Kieszonki maziowe – funkcja, budowa anatomiczna i schorzenia kieszonek maziowych w organizmie (mięśnie, powięź, ból barku)

W medycynie kaletki nazywane są bursami. Kaletki to bardzo płaskie struktury tkankowe o długości zaledwie kilku centymetrów. W przypadku zapalenia kaletki (bursitis) ulegają one obrzękowi. Jeśli kilka kaletek znajduje się obok siebie, łączą się one ze sobą warstwą płynu tkankowego.

Mieszki maziowe znajdują się głównie w miejscach ciała narażonych na duże obciążenia, np. w pobliżu stawów. Również tam, gdzie skóra, mięśnie lub ścięgna przylegają bezpośrednio do kości, w przestrzeniach między nimi znajdują się mieszki maziowe.

W zależności od położenia kaletki maziowej rozróżnia się

• kaletki skórne,
• kaletki ścięgniste lub
• kaletki więzadłowe

. Ponadto lekarze rozróżniają kaletki stałe i reaktywne. Stałe kaletki są wrodzone i u wszystkich ludzi znajdują się w tym samym miejscu. Natomiast kaletki reaktywne są nabyte. Powstają w wyniku określonego bodźca i u każdego człowieka znajdują się w innym miejscu. Średnio każdy człowiek ma około 150 kaletek.

Mieszki maziowe działają jak bufor między twardymi a miękkimi strukturami ciała.

Podczas ruchu powstaje nacisk i tarcie między skórą, ścięgnami, mięśniami i kośćmi. Mieszki maziowe zmniejszają ten nacisk. W tym celu wydzielają płyn, tzw. mazi stawowej.

W przypadku zapalenia jednego lub kilku kaletek lekarz mówi o zapaleniu kaletki (bursitis).

Zapalenie kaletki powstaje najczęściej w wyniku przeciążenia lub urazu z zewnątrz. Wypadki sportowe są częstą przyczyną zapalenia kaletki maziowej. Najpierw dochodzi do drobnych urazów, które następnie ulegają zapaleniu. W niektórych przypadkach zapalenie kaletki maziowej jest objawem towarzyszącym chorobie metabolicznej, na przykład dnie moczanowej.

Zapalenie kaletki dotyka szczególnie często kaletki znajdujące się w pobliżu stawów. Miejsce to puchnie i jest wrażliwe na dotyk. Może się też zdarzyć, że ruchomość pobliskiego stawu będzie ograniczona.

W przypadku zapalenia kaletki położonej głębiej występuje wyłącznie ból. Nie pojawiają się wtedy widoczne objawy, takie jak obrzęk i zaczerwienienie.

Podwyższone ryzyko zapalenia kaletki mają osoby, które regularnie obciążają określone partie ciała po jednej stronie. Są to na przykład

• pracownicy sprzątający,
• układacze płytek lub
• sportowcy.

Zapalenie kaletki pojawia się wtedy zazwyczaj w pobliżu stawów, które są najbardziej obciążone, na przykład w okolicy

• kolanach,
• biodrach,
• barku lub
• kostkach.

Zasadniczo jednak zapalenie może wystąpić w każdym kaletce maziowej w organizmie. Rozprzestrzenienie się na węzły chłonne jest natomiast raczej rzadkie. W takim przypadku osoba dotknięta chorobą odczuwa dodatkowe objawy, takie jak zmęczenie i/lub gorączka.

Diagnoza zapalenia kaletki

Jeśli zapalenie kaletki zostanie leczone zbyt późno lub w ogóle nie zostanie leczone, może przejść w postać przewlekłą. Dlatego w przypadku utrzymującego się bólu stawów należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Lekarz najpierw przeprowadzi szczegółowy wywiad. Zapyta pacjenta o szczególne obciążenia fizyczne lub wypadki. Następnie zbada dotknięte miejsce. W przypadku powierzchownego zapalenia kaletki to zazwyczaj wystarcza do postawienia diagnozy.

Jeśli istnieje podejrzenie zapalenia kaletki głębokiej, lekarz zleca badanie ultrasonograficzne.

Jeśli pacjent cierpi na nawracające zapalenie kaletki, konieczne może być wykonanie badania krwi. Może ono dostarczyć wskazówek dotyczących chorób metabolicznych, takich jak na przykład dna moczanowa.

Jak leczy się zapalenie kaletki?

W przypadku wczesnego leczenia zapalenia kaletki szanse na wyleczenie są bardzo duże.

Lekarz zazwyczaj zaleca tymczasowe unieruchomienie. W razie potrzeby wspomaga się je szyną lub bandażem. Nie należy jednak zbyt długo oszczędzać dotkniętego stawu, ponieważ grozi to ograniczeniem ruchomości. Również sensowne jest stosowanie okładów z lodu, okładów chłodzących lub maści chłodzącej.

Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, takie jak ibuprofen lub diklofenak, również mają pozytywny wpływ na przebieg leczenia. Należy je jednak przyjmować wyłącznie po konsultacji z lekarzem prowadzącym i tylko przez krótki czas.

Gdy stan zapalny ustąpi, dotknięty kaletka powinna być już nieopuchnięta. Jeśli jednak nadal przypomina poduszkę wypełnioną wodą, lekarz wykonuje nakłucie. W ten sposób usuwa nadmiar płynu tkankowego. Następnie wypełnia powstałą jamę przeciwzapalnym kortyzonem krystalicznym.

Opatrunek uciskowy zapobiega ponownemu wypełnieniu się kaletki płynem. W przypadku bakteryjnego zapalenia kaletki konieczny jest niewielki zabieg. Lekarz otwiera kaletkę i wykonuje drenaż, aby usunąć zakażony płyn z organizmu. Jednocześnie podaje się antybiotyk.

Tylko w rzadkich przypadkach konieczne jest całkowite usunięcie zapalnego kaletki. Może to być konieczne w przypadku przewlekłego przebiegu choroby. Jeśli zapalenie kaletki jest następstwem innej choroby podstawowej, na przykład dny moczanowej lub zapalenia stawów, należy ją również leczyć, aby uniknąć nawrotu.

Mięśnie stabilizują staw, zmniejszając w ten sposób nacisk na kaletki. Dlatego też najlepszym sposobem zapobiegania zapaleniu kaletki jest długotrwałe wzmacnianie mięśni.

Należy również starać się unikać ruchów jednostronnych. Jeśli nie jest to możliwe – na przykład z powodu pracy przy biurku – należy włączyć do codziennego harmonogramu jak najwięcej przerw. Proszę chodzić i wykonywać ćwiczenia rozciągające, aby rozluźnić mięśnie. W tym przypadku wskazane jest również stosowanie wyściełanego krzesła, aby zmniejszyć nacisk na kość siedzeniową.

W przypadku prac wykonywanych w pozycji klęczącej zaleca się stosowanie ochraniaczy na kolana.

Mieszki maziowe, zwane również bursami synowialnymi, to struktury wypełnione mazią stawową, które odgrywają kluczową rolę w układzie ruchu. Główną funkcją maziowych torebek jest zmniejszenie tarcia między kością a inną strukturą, taką jak ścięgno lub mięsień. Szczególnie w takich obszarach jak bark, biodro lub staw biodrowy występuje kilka kaletki maziowych, które są ściśle związane z torebką stawową i torebkami stawowymi.

Badania histologiczne wykazują, że woreczki te składają się z błony maziowej i działają jak poduszki, zapobiegając uszkodzeniom tkanek. Jednak obciążenie lub przeciążenie może prowadzić do stanu zapalnego, który powoduje ból w okolicy zapalnego kaletki. Przyczynami są często obciążenie ciśnieniowe, infekcja lub powtarzające się ruchy, na które narażone są kaletki.

Struktury takie jak bursa subcoracoidea lub obszary wokół mięśnia podłopatkowego pokazują, jak złożone jest ich anatomiczne powiązanie. Odgrywają one również ważną rolę w miejscach takich jak guzek promieniowy lub kość udowa. Objawy kliniczne takich dolegliwości obejmują ból, ograniczenie ruchomości i problemy funkcjonalne.

Ukierunkowana terapia, często fizjoterapeutyczna, może pomóc w zmniejszeniu obciążenia i złagodzeniu dolegliwości. Ogólnie rzecz biorąc, kaletki są niezbędne do płynnego wykonywania ruchów i trwale chronią zewnętrzne struktury ciała.