυχικών διαταραχών, κυρίως της κατάθλιψης. Υπάρχουν στοιχεία από μελέτες που δείχνουν ότι οι άνθρωποι που ζουν σε ακραία κοινωνική απομόνωση αρρωσταίνουν συχνότερα και έχουν χαμηλότερο προσδόκιμο ζωής. Αυτό μπορεί να ερμηνευτεί με διάφορους τρόπους και να πει κανείς, για παράδειγμα, ότι αυτοί οι άνθρωποι αναζητούν βοήθεια πολύ αργά. Επομένως, δεν μπορεί κανείς να συμπεράνει γενικά ότι η μοναξιά προκαλεί οργανικές και νευρολογικές αλλαγές.
Leading Medicine Guide: Όμως;
PD Dr. med. Möller: Φυσικά, στην ψυχιατρική πρέπει πάντα να αποκλείονται αρχικά οι οργανικές διαταραχές ως αιτίες συγκεκριμένων συμπτωμάτων. Μπορεί, για παράδειγμα, μια ασθενής με έντονη μείωση της κινητικότητας, η οποία περνάει όλη την ημέρα στον καναπέ και δεν βγαίνει πλέον από το σπίτι, να παρουσιάζει μειωμένη κινητικότητα για οργανικούς λόγους. Ωστόσο, σύμφωνα με τα σημερινά ερευνητικά δεδομένα, δεν μπορεί να ειπωθεί ότι υπάρχουν νευροβιολογικοί λόγοι για τους οποίους οι άνθρωποι αισθάνονται μοναξιά.
Leading Medicine Guide: Σας ευχαριστούμε θερμά για τη συναρπαστική και διαφωτιστική συζήτηση, κύριε Priv.-Doz. Dr. Dr. Möller!
